Sayt himoyasi — bir martalik iş emas, jarayon. 10 ta majburiy qadam:
1. HTTPS hamma joyda
Let's Encrypt bepul. .htaccess'da 301 redirect http → https. HSTS header: Strict-Transport-Security: max-age=31536000.
2. Kuçli parollar
16+ belgi, password manager (Bitwarden bepul). Bir xil parol turli saytlarda — ASLO.
3. 2FA admin uçun
Google Authenticator yoki YubiKey. Telegram bot ham mumkin.
4. Yangilab turiş
OS, PHP, web server, framework, plugin'lar. Auto-update yoq. CVE monitor — yangi xavf çiqsa darhol xabar.
5. Firewall
Server: ufw, iptables. CDN: Cloudflare WAF. Application: ModSecurity.
6. SQL injection himoya
Prepared statements (PDO). String concatenation YOPMA. ORM işlatiş (Eloquent, Doctrine).
7. XSS himoya
Output escape — htmlspecialchars. CSP header. HttpOnly cookies. SameSite=Strict.
8. CSRF tokens
Har formada hidden CSRF token. SameSite cookies. Laravel @csrf, Symfony FormType.
9. Rate limiting
Login: 5 attempts/minute. API: 60 req/minute. Cloudflare yoki nginx limit_req.
10. Backup va monitoring
Kunlik backup, S3/external. Log monitoring — Sentry, NewRelic. Anomaly detection — odatdan taşqari trafik xabar bersin.
Audit
1 yilda 1 marta professional pentest. OWASP ZAP, Burp Suite — open source skanerlar.
Xodimlar — eng zaif zveno
Phishing email — eng tarqalgan vektor. Xodimlarga security training. "Bu email haqiqatdan menimi?" — har doim tekşiriş.
Incident response plan
Hujum bölsa — kim qiladi nima? Backup qaçon va qaerda? Foydalanuvçilarga qanday xabar? Yozma plan tayyor bölsin.
Sayt.uz amaliyot
HTTPS, HSTS, CSP, 2FA, Cloudflare WAF, fail2ban, kunlik backup, audit log. 2024'da hujum harakatlari böldi, lekin biron buziliş yöq.