🗝️
Xavfsizlik

SSH kalit xavfsizligi: public/private key, passphrase va ssh-agent

17.10.2026
← Barça maqolalar

SSH kalit nima va u qanday işlaydi

SSH kalit autentifikatsiyasi parol örniga ikkita kalitdan iborat juftlik işlatadi: private key (foydalanuvçida) va public key (serverda). Foydalanuvçi serverga ulanmoqçi bölganida, server tasodifiy çallenge yuboradi. Mijoz uni private key bilan imzolaydi va serverga qaytaradi. Server public key orqali imzoni tekşiradi va töğri bölsa, kirişga ruxsat beradi.

Bu mexanizm parolga qaraganda xavfsizroq, çunki private key heç qaçon tarmoq orqali uzatilmaydi. Brute force hujumi amalda imkonsiz, çunki 4096-bitli RSA yoki Ed25519 kalitni topiş uçun millionlab yillar kerak. Lekin xavf insondan kelib çiqadi: notöğri saqlangan private key barça himoyalarni buzadi.

Kalit algoritmlari va ölçamlari

Bugungi kunda eng tavsiya etilgan algoritm — Ed25519. U yangi, tezkor, qisqa (256 bit), lekin RSA-3072 ga teng xavfsizlik beradi. Eski tizimlar uçun RSA işlatiş kerak bölsa, kamida 4096 bit bölişi şart. DSA va RSA-1024 ham bugun zaif hisoblanadi va ulardan voz keçiş kerak.

Sayt.uz amaliyotida barça yangi kalitlar Ed25519, eski RSA-2048 kalitlar 90 kun içida qayta yaratiladi. Kalitni yaratiş buyruği oddiy: ssh-keygen -t ed25519 -C "ish-email@sayt.uz". Tavsif (-C) kalit egasini aniqlaşga yordam beradi va auditda foydali.

Passphrase — qöşimça himoya qatlami

Private key fayli öğirlansa, hujumçi darhol serverga kirişi mumkin. Passphrase — bu kalitni şifrlaş uçun işlatiladigan qöşimça parol. Hatto fayl öğirlangan taqdirda ham, passphrase bölmasa, kalit işlamaydi. Passphrase kuçli (16+ simvol) va parol menejerda saqlanişi kerak.

Köpçilik foydalanuvçilar passphrase yozişni noqulay deb hisoblaydi. Lekin ssh-agent bilan birgalikda passphrase faqat bir marta kiritiladi va keyin sessiya davomida xotirada saqlanadi. Sayt.uz qoidalari: barça production access kalitlari majburiy passphrase bilan, dev muhitlarida ham tavsiya etiladi.

ssh-agent va kalit menejmenti

ssh-agent — bu fonda işlovçi xizmat bölib, decrypt qilingan kalitlarni xotirada vaqtinça saqlaydi. Bu sizning passphrase ni har safar qayta kiritmasligingizga yordam beradi. Agent ssh-add buyruği orqali kalitlarni yuklaydi va sessiya tugagaç ularni öçiradi.

Kiçik tafsilot: ssh-agent forwarding xavfli bölişi mumkin. Agar siz uzoq serverga ulanib, undan boşqa serverga sakrasangiz, oraliq server sizning agent xotirangizga kirişi mumkin. Yeçim — agent forwarding örniga ProxyJump (-J) yoki bastion host orqali ulaniş.

Kalit rotatsiyasi va audit

Kalitni vaqti-vaqti bilan almaştiriş kerak: şaxsiy işçi kalitlar 1 yilda bir marta, production server kalitlari 6 oyda bir marta. Avtomatik tizimlar uçun (CI/CD, deploy bot) har 90 kunda yangilanadi. Eski kalit darhol server authorized_keys faylidan olib taşlanadi.

Audit muhim: har bir serverda qaysi kalitlar borligi va ular kimga tegişliligi reestrda saqlanişi kerak. Ansible yoki Terraform orqali authorized_keys avtomatik boşqariladi va ortiqça kalitlar darhol olib taşlanadi. Login urinişlari /var/log/auth.log da yoziladi va anomaliyalar SIEM tizimiga yuboriladi.

Sayt.uz amaliyot

Sayt.uz da SSH siyosati: barça kalitlar Ed25519, passphrase majburiy, server tomonida PasswordAuthentication=no, root login man, faqat bastion orqali ulaniş, har bir ulaniş two-factor (Duo) bilan tasdiqlanadi. Authorized_keys Ansible orqali boşqariladi va özgariş git da yoziladi. Har 6 oyda kalitlar rotatsiyasi, har oyda audit hisoboti tayyorlanadi.

Öxşaş maqolalar

🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponça sahifalar çiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilaşni nega keçiktirmaslik kerak 📚 OJS jurnal saytini himoyalaş: yangilaş, fayllar va botlardan himoya 🧪 Oçiq phpinfo() va unutilgan test fayllari: saytga qanday xavf tuğdiradi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English