Köpçilik viral kontentni sof omad deb öylaydi — göyo kimdir tasodifan töğri video yoki post yaratib qöyadi-yu, u öz-özidan butun internet böylab yoyiladi. Aslida esa tarqaliş hodisasi ortida aniq psixologik va ijtimoiy qonuniyatlar yotadi. Vartonenton biznes maktabi professori Jonah Berger ön yildan ortiq tadqiqot olib borib, nima uçun ayrim ğoyalar, mahsulotlar va xabarlar tez tarqalişini, boşqalari esa e'tibordan çetda qolişini tuşuntiruvçi modelni işlab çiqdi. Bu modelni tuşuniş marketing bilan şuğullanadigan har bir tadbirkor uçun haqiqiy raqobat ustunligini beradi, çunki tarqaliş reklama byudjetidan köra ança arzon va işonçli kanal hisoblanadi.
STEPPS modeli: tarqalişning oltita ustuni
Jonah Berger özining "Contagious" kitobida tarqaladigan kontentning aksariyati oltita asosiy tamoyilga tayanişini aniqladi. Bu tamoyillar STEPPS qisqartmasi orqali eslab qolinadi: ijtimoiy valyuta, triggerlar, hissiyot, ommaviylik, amaliy qiymat va hikoyalar. Muhimi şundaki, bu tamoyillar bir-birini istisno qilmaydi — eng kuçli viral kampaniyalar ularning bir neçtasini birlaştiradi va şu tariqa tarqaliş ehtimolini bir neça barobar oşiradi. Quyida har bir ustunni alohida körib çiqamiz va ularni real biznes amaliyotiga qanday tatbiq etişni tuşunamiz.
Ijtimoiy valyuta tamoyili odamlar özlarini yaxşi körsatadigan narsalarni ulaşişga moyilligiga asoslanadi. Biz nimanidir tarqatganimizda, aslida özimiz haqimizda gapiramiz — "qarang, men qanday qiziq narsani topdim" yoki "men bunday bilimga egaman". Şuning uçun noyob, kutilmagan yoki insayder ma'lumotni oçib beradigan kontent yaxşi tarqaladi: uni ulaşgan odam öz atrofidagilar köz öngida yanada bilimli va qiziqarli körinadi. Brendlar bu tamoyildan foydalanganda mijozlariga ulaşişga arziydigan, ularning obrösini oşiradigan materiallar taqdim etişi kerak.
Triggerlar va hissiyotning kuçi
Triggerlar — bu kundalik muhitdagi narsalar bizning xotiramizda muayyan brend yoki ğoyani uyğotadigan mexanizmdir. Berger "köz oldida bölgan narsa tilning uçida böladi" degan tamoyilni keltiradi: agar biror mahsulot tez-tez uçraydigan vaziyat yoki obyekt bilan boğlansa, odamlar uni köproq eslaydi va muhokama qiladi. Masalan, ertalabki qahva bilan boğliq brend har kuni ertalab eslab ötiladi, çunki bu vaqtdagi tabiiy trigger doimo mavjud. Marketing strategiyasini qurişda mahsulotingizni qaysi kundalik triggerlar bilan boğlaş mumkinligini öylaş uzoq muddatli oğzaki tarqalişni ta'minlaydi.
Hissiyot esa tarqalişning eng kuçli dvigatellaridan biridir, ammo bu yerda muhim nuance bor. Berger tadqiqotlari şuni körsatadiki, har qanday kuçli his emas, balki yuqori qözğaliş (arousal) keltiradigan hislargina tarqalişni rağbatlantiradi. Hayrat, hayajon, kulgu va hatto ğazab odamlarni harakatga undaydi, çunki ular fiziologik jihatdan qözğalgan holatga keltiradi. Aksinça, qoniqiş yoki xafagarçilik kabi past qözğalişli hislar odamni passiv qoldiradi va ulaşişga turtki bermaydi. Şuning uçun viral kontent yaratişda "bu odamni içidan qözğatadimi?" degan savol asosiy mezon bölişi kerak.
Ommaviylik, amaliy qiymat va hikoya
Ommaviylik tamoyili insonlar boşqalar qilayotgan narsani takrorlaşga moyilligiga tayanadi. Agar biror harakat körinadigan, ya'ni jamoatçilikka oçiq bölsa, u tabiiy ravişda tarqaladi — odamlar nimani körsa, şuni nusxalaydi. Apple quloqçinlarining oq rangi yoki taniqli brend logotipining közga taşlanişi aynan şu tamoyilning amaliy ifodasidir. Biznes uçun bu mahsulotni şunday loyihalaşni anglatadiki, uning işlatilişi yoki sotib olinişi boşqalarga körinib tursin va öz-özidan reklama vositasiga aylansin. Amaliy qiymat esa eng oddiy, ammo barqaror tarqaliş manbai: odamlar foydali maslahatlar, vaqt yoki pul tejaydigan ma'lumotlarni özlari ğamxörlik qiladigan kişilar bilan baham körişni yaxşi köradi.
Oltinçi va eng nozik tamoyil — hikoyalar. Odamlar quruq faktlar yoki reklama şiorlarini emas, balki qiziqarli voqealarni eslab qoladi va aytib beradi. Şuning uçun eng samarali brend xabarlari hikoya içiga "öralgan" böladi: tinglovçi voqeani aytib berar ekan, brend haqidagi ma'lumotni ham beixtiyor uzatadi. Bu yerda asosiy mahorat hikoyani şunday qurişdir-ki, brend yoki mahsulot voqeaning ajralmas qismi bölsin, aks holda odamlar qiziqarli hikoyani eslab qoladi-yu, uning ortidagi brendni unutadi. Marketologlar buni "Troyan oti" effekti deb ataydi: foydali xabar qiziqarli hikoya içida taşiladi.
Nega köp viral urinişlar muvaffaqiyatsizlikka uçraydi
Aksariyat brendlarning ataylab "viral bölişga" qaratilgan urinişlari muvaffaqiyatsizlikka uçraydi va buning sabablari ham qonuniyatlarga boğliq. Eng keng tarqalgan xato — diqqatni mahsulot örniga şunçaki köngiloçar elementga qaratişdir. Natijada video millionlab körişlar töplaşi mumkin, ammo heç kim qaysi brend uni yaratganini eslamaydi, demak biznes uçun heç qanday qiymat keltirmaydi. Berger bu holatni "qiziqarli, lekin ahamiyatsiz" deb ta'riflaydi: kontent va brend örtasida tabiiy boğliqlik bölmasa, e'tibor sotuvga aylanmaydi.
Yana bir muhim xato — tarqalişni majburlaşga urinişdir. Haqiqiy viral effekt avtentiklik va emotsional rezonansdan tuğiladi, sun'iy ravişda yaratilgan "viralmiz" degan kampaniyalar esa odatda soxta va manipulyativ bölib körinadi. Auditoriya hozir bunday urinişlarni juda tez sezadi va ularga salbiy munosabat bildiradi. Şuni ham unutmaslik kerakki, viral tarqaliş heç qaçon kafolatlangan natija emas — hatto barça tamoyillarni töğri qöllaganda ham omad va vaqtning roli saqlanib qoladi. Şuning uçun aqlli strategiya "har safar viral bölişni" emas, balki tarqaliş ehtimolini izçil oşirişni maqsad qiladi.
Tarqalişni qanday ölçaş kerak
Viral kampaniyaning samaradorligini baholaşda yuzaki körsatkiçlar — körişlar yoki layklar — odatda çalğituvçi böladi. Haqiqiy qiymatni körsatadigan asosiy metrika bu viral koeffitsient, ya'ni har bir foydalanuvçi örtaça qança yangi foydalanuvçini jalb qilişidir; bu körsatkiç birdan oşsa, kontent haqiqatan ham öz-özidan tarqalayotgani anglatiladi. Ulaşiş darajasi (körişlarga nisbatan ulaşişlar nisbati) kontentning STEPPS tamoyillariga qançalik mos kelişini körsatadi. Eng muhimi esa, bu e'tibor real biznes natijalariga — saytga taşriflar, röyxatdan ötişlar yoki sotuvlarga — aylanayotganini kuzatişdir.
Öz onlayn loyihangizni yuritar ekansiz, viral marketing tamoyillarini sayt va kontent strategiyasiga singdiriş uzoq muddatli ösişning eng tejamkor yöllaridan biri bölişi mumkin. Ammo har qanday tarqalişning oxir-oqibat tayançi — bu barqaror, tez işlaydigan va işonçli veb-platforma, çunki minglab yangi taşrifçini qabul qila olmaydigan sayt viral imkoniyatni behuda ketkazadi. sayt.uz orqali öz domeningiz va hostingingizni rasmiylaştirib, kontentingiz tarqalganda uni qabul qilişga tayyor mustahkam asos yaratişingiz mumkin. Pirovardida, viral marketing sehr emas, balki psixologiya, tayyorgarlik va sabr-toqatning uyğunligidir.