Har bir SSL sertifikat juftlikdan iborat: hammaga oçiq bölgan sertifikatning özi va faqat serverda saqlanadigan maxfiy kalit (private key). Sertifikatni istalgan kişi brauzer orqali köçirib olişi mumkin, bu xavfli emas. Maxfiy kalit esa saytingizning şaxsini tasdiqlaydigan "muhr" vazifasini bajaradi. Şu kalit bilan boğliq ikki xil baxtsiz hodisa böladi: kalit yöqoladi yoki kalit begonalarga oşkor böladi. Ular bir-biriga öxşab körinsa ham, çoralari butunlay boşqaça.
Kalit yöqoldi: vahima qilişga sabab yöq
Server qayta örnatildi, disk buzildi yoki sertifikat boşqa kompyuterda yaratilib, kalit fayli saqlanmay qoldi. Bunday holatda sertifikat fayli qölingizda bölsa ham, uni serverga örnatib bölmaydi, çunki veb-server kalitsiz TLS ulanişini örnata olmaydi. Yaxşi tomoni şundaki, kalit heç kimga ötmagan bölsa, xavfsizlik nuqtai nazaridan heç narsa buzilmagan. Yeçim oddiy: yangi kalit yaratiladi va şu kalit uçun yangi sertifikat olinadi.
Let's Encrypt kabi bepul sertifikatlarda bu bir neça daqiqalik iş. Pullik sertifikatlarda esa odatda sotuvçi sertifikatni yangi CSR sörov bilan qayta çiqariş (reissue) imkonini beradi, bunda qayta tölaş şart bölmasligi mumkin, lekin şartlarni sotuvçidan aniqlang. Agar kalit haqiqatan yöqolganiga va heç kimda nusxa qolmaganiga işonçingiz komil bölsa, eski sertifikatni bekor qiliş şart emas.
# Yangi kalit va CSR yaratish
openssl req -new -newkey rsa:2048 -nodes \
-keyout example.uz.key -out example.uz.csr \
-subj "/CN=example.uz"
# Kalitga faqat egasi kira olsin
chmod 600 example.uz.key
Kalit oşkor böldi: bu allaqaçon xavfsizlik hodisasi
Oşkor böliş deganda kalit begona odam köra oladigan joyga tuşib qolgani tuşuniladi. Eng köp uçraydigan holatlar quyidagilar: kalit loyiha bilan birga oçiq Git omboriga yuklangan, sayt papkasida backup.zip içida internetdan yuklab olinadigan bölib turgan, kalit matni Telegram yoki elektron poçta orqali yuborilgan, yoki server buzilgan. Bunday holatda kalitni kim körgani va qaçon körganini bilişning imkoni yöq, şuning uçun eng yomon holatdan kelib çiqib harakat qiliş kerak.
Oşkor bölgan kalitga ega bölgan hujumçi, masalan, umumiy Wi-Fi tarmoqda sizning saytingiz nomidan soxta sahifa körsatişi mumkin va brauzer heç qanday ogohlantiriş bermaydi. Şuning uçun bu holatda faqat yangi sertifikat örnatiş yetarli emas, eski sertifikatni albatta bekor qiliş kerak.
Tezkor harakatlar rejasi
- Manbani yoping. Oçiq ombordan faylni olib taşlang, sayt papkasidagi zaxirani öçiring, buzilgan akkaunt parollarini almaştiring. Git tarixidan öçiriş alohida iş, çunki oddiy öçiriş eski commit'larda kalitni qoldiradi.
- Yangi kalit yarating. Eski kalitni heç qaçon qayta işlatmang.
- Yangi sertifikat oling va örnating. Veb-serverni qayta yuklang va saytni tekşiring.
- Eski sertifikatni bekor qiling. Sabab sifatida
keycompromisekörsatiladi. - Atrofdagi sirlarni ham almaştiring. Kalit bilan birga oşkor bölgan bölişi mumkin bölgan ma'lumotlar bazasi paroli, API kalitlari va SSH kalitlarini yangilang.
# Certbot: yangi kalit bilan qayta chiqarish va eskisini bekor qilish
sudo certbot renew --cert-name example.uz --force-renewal
sudo systemctl reload nginx
sudo certbot revoke --cert-path /root/eski/cert.pem --reason keycompromise
Certbot odatda har yangilanişda yangi kalit yaratadi, lekin sozlamada reuse_key = True yoqilgan bölsa, eski kalit qayta işlatiladi. Kalit oşkor bölgan holatda bu sozlamani öçirib qöyganingizni tekşiring. Revoke uçun eski sertifikat faylini oldindan alohida papkaga nusxalab qöyiş qulay, çunki qayta çiqarişdan keyin joriy fayl yangi sertifikatni körsatadi.
Kalit va sertifikat mosligini qanday tekşiriş
Serverda bir neçta kalit fayli töplanib qolganda qaysi kalit qaysi sertifikatga tegişli ekanini aniqlaş kerak böladi. Buning uçun ikkala fayldan oçiq kalitni çiqarib, ularning xeşini soliştiriş yetarli. Xeşlar bir xil bölsa, juftlik töğri.
openssl x509 -in example.uz.crt -noout -pubkey | openssl sha256
openssl pkey -in example.uz.key -pubout | openssl sha256
Bu usul RSA va ECDSA kalitlar uçun bir xil işlaydi. Agar veb-server "key values mismatç" kabi xato bilan işga tuşmasa, sabab aynan notöğri juftlikda böladi.
Misol: maktab sayti va oçiq GitHub ombori
Farğonadagi xususiy maktab misol.uz saytini öquvçi-dasturçi yaratdi va kodni namunaviy loyiha sifatida oçiq GitHub omboriga joyladi. Ombor içida ssl/ papkasi ham bor edi, unda serverdan köçirilgan sertifikat va maxfiy kalit turardi. Oçiq omborlardagi sirlarni avtomatik qidiradigan botlar bunday fayllarni tez topadi, şuning uçun kalit yuklangan zahoti oşkor bölgan deb hisoblaş kerak.
Maktab administratori omborni yopdi, kalit papkasini Git tarixidan butunlay tozaladi, serverda yangi kalit bilan sertifikat oldi va eski sertifikatni bekor qildi. Keyin .gitignore fayliga *.key va *.pem qoidalarini qöşdi. Agar sayt sayt.uz hostingida avtomatik Let's Encrypt bilan işlaganida, sertifikatni qayta çiqariş va eskisini bekor qiliş uçun texnik yordamga murojaat qiliş kifoya bölardi.
Kalitni qayta oşkor qilmaslik uçun odatlar
Birinçi qoida: maxfiy kalit serverdan çiqmasligi kerak. Uni çatga, elektron poçtaga yoki umumiy hujjatga joylamang, dasturçiga kiriş kerak bölsa, unga alohida SSH kiriş bering. Kalit fayli faqat veb-server öqiy oladigan huquqlarga ega bölsin va sayt ildiz papkasidan taşqarida saqlansin, şunda u heç qaçon URL orqali oçilmaydi.
Ikkinçi qoida: zaxira nusxalarni şifrlang va ularni sayt papkasida qoldirmang. Uçinçi qoida: qisqa muddatli, avtomatik yangilanadigan sertifikatlardan foydalaning. 90 kunlik sertifikatda kalit oşkor bölsa ham, xavf oynasi bir yillik sertifikatga qaraganda ança qisqa böladi. Şuningdek, Git omborlarida sirlarni qidiradigan vositalarni (masalan, gitleaks) yoqib qöyiş xatoni yuklaşdan oldin uşlab qolişga yordam beradi.