Rate limiting tarmoq xavfsizligida eng asosiy himoya qatlamlaridan biri. Uning mohiyati oddiy — bir IP manzil yoki foydalanuvçidan ma'lum vaqt içida neçta sörov qabul qilişni çeklaş. Agar limit oşib ketsa, server qöşimça sörovlarni rad etadi va xato qaytaradi. Bu DDoS hujumlaridan, brute force urinişlardan va API'ni suiiste'mol qilişdan saqlaydi. Şuningdek, server resurslarini barça foydalanuvçilar örtasida adolatli taqsimlaşga yordam beradi.
Rate limiting nima uçun kerak
Internet xizmatlari oçiq bölgani uçun har kim ulanib, sörov yuborişi mumkin. Yomon niyatli foydalanuvçi yoki bot saytga sekundiga minglab sörov yuborib, serverni işdan çiqarişi mumkin. Bundan taşqari, parolni topiş uçun köp marta urinişlar ham xavfli. Rate limiting bu muammolarni hal qiladi — agar bir manbadan juda köp sörov kelsa, ular avtomatik töxtatiladi. Muhim narsa şundaki, rate limiting tuzilmaviy himoya qatlami bölib, biror dasturda zaiflik bölsa ham, hujumçi tezda ekspluatatsiya qila olmaydi.
Nginx'da rate limiting sozlaş
Nginx'da rate limiting limit_req_zone va limit_req direktivalari orqali sozlanadi. Avval zona belgilanadi — qaysi kalit asosida çeklaş (IP, foydalanuvçi, header) va xotira hajmi. Keyin server yoki location blokida qança sörovga ruxsat berilişi va qança burst ruxsat etilişi körsatiladi. Burst — qisqa muddatli yuk uçun rezerv, masalan, foydalanuvçi sahifa yuklaganda köp resurs söraydi va bu normal. Nginx'da bir neça zonalar yaratib, har xil endpoint'lar uçun har xil limitlar qöyiş mumkin.
Cloudflare orqali rate limiting
Cloudflare bulutli rate limiting taklif etadi va u eng samarali variant, çunki hujum Cloudflare serverlarida töxtaydi va sizning serveringizga umuman yetib kelmaydi. Cloudflare daşboard'idan qoidalar yaratiladi — URL pattern, sörovlar soni, vaqt oraliği va aksiya. Aksiya bloklaş, CAPTCHA söraş yoki şunçaki taşlaş bölişi mumkin. Bepul rejada ham asosiy rate limiting bor, lekin kengaytirilgan qoidalar uçun pullik reja kerak. Bu ayniqsa login sahifalarini va API endpoint'larini himoya qiliş uçun foydali.
Dastur darajasida rate limiting
Web server darajasida rate limiting yaxşi, lekin biznes mantiqi asosida çeklaşlar kerak bölganda dasturda amalga oşiriş kerak. Misol uçun, foydalanuvçi tasdiqlaş kodini bir kunda 5 martadan köp söramasligi yoki tovar zakazni daqiqada 3 martadan köp yubormasligi kerak bölişi mumkin. Redis bunda eng yaxşi vosita — sanagiçlarni xotirada saqlaydi va TTL bilan avtomatik tozalanadi. Laravel, Django va boşqa freymvorklarda rate limiting middleware tayyor bölib, faqat sozlaş kifoya.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz Nginx darajasida bir neça qatlamli rate limiting işlatadi. Umumiy saytlarga IP boşiga sekundiga 30 sörov, login sahifalariga esa daqiqada 5 sörov çegarasi qöyilgan. API endpoint'lari uçun token asosida çeklaş bor — har bir mijoz öz tarifiga qarab limitga ega. Agar mijoz limitdan oşsa, kabinetda ogohlantiriş çiqadi va tarifni oşiriş taklif etiladi. Cloudflare orqali ham qöşimça himoya qatlami yoqilgan — DDoS yuk peakida avtomatik aniqlanib bloklanadi.