🔍
blog.cat.ssl

CT loglari subdomenlaringizni oşkor qiladi: yaşirin test saytlar xavfi

22.11.2026
← Barça maqolalar

Köpçilik sayt egalari subdomen nomini heç kimga aytmasa, u yaşirin qoladi deb öylaydi. Dasturçi test.misol.uz yoki yangi-admin.misol.uz degan manzil oçadi, unga SSL sertifikat örnatadi va bu manzilni faqat jamoa biladi deb hisoblaydi. Aslida sertifikat olingan zahoti subdomen nomi Certificate Transparency jurnallariga yoziladi va butun dunyoga oçiq böladi. Bu tizimning xatosi emas, balki uning dizayni: jurnallar oçiqlik uçun yaratilgan. Lekin bu oçiqlikning oqibatlarini biliş va ularni hisobga olib işlaş kerak.

Subdomenlar CT orqali qanday topiladi

Oçiq sertifikat markazi bergan har bir sertifikat CT jurnaliga tuşadi va unda sertifikat qaysi nomlar uçun berilgani yoziladi. crt.sh kabi xizmatlar bu jurnallarni qidiriş imkonini beradi. Quyidagi bitta buyruq domen uçun sertifikat olingan barça subdomenlarning röyxatini çiqaradi:

curl -s "https://crt.sh/?q=%25.misol.uz&output=json" \
  | jq -r '.[].name_value' | tr 'A-Z' 'a-z' | sort -u

Bu yerda %25 belgisi URL içida foiz belgisini bildiradi va "istalgan subdomen" degan ma'noni beradi. Natijada www, mail kabi odatiy nomlar bilan birga dev, staging, crm, 1c, backup singari içki xizmatlar nomlari ham çiqişi mumkin. Hujumçilar aynan şu usuldan razvedka bosqiçida keng foydalanadi, çunki u tez, bepul va nişonga heç qanday sörov yubormasdan işlaydi.

Nega bu xavfli bölişi mumkin

Subdomen nomining özi zararsiz. Muammo şundaki, köpinça test va içki tizimlar asosiy saytga qaraganda ança zaif himoyalangan böladi. Ularda eski CMS versiyasi turadi, sinov uçun oddiy parol qöyilgan yoki xatolarni körsatiş rejimi yoqilgan böladi. Ba'zan staging serverida haqiqiy mijozlar bazasining nusxasi saqlanadi. Hujumçi bunday manzilni CT orqali topsa, asosiy saytni emas, aynan şu zaif nuqtani nişonga oladi.

Real hayotdagi oddiy misolni köraylik. Toşkentdagi xususiy maktab misol.uz saytida işlaydi. Dasturçi yangi dizaynni sinaş uçun beta.misol.uz oçib, unga asosiy sayt bazasining töliq nusxasini yuklaydi va Let's Encrypt sertifikatini örnatadi. Sinov saytida administrator paneliga kiriş oddiy parol bilan himoyalangan. Bir neça kun içida bu manzilga avtomatik skanerlar kela boşlaydi, çunki subdomen nomi CT jurnalida paydo bölgan. Agar panel paroli tanlab topilsa, öquvçilar va ota-onalarning şaxsiy ma'lumotlari xavf ostida qoladi.

Wildcard sertifikat nomlarni yaşirişga yordam beradi

CT jurnaliga sertifikatda yozilgan nomlar tuşadi. Agar har bir subdomen uçun alohida sertifikat olsangiz, har bir nom jurnalda körinadi. Wildcard sertifikat, ya'ni *.misol.uz körinişidagi sertifikat olinganda esa jurnalga faqat yulduzçali nom yoziladi va aniq subdomenlar röyxati oşkor bölmaydi. Let's Encrypt wildcard sertifikatni faqat DNS-01 tekşiruvi orqali beradi, ya'ni domen egasi DNS'ga maxsus TXT yozuv qöşişi kerak:

certbot certonly --manual --preferred-challenges dns \
  -d "misol.uz" -d "*.misol.uz"

Bu buyruq _acme-challenge.misol.uz nomli TXT yozuvni qöşişni söraydi. Qölda rejim sertifikatni avtomatik yangilamaydi, şuning uçun doimiy foydalanişda DNS provayderingiz API'si bilan işlaydigan plagin yoki boşqa avtomatlaştiriş vositasini tanlaş kerak. Yodda tuting: wildcard faqat CT jurnalidagi röyxatni yaşiradi. Subdomen DNS'da mavjud bölsa, uni boşqa usullar bilan ham topiş mumkin, şuning uçun bu töliq himoya emas.

Asosiy himoya: yaşirinlikka emas, kiriş nazoratiga tayaning

Subdomen nomini sir saqlaş xavfsizlik çorasi emas, u faqat qöşimça qatlam. Haqiqiy himoya test va içki tizimlarga kirişni çeklaşdan iborat. Eng oddiy usul bu IP manzil böyiça çeklaş: masalan, staging saytini faqat ofis IP manzilidan oçiladigan qiliş. Nginx'da bu quyidagiça yoziladi:

server {
    listen 443 ssl;
    server_name beta.misol.uz;

    allow 203.0.113.10;   # ofis IP manzili
    deny  all;

    auth_basic           "Test muhiti";
    auth_basic_user_file /etc/nginx/.htpasswd-beta;
}

Bu yerda IP çeklovi va parol bilan himoya birga işlatilgan. Parol faylini htpasswd -c /etc/nginx/.htpasswd-beta jamoa buyruği bilan yaratiş mumkin, buning uçun tizimda apache2-utils yoki httpd-tools paketi örnatilgan bölişi kerak. Oddiy hostingda şunga öxşaş himoyani .htaccess fayli orqali yoki hosting panelidagi katalogni parol bilan himoyalaş funksiyasi yordamida qöyiş mumkin.

Test muhitida haqiqiy ma'lumot saqlamang

Kiriş çeklovi qöyilgan bölsa ham, xatolar bölib turadi: kimdir vaqtinça himoyani öçiradi va qaytarişni unutadi. Şuning uçun test va staging serverlarida haqiqiy mijozlar ma'lumotlari bölmasligi kerak. Bazaning nusxasini olişda telefon raqamlari, elektron poçta manzillari va ismlarni soxta qiymatlarga almaştiriş, tölov ma'lumotlarini butunlay olib taşlaş yaxşi amaliyot hisoblanadi. Şunda sinov sayti buzilsa ham, zarar ança kam böladi.

Şuningdek, test sayti qidiruv tizimlariga tuşib qolmasligi uçun javob sarlavhalariga X-Robots-Tag: noindex qöşiş foydali. Bu xavfsizlik çorasi emas, lekin asosiy sayt bilan dublikat kontent paydo bölişining oldini oladi va sinov manzili qidiruv natijalarida körinmaydi.

Içki tizimlar uçun oçiq sertifikat şart emas

Agar xizmat faqat korxona içida, lokal tarmoqda işlasa, unga oçiq sertifikat markazidan sertifikat olişning hojati bölmasligi mumkin. Içki sertifikat markazi yaratib, uning ildiz sertifikatini xodimlar kompyuterlariga örnatiş orqali içki nomlarni CT jurnallariga umuman çiqarmaslik mumkin. Bu yondaşuv köproq boşqaruv talab qiladi, şuning uçun u odatda köplab içki xizmatlarga ega taşkilotlar uçun ma'qul. Kiçik biznes uçun esa wildcard sertifikat va qat'iy kiriş çeklovi yetarli böladi.

Öz domeningizni hujumçi közi bilan tekşiring

Eng foydali qadam bu yuqoridagi crt.sh sörovini öz domeningiz uçun hoziroq bajarib körişdir. Röyxatdagi har bir subdomen uçun uçta savolga javob bering: bu xizmat hali kerakmi, u oçiq internetdan kiriş mumkin bölişi şartmi va undagi dastur yangilanganmi? Keraksiz subdomenlar uçun DNS yozuvlarini öçiring, işlatilayotganlarini esa himoyalang. Domeningiz sayt.uz kabinetida bölsa, eski va keraksiz DNS yozuvlarini DNS boşqaruv sahifasidan körib çiqib, tozalaşingiz mumkin. Bunday tekşiruvni har bir yangi loyiha işga tuşganda takrorlaş odatga aylansa, CT jurnallari sizga zarar emas, aksinça foyda keltiradigan vositaga aylanadi.

Öxşaş maqolalar

✳️ Wildcard SSL'ni DNS-01 bilan avtomatik oliş: Certbot va acme.sh qöllanmasi 🪪 Mijoz sertifikati bilan kiriş: admin panelga qöşimça himoya 📧 mail.domen.uz uçun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirişini qanday yöqotiş ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qiliş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English