Zaxira nusxa olish odatga aylangan bo'lsa ham, undan saytni tiklash ko'pchilik uchun birinchi marta avariya paytida sinovdan o'tadi. Aynan shu payt shoshilish va xato qilish ehtimoli eng yuqori bo'ladi: noto'g'ri arxiv tanlanadi, ishlab turgan bazaning ustidan yoziladi yoki tiklangan sayt eski parol bilan bazaga ulana olmaydi. Ushbu qo'llanmada saytni fayl arxivi va baza dump'idan tiklashning xavfsiz tartibini ko'rib chiqamiz. Misollar WordPress sayti uchun berilgan, lekin tartib boshqa PHP saytlar uchun ham deyarli bir xil.
Tiklashdan oldin: nima va qaysi sanaga
Birinchi savol — aynan nima buzilgan. Agar faqat bitta plagin yangilanishdan keyin ishlamay qolgan bo'lsa, butun saytni qaytarish shart emas, plaginning o'zini almashtirish yetarli. Agar baza o'zgarmagan, faqat fayllar zararlangan bo'lsa, faqat fayllarni tiklaysiz. To'liq tiklash esa ikkalasi ham shikastlanganda yoki sabab noma'lum bo'lganda kerak bo'ladi.
Ikkinchi savol — qaysi sanadagi nusxa. Sayt buzilishidan oldingi eng oxirgi nusxani tanlang. Agar sayt buzib kirilgan bo'lsa, hujum qachon boshlanganini aniqlashga harakat qiling: zararli fayllar ko'pincha sezilishidan bir necha kun yoki hafta oldin paydo bo'ladi, demak kechagi nusxa ham toza bo'lmasligi mumkin. Shuni ham yodda tuting: eski nusxaga qaytish bilan undan keyingi buyurtmalar, izohlar va ro'yxatdan o'tishlar yo'qoladi.
1-qadam: joriy holatni saqlab qo'ying
Sayt buzilgan bo'lsa ham, tiklashdan oldin uning hozirgi holatining nusxasini oling. Bu ikki sababga ko'ra muhim. Birinchidan, tiklash kutilganidek chiqmasa, orqaga qaytish yo'li qoladi. Ikkinchidan, buzilgan holatda eski nusxada yo'q yangi buyurtmalar yoki xatlar bo'lishi mumkin va ularni keyin alohida qaytarib olish mumkin:
cd ~/www
tar -czf ~/broken-files-$(date +%F).tar.gz example.uz
mysqldump --single-transaction baza_nomi | gzip > ~/broken-db-$(date +%F).sql.gz
Bu buyruqlarda baza paroli so'ralmasligi uchun uy papkasida .my.cnf fayli sozlangan deb hisoblanadi, aks holda mysqldump -u baza_user -p shaklida ishlating.
2-qadam: fayllarni tiklash
Arxivni to'g'ridan-to'g'ri sayt papkasining ustiga ochmang. Bunday holda zaxirada yo'q, lekin hujumchi qo'shgan fayllar joyida qolib ketadi. To'g'ri yo'l — arxivni alohida papkaga ochish, tarkibini tekshirish va keyin papkalarni almashtirish:
mkdir -p ~/restore
tar -xzf ~/backups/files-2026-11-01.tar.gz -C ~/restore
ls ~/restore/example.uz
Tarkib to'g'ri ekaniga ishonch hosil qilgach, eski papkani chetga oling va tiklanganini uning o'rniga qo'ying:
mv ~/www/example.uz ~/www/example.uz.broken
mv ~/restore/example.uz ~/www/example.uz
Ikki mv buyrug'i bir zumda bajariladi, shuning uchun sayt deyarli uzilmaydi. example.uz.broken papkasini sayt barqaror ishlashiga ishonch hosil qilguningizcha saqlab turing, so'ng o'chiring. Agar SSH bo'lmasa, xuddi shu ishni ISPmanager fayl menejerida arxivni ochish va papkalarni qayta nomlash orqali qilish mumkin.
3-qadam: bazani tiklash
mysqldump standart sozlamada har bir jadval uchun DROP TABLE IF EXISTS buyrug'ini qo'shadi, shuning uchun dumpni mavjud bazaga import qilganda jadvallar nusxadagi holatga almashtiriladi. Siqilgan dumpni bitta buyruq bilan import qilasiz:
gunzip < ~/backups/db-2026-11-01.sql.gz | mysql baza_nomi
E'tibor bering: dumpda bo'lmagan, keyinroq plagin yaratgan jadvallar bazada qoladi. Odatda bu zararsiz, lekin toza tiklash kerak bo'lsa, panelda yangi bo'sh baza yaratib, dumpni o'shanga import qilish va wp-config.php dagi baza nomini o'zgartirish ishonchliroq.
Kichik bazalarni phpMyAdmin'dagi "Import" bo'limi orqali ham yuklash mumkin, ammo u yuklanadigan fayl hajmiga chegara qo'yadi va katta dumplarda vaqt chegarasiga uchraydi. Bir necha yuz megabaytli bazalar uchun SSH orqali import ancha ishonchli.
UpdraftPlus va boshqa plagin arxivlari
Agar zaxira plagin orqali olingan bo'lsa, uni o'sha plagin bilan tiklash eng oson. Sayt butunlay ishlamasa, avval toza WordPress o'rnating, so'ng plaginni qo'shib, arxivlarni uning interfeysi orqali yuklang va tiklashni boshlang. Plaginlar o'z formatini o'zi yaxshi tushunadi va fayllar bilan bazani birgalikda qaytaradi.
4-qadam: tiklangandan keyingi tekshiruv
Tiklangan saytda eng ko'p uchraydigan muammo — bazaga ulanish xatosi. Agar nusxa boshqa hisobdan olingan yoki baza paroli keyin o'zgartirilgan bo'lsa, wp-config.php dagi ma'lumotlar hozirgi bazaga mos kelmaydi. Bazaning sozlamalarini va manzil sozlamalarini quyidagicha tekshiring:
grep -E "DB_(NAME|USER|HOST)|table_prefix" ~/www/example.uz/wp-config.php
mysql baza_nomi -e "SELECT option_name, option_value FROM wp_options
WHERE option_name IN ('siteurl','home');"
Jadval prefiksi wp_ bo'lmasa, so'rovdagi nomni moslang. siteurl va home qiymatlari saytning hozirgi manziliga, jumladan https ga mos bo'lishi kerak. Keyin fayl ruxsatlarini odatiy holatga keltiring, chunki arxivdan ochilgan fayllar ba'zan noto'g'ri ruxsat bilan chiqadi:
find ~/www/example.uz -type d -exec chmod 755 {} +
find ~/www/example.uz -type f -exec chmod 644 {} +
So'ng kesh plaginining keshini tozalang, admin panelga kiring, bosh sahifa, bir necha ichki sahifa, aloqa formasi va agar bo'lsa savat va to'lov jarayonini sinab ko'ring. Xatolar jurnalida yangi yozuvlar paydo bo'lmayotganiga ham qarang.
Misol: Farg'onadagi sayyohlik agentligi
Farg'onadagi sayyohlik agentligining example.uz sayti tur paketlari va bron formasidan iborat. Bir plaginning muvaffaqiyatsiz yangilanishi saytni oq sahifaga aylantirdi, administrator esa vaziyatni tuzataman deb bir nechta faylni qo'lda o'zgartirib, holatni yanada chigallashtirdi. Kechagi zaxira mavjud edi. Avval joriy holat arxivlandi, so'ng fayllar alohida papkaga ochilib, papkalar almashtirildi. Baza o'zgarmagani uchun uni tiklash shart bo'lmadi, faqat tekshiruv uchun siteurl qiymati ko'rib chiqildi.
Keyinchalik ma'lum bo'ldiki, kecha kechqurun ikki mijoz bron qoldirgan va ular bazada saqlanib qolgan, chunki baza tiklanmadi. Agar butun sayt baza bilan birga eski nusxaga qaytarilganida, bu bronlar yo'qolardi. Bu misol nima buzilganini avval aniqlash qanchalik muhimligini yaxshi ko'rsatadi.
Buzib kirishdan keyin tiklash
Agar sayt buzib kirilgan bo'lsa, tiklashning o'zi yetarli emas, chunki hujumchi kirgan yo'l ochiq qoladi. Tiklashdan so'ng darhol hosting paneli, FTP, baza va WordPress administratorlari parollarini o'zgartiring, barcha plagin va mavzularni yangilang, ishlatilmaydiganlarini o'chiring. sayt.uz mijozlari hosting paneli paroli va zaxiradan tiklash bo'yicha kabinet yoki texnik yordam orqali yordam olishlari mumkin. Shundagina tiklangan sayt bir necha kundan keyin yana buzilib qolmaydi.