CAPTCHA — Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart degan iboraning qisqartmasi. Uning maqsadi oddiy — sayt foydalanuvchisi haqiqiy inson yoki avtomatik bot ekanligini aniqlash. Avvallari CAPTCHA buzilgan rasmlardagi matnni terish shaklida bo'lgan, lekin zamonaviy yechimlar ancha aqlli va foydalanuvchiga deyarli ko'rinmas. CAPTCHA login formalarini brute force'dan, ro'yxatdan o'tish formalarini bot ro'yxatlardan va aloqa formalarini spam'dan himoya qiladi.
Google reCAPTCHA v2 va v3
Google reCAPTCHA eng keng tarqalgan CAPTCHA yechimi. v2 versiyasi taniqli "I'm not a robot" tugmasini ko'rsatadi va shubhali holatlarda rasmlardan svetofor yoki avtobuslarni tanlash kabi vazifalar beradi. v3 versiyasi esa umuman ko'rinmaydi — u foydalanuvchining sayt bo'ylab harakatlarini tahlil qilib, 0 dan 1 gacha bahonga raqam qaytaradi. Dasturchi shu raqamga qarab harakat qiladi — past ball bo'lsa, qo'shimcha tasdiqlash so'raydi. v3 ayniqsa elektron tijorat saytlari uchun qulay, chunki foydalanuvchini chalg'itmaydi.
hCaptcha — privacy-friendly muqobil
hCaptcha Google reCAPTCHA'ga muqobil bo'lib, foydalanuvchi maxfiyligini ko'proq hurmat qiladi. U Cloudflare tomonidan rasmiy ravishda qo'llaniladi va Google'ning ma'lumot to'plash tashvishlari bo'lganlar uchun yaxshi tanlov. hCaptcha foydalanuvchilardan rasmlarda obyektlarni tanlash kabi vazifalarni so'raydi, lekin bu javoblar mashina o'rganish modellarini o'qitish uchun ishlatiladi va sayt egasi shu hisobiga to'lov olishi mumkin. O'rnatish reCAPTCHA bilan deyarli bir xil va Google'dan o'tish oson.
Cloudflare Turnstile
Cloudflare Turnstile yangi avlod CAPTCHA yechimi bo'lib, foydalanuvchidan hech qanday harakat talab qilmaydi. U fonda brauzer xususiyatlari, xulq signallari va boshqa belgilarni tahlil qiladi va inson ekanligini avtomatik aniqlaydi. Turnstile butunlay bepul va Cloudflare hisobi bo'lgan har qanday saytda ishlatish mumkin. Foydalanuvchi uchun bu eng yaxshi tajriba — hech qanday rasm tanlash kerak emas, faqat sahifa yuklanadi va form ishlatishga tayyor bo'ladi.
CAPTCHA o'rnatish texnikasi
CAPTCHA o'rnatish jarayoni odatda ikki qadamdan iborat. Birinchidan, sayt egasi xizmat provayderidan sayt kaliti va maxfiy kalit oladi — ular CAPTCHA'ni sayt bilan bog'laydi. Ikkinchidan, sayt egasi formaga maxsus JavaScript skript va element qo'shadi, server tomonida esa maxfiy kalit yordamida CAPTCHA javobini provayderdan tasdiqlatadi. Agar tasdiqlash muvaffaqiyatli bo'lsa, form qabul qilinadi, aks holda xato qaytariladi. Frontend va backend integratsiyasi muhim — faqat frontend tekshiruvini ishonish xavfli, chunki uni chetlab o'tish mumkin.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlariga CAPTCHA o'rnatish uchun tayyor yechimlar taklif etadi. Sayt qurish vositasidagi har bir formaga Cloudflare Turnstile sukut bo'yicha qo'shilgan va u butunlay bepul. Mijozlar xohlasa Google reCAPTCHA yoki hCaptcha'ga almashtirishi mumkin — sozlamalarda kalitlarni kiritish kifoya. Kabinetda kuniga qancha bot urinish CAPTCHA tomonidan to'xtatilganini ko'rsatuvchi statistika mavjud. Aloqa formalari, ro'yxatdan o'tish va parol tiklash sahifalarida CAPTCHA majburiy yoqilgan.