Load Average — bu Linux serverning CPU va boşqa resurslarga bölgan talabni körsatuvçi raqamdir. Bu raqam Linux iş körsatkiçini tuşuniş uçun eng muhim metrika. uptime yoki top komandalari orqali körsatiladi: "load average: 0.50, 0.75, 1.20" — 1, 5 va 15 daqiqali örtaçalar.
Load Average qanday tuşuniladi?
Load Average raqamining ma'nosi CPU yadrolar soniga boğliq. Misol: 1 CPU yadroli serverda Load Average 1.0 — bu CPU 100% band; 2.0 — talab 2x köp (50% navbatda kutmoqda); 0.5 — 50% band, 50% böş.
4 CPU yadroli serverda esa: Load Average 4.0 — 100% band; 8.0 — 2x köp talab; 2.0 — 50% band.
Umumiy qoida: Load Average / CPU yadrolar soni = CPU yuk foizi. Misol: 8 yadroli serverda LA = 4.0 → 50% yuk.
Qaçon taşviş?
Load Average yuqori bölsa (CPU yadrolar sonidan köp), saytlar sekinlaşadi. Taşviş belgisi: 1 daqiqali LA > CPU yadrolar soni × 1.5 — bu vaqtinçalik portlaş; 5 daqiqali LA > yadrolar soni × 1 — barqaror yuk muammosi; 15 daqiqali LA > yadrolar soni — uzoq muddatli muammo.
Yuqori yuk sabablari
WordPress brute force hujum — botlar wp-login.php'ga köp sörovlar yuboradi. Yeçim: wp-login'ga IP çeklov yoki Wordfence.
MySQL slow queries — notöğri indekslangan database. Yeçim: slow_query_log yoqiş va EXPLAIN bilan tahlil.
Yangi bot crawl — Google, Yandex va boşqa botlar bir vaqtda saytni crawl qiladi. Yeçim: robots.txt'da crawl-delay yoki Cloudflare rate limit.
Cron job töqnaşuvi — bir vaqtda köp oğir cron işga tuşadi.
Monitoring vositalari
uptime — eng oddiy: 1, 5, 15 daqiqali LA körsatadi.
top — real vaqt rejimida CPU, RAM va jarayonlarni körsatadi.
htop — top'ning yaxşilangan versiyasi (alohida maqola).
Munin, Nagios, Prometheus + Grafana — yirik serverlar uçun professional monitoring.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz serverlarida 24/7 monitoring: Load Average 80% çegarani ötganida avtomatik alert. Örtaça shared hosting LA 0.5-2.0 (4 yadroli serverlar uçun normal). Yuqori yukda mijoz bilan boğlanamiz va sababini topamiz. Maslahat: agar VPS yoki dedicated server işlatsangiz, kunlik monitoring sozlaş zarur — yuk birdaniga oşib ketişi mumkin.