Sayt fayllarini hostingga yuklaşning eng keng tarqalgan usullaridan biri hamon FTP. Ammo oddiy FTP login, parol va fayllarning özini oçiq matn körinişida uzatadi: umumiy Wi-Fi tarmoğida yoki yöldagi istalgan böğinda bu ma'lumotlarni uşlab oliş mumkin. SFTP esa SSH protokoli ustida işlaydi va butun ulanişni şifrlaydi. Interfeys jihatidan farq deyarli sezilmaydi — öşa ikki panelli oyna, öşa sudrab taşlaş — lekin xavfsizlik darajasi butunlay boşqa. Uşbu maqolada Windows foydalanuvçilari orasida eng maşhur ikki dastur, FileZilla va WinSCP'da SFTP ulanişni qanday sozlaşni körib çiqamiz.
SFTP, FTP va FTPS: farqi nimada
Nomlar öxşaş bölgani uçun ular köpinça çalkaştiriladi. FTP — eski, şifrlanmagan protokol, odatda 21-portda işlaydi. FTPS — öşa FTP, lekin TLS şifrlaşi qöşilgan. SFTP esa umuman boşqa protokol: u SSH içida işlaydi va odatda SSH bilan bir xil portdan, köpinça 22-portdan foydalanadi. Şuning uçun SFTP işlaşi uçun hosting akkauntingizda SSH kiriş yoqilgan bölişi kerak. sayt.uz mijozlari bu imkoniyat öz tarifida bor-yöqligini sayt.uz kabinetidan yoki texnik yordam orqali aniqlaşlari mumkin. Agar SSH bölmasa, heç bölmaganda FTPS (FTP over TLS) dan foydalaning.
Ulaniş uçun kerakli ma'lumotlar
Har ikki dasturda ham törtta asosiy maydon bor. Ularni oldindan tayyorlab qöying:
- Host — server nomi yoki IP manzil, hosting ma'lumotlarida körsatilgan böladi (masalan,
server.misol.uz). - Port — odatda 22; serveringizda boşqa port bölsa, hosting ma'lumotlarida yozilgan böladi.
- Foydalanuvçi — hosting logini.
- Parol yoki SSH kalit — kalit xavfsizroq, ayniqsa fayllarni tez-tez yuklasangiz.
ISPmanager panelida sayt fayllari odatda /var/www/login/data/www/misol.uz körinişidagi papkada joylaşadi. SFTP orqali ulanganingizda siz öz uy katalogingizga tuşasiz, u yerdan www papkasi va domen nomidagi papkaga ötasiz.
FileZilla'da sozlaş
FileZilla'ni rasmiy saytidan yuklab oling va örnatiş paytida qöşimça dasturlar taklif qilinsa, ularni rad eting. Keyin "File" menyusidan "Site Manager" oynasini oçing va yangi sayt qöşing. "Protocol" maydonida "SFTP - SSH File Transfer Protocol" ni tanlang, "Host" va "Port" maydonlarini töldiring. "Logon Type" röyxatida parol bilan kiriş uçun "Normal" yoki "Ask for password" ni, kalit bilan kiriş uçun "Key file" ni tanlang.
"Key file" tanlanganda maxfiy kalit faylini körsatasiz. FileZilla PuTTY formatidagi .ppk kalitni töğridan-töğri qabul qiladi, OpenSŞ formatidagi kalitni (masalan, id_ed25519) tanlasangiz, uni öz formatiga ögirişni taklif qiladi. "Connect" tugmasini bosganingizdan keyin birinçi marta "Unknown host key" oynasi çiqadi — server barmoq izini hosting ma'lumotlari yoki texnik yordam bergan qiymat bilan soliştiring va mos kelsa, "Always trust this host" belgisini qöyib tasdiqlang.
Muhim eslatma: FileZilla saqlangan parollarni öz sozlama faylida saqlaydi. Uning yangi versiyalarida "Settings" bölimida master parol örnatiş imkoniyati bor, şuning uçun parol saqlasangiz, buni albatta yoqing yoki kalit bilan kirişga öting.
WinSCP'da sozlaş
WinSCP oçilganda darhol "Login" oynasi çiqadi. "New Site" ni tanlang, "File protocol" maydonida "SFTP" ni qoldiring, "Host name", "Port number" va "User name" maydonlarini töldiring. Parol bilan kirsangiz, uni şu yerda yozasiz yoki har safar söralişini tanlaysiz. Kalit bilan kiriş uçun "Advanced" tugmasini bosib, "SSH" bölimidagi "Authentication" sahifasiga öting va "Private key file" maydonida kalitingizni körsating. WinSCP ham OpenSŞ formatidagi kalitni tanlaganingizda uni .ppk ga ögirişni taklif qiladi.
WinSCP'ning foydali xususiyatlaridan biri — serverdagi faylni töğridan-töğri tahrirlaş. Faylni ikki marta bossangiz, u içki yoki siz tanlagan muharrirda oçiladi va saqlaganingizda avtomatik serverga qaytariladi. "Keep remote directory up to date" funksiyasi esa kompyuteringizdagi papka özgarişlarini kuzatib, ularni serverga avtomatik yuklab boradi. Saqlangan sessiyalar uçun WinSCP ham master parolni qöllab-quvvatlaydi.
Kalitni tayyorlaş
Agar hali SSH kalitingiz bölmasa, uni Windows PowerShell'da yaratiş mumkin. Oçiq kalitni serverdagi ~/.ssh/authorized_keys fayliga qöşganingizdan keyin FileZilla ham, WinSCP ham parolsiz ulanadi:
ssh-keygen -t ed25519 -C "ofis-kompyuter"
type $env:USERPROFILE\.ssh\id_ed25519.pub
Ikkinçi buyruq oçiq kalit matnini körsatadi — aynan şu bir qatorni serverga qöşasiz. Maxfiy kalit fayli (id_ed25519) esa faqat kompyuteringizda qolişi kerak.
Keng tarqalgan xatolar
| Xabar | Ehtimoliy sabab |
|---|---|
Connection refused yoki Connection timed out | Port notöğri, SSH tarifda yoqilmagan yoki tarmoqda port yopiq |
Authentication failed | Login yoki parol xato, kalit serverga qöşilmagan yoki ruxsatlari notöğri |
| Protocol tanlovida FTP qolgan | 21-portga ulanişga harakat qilinadi, SFTP ni aniq tanlang |
| Fayllar yuklandi, lekin saytda körinmaydi | Notöğri papkaga yuklangan; domen papkasini tekşiring |
Bir neçta notöğri parol urinişidan keyin server IP manzilingizni vaqtinça bloklaşi mumkin. Şuning uçun ma'lumotlarni tekşirmasdan qayta-qayta urinmang, avval login va portni aniqlab oling.
Amaliy misol: töyxona saytiga galereya yuklaş
Buxorodagi töyxona sayti uçun dizayn studiyasi har oyda yuzlab yangi suratlarni galereyaga qöşadi. Avval ular oddiy FTP'dan foydalanardi va studiya xodimlari kafedagi umumiy Wi-Fi orqali ham işlaşardi. Xavfsizlik tekşiruvida bu xavfli deb topilgaç, hostingda SSH yoqildi va har bir xodim uçun alohida kalit yaratildi. Endi ular WinSCP'da saqlangan sessiya orqali bir bosişda ulanadi, "Keep remote directory up to date" bilan yangi suratlar papkasini sinxronlaydi, xodim işdan ketganda esa faqat uning kaliti serverdan olib taşlanadi.
Işlaş davomida foydali odatlar
Yuklaşdan oldin .git papkasi, mahalliy .env fayllari va katta zaxira arxivlarini sayt papkasiga taşlamang — ular saytda oçiq qolişi mumkin. Katta yuklamalarda bir vaqtdagi ulanişlar sonini haddan oşirmang: FileZilla'da bu "Transfers" sozlamasida belgilanadi. Fayl ruxsatlarini özgartiriş kerak bölsa, ikkala dastur ham kontekst menyusida bu imkoniyatni beradi: papkalar uçun odatda 755, fayllar uçun 644 yetarli.