CAPTCHA — Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart degan iboraning qisqartmasi. Uning maqsadi oddiy — sayt foydalanuvçisi haqiqiy inson yoki avtomatik bot ekanligini aniqlaş. Avvallari CAPTCHA buzilgan rasmlardagi matnni teriş şaklida bölgan, lekin zamonaviy yeçimlar ança aqlli va foydalanuvçiga deyarli körinmas. CAPTCHA login formalarini brute force'dan, röyxatdan ötiş formalarini bot röyxatlardan va aloqa formalarini spam'dan himoya qiladi.
Google reCAPTCHA v2 va v3
Google reCAPTCHA eng keng tarqalgan CAPTCHA yeçimi. v2 versiyasi taniqli "I'm not a robot" tugmasini körsatadi va şubhali holatlarda rasmlardan svetofor yoki avtobuslarni tanlaş kabi vazifalar beradi. v3 versiyasi esa umuman körinmaydi — u foydalanuvçining sayt böylab harakatlarini tahlil qilib, 0 dan 1 gaça bahonga raqam qaytaradi. Dasturçi şu raqamga qarab harakat qiladi — past ball bölsa, qöşimça tasdiqlaş söraydi. v3 ayniqsa elektron tijorat saytlari uçun qulay, çunki foydalanuvçini çalğitmaydi.
hCaptcha — privacy-friendly muqobil
hCaptcha Google reCAPTCHA'ga muqobil bölib, foydalanuvçi maxfiyligini köproq hurmat qiladi. U Cloudflare tomonidan rasmiy ravişda qöllaniladi va Google'ning ma'lumot töplaş taşvişlari bölganlar uçun yaxşi tanlov. hCaptcha foydalanuvçilardan rasmlarda obyektlarni tanlaş kabi vazifalarni söraydi, lekin bu javoblar maşina örganiş modellarini öqitiş uçun işlatiladi va sayt egasi şu hisobiga tölov olişi mumkin. Örnatiş reCAPTCHA bilan deyarli bir xil va Google'dan ötiş oson.
Cloudflare Turnstile
Cloudflare Turnstile yangi avlod CAPTCHA yeçimi bölib, foydalanuvçidan heç qanday harakat talab qilmaydi. U fonda brauzer xususiyatlari, xulq signallari va boşqa belgilarni tahlil qiladi va inson ekanligini avtomatik aniqlaydi. Turnstile butunlay bepul va Cloudflare hisobi bölgan har qanday saytda işlatiş mumkin. Foydalanuvçi uçun bu eng yaxşi tajriba — heç qanday rasm tanlaş kerak emas, faqat sahifa yuklanadi va form işlatişga tayyor böladi.
CAPTCHA örnatiş texnikasi
CAPTCHA örnatiş jarayoni odatda ikki qadamdan iborat. Birinçidan, sayt egasi xizmat provayderidan sayt kaliti va maxfiy kalit oladi — ular CAPTCHA'ni sayt bilan boğlaydi. Ikkinçidan, sayt egasi formaga maxsus JavaScript skript va element qöşadi, server tomonida esa maxfiy kalit yordamida CAPTCHA javobini provayderdan tasdiqlatadi. Agar tasdiqlaş muvaffaqiyatli bölsa, form qabul qilinadi, aks holda xato qaytariladi. Frontend va backend integratsiyasi muhim — faqat frontend tekşiruvini işoniş xavfli, çunki uni çetlab ötiş mumkin.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz mijozlariga CAPTCHA örnatiş uçun tayyor yeçimlar taklif etadi. Sayt quriş vositasidagi har bir formaga Cloudflare Turnstile sukut böyiça qöşilgan va u butunlay bepul. Mijozlar xohlasa Google reCAPTCHA yoki hCaptcha'ga almaştirişi mumkin — sozlamalarda kalitlarni kiritiş kifoya. Kabinetda kuniga qança bot uriniş CAPTCHA tomonidan töxtatilganini körsatuvçi statistika mavjud. Aloqa formalari, röyxatdan ötiş va parol tiklaş sahifalarida CAPTCHA majburiy yoqilgan.