Domen olish bir necha daqiqalik ish bo'lib ko'rinadi: nomni yozasiz, savatga qo'shasiz va to'laysiz. Lekin domenni qaysi registrator orqali olganingiz keyingi yillardagi tajribangizni belgilaydi. Uzaytirish narxi kutilmaganda oshishi, domenni boshqa joyga ko'chirishning imkoni bo'lmasligi yoki muhim paytda qo'llab-quvvatlash xizmati javob bermasligi kabi muammolar aynan noto'g'ri tanlovdan kelib chiqadi. Quyida registratorni baholashda e'tibor berish kerak bo'lgan to'qqizta mezonni ko'rib chiqamiz.
1. Zona uchun rasmiy vakolat
Har bir domen zonasida domenlarni ro'yxatdan o'tkazish huquqiga ega bo'lgan registratorlar bor. Ba'zi kompaniyalar o'zlari registrator bo'ladi, boshqalari esa registrator bilan shartnoma asosida ishlaydigan reseller sifatida xizmat ko'rsatadi. Reseller orqali domen olishning o'zida yomon narsa yo'q, lekin xizmat ko'rsatuvchi tomon ishonchli bo'lishi va domen sizning nomingizga to'g'ri rasmiylashtirilishi muhim. Kompaniyaning qancha vaqtdan beri ishlayotgani, rasmiy yuridik ma'lumotlari ochiq ekanligi va shartnoma shartlari aniq yozilgani ishonchlilikning dastlabki belgilaridir.
2. Domen sizning nomingizga ro'yxatdan o'tadimi
Bu mezon eng muhimi va eng ko'p e'tibordan chetda qoladigani. Namangandagi xususiy maktabni misol qilaylik. Maktab sayti uchun domenni sayt yaratgan veb-studiya o'z nomiga ro'yxatdan o'tkazgan. Bir necha yildan so'ng maktab boshqa dasturchi bilan ishlashni boshladi va domenni ko'chirmoqchi bo'ldi, ammo ma'lum bo'ldiki, registr ma'lumotlarida egasi maktab emas, studiya ekan. Domenni qaytarib olish uchun uzoq muzokaralar kerak bo'ldi.
Shuning uchun domen olayotganda egasi sifatida kim ko'rsatilayotganini albatta tekshiring. Jismoniy shaxs bo'lsangiz, o'z pasport ma'lumotlaringiz, tashkilot bo'lsangiz, tashkilot rekvizitlari kiritilishi kerak. Yaxshi registrator buni sizdan talab qiladi va kontakt profilini o'zingiz boshqarishingizga imkon beradi.
3. Uzaytirish narxi va shaffoflik
Ko'pgina registratorlar birinchi yil uchun aksiya narxini taklif qiladi, keyingi yillarda esa uzaytirish narxi sezilarli darajada yuqori bo'ladi. Bu o'z-o'zidan aldov emas, lekin buni oldindan bilish kerak. Tanlashdan oldin ro'yxatdan o'tkazish, uzaytirish va ko'chirish narxlarini alohida-alohida solishtiring. Shuningdek, muddati o'tgan domenni tiklash narxi ham so'rang, chunki ba'zi zonalarda bu xizmat oddiy uzaytirishdan bir necha barobar qimmat bo'lishi mumkin.
4. DNS boshqaruvi imkoniyatlari
Domen bilan ishlashning katta qismi DNS yozuvlarini sozlashdan iborat. Saytni xostingga bog'lash, korporativ pochtani ulash, qidiruv tizimlarida saytni tasdiqlash yoki pochta xavfsizligi uchun SPF va DKIM qo'shish uchun A, CNAME, MX va TXT yozuvlarini erkin tahrirlash imkoni bo'lishi kerak. Yaxshi panelda TTL qiymatini o'zgartirish, o'z nom serverlaringizni ko'rsatish va o'zgarishlar qisqa vaqtda kuchga kirishi mumkin. Sozlamalar to'g'ri ishlayotganini quyidagi buyruqlar bilan tekshirasiz:
dig NS maktab-misol.uz +short
dig MX maktab-misol.uz +short
dig TXT maktab-misol.uz +shortAgar panelda kerakli yozuv turini qo'shishning imkoni bo'lmasa yoki har bir o'zgarish uchun qo'llab-quvvatlashga yozish kerak bo'lsa, bu kundalik ishni ancha sekinlashtiradi.
5. Domenni boshqa joyga ko'chirish erkinligi
Registrator sizni majburan ushlab qolmasligi kerak. Xalqaro zonalarda domenni ko'chirish uchun avtorizatsiya kodi, ya'ni EPP yoki Auth kod kerak bo'ladi va uni olish oson bo'lishi lozim. .uz zonasida ham domenni boshqa registratorga o'tkazish tartibi mavjud. Yaxshi registratorni domenni ko'chirishga to'sqinlik qilishi bilan emas, balki xizmati sifati bilan mijozni ushlab qoladigan kompaniya deb bilish kerak. Domenning hozirgi holatini whois orqali ko'rish mumkin:
whois maktab-misol.uz | grep -iE "registrar|status|expir"Natijada clientTransferProhibited kabi holat ko'rinsa, bu domen ko'chirishdan himoyalangan degani. Bu xavfsizlik uchun foydali, lekin ko'chirish kerak bo'lganda uni kabinetdan o'zingiz olib tashlay olishingiz kerak.
6. Avtomatik uzaytirish va eslatmalar
Ko'p domenlar egasi to'lashni unutgani uchun emas, eslatma yetib bormagani uchun yo'qotiladi. Registrator muddat tugashidan oldin bir necha marta elektron pochta va SMS orqali ogohlantirishi, avtomatik uzaytirish funksiyasini taklif qilishi va balansdan to'lovni o'zi amalga oshirishi juda qimmatli. Shuningdek, muddati o'tgandan keyin domen qancha vaqt davomida qayta tiklanishi mumkinligini bilib qo'ying: bu davr zona va registratorga qarab farq qiladi.
7. Qo'llab-quvvatlash xizmati sifati
Muammo ko'pincha eng noqulay paytda chiqadi: sayt ochilmay qoladi, pochta ishlamaydi yoki domen faollashmaydi. Bunday paytda o'zingizga tushunarli tilda, tez va aniq javob beradigan xizmat muhim. Tanlashdan oldin qo'llab-quvvatlashga oddiy savol yuborib, qancha vaqtda va qanday sifatda javob kelishini sinab ko'rish mumkin. Mahalliy registratorning ustunligi shundaki, u .uz zonasining o'ziga xos qoidalarini va mahalliy to'lov tizimlarini yaxshi biladi.
8. Akkaunt xavfsizligi
Domen akkaunti buzilsa, hujumchi DNS yozuvlarini o'zgartirib, saytingizni yoki pochtangizni o'z serveriga yo'naltirishi mumkin. Shuning uchun kabinetga kirishda kuchli parol talab qilinishi, kirish urinishlari haqida xabarnomalar va imkon bo'lsa ikki bosqichli autentifikatsiya mavjudligiga e'tibor bering. Kabinetga bog'langan elektron pochta va telefon raqami ham xavfsiz bo'lishi kerak, chunki parolni tiklash aynan ular orqali amalga oshiriladi.
- Kabinet uchun boshqa joyda ishlatilmagan noyob parol tanlang.
- Kabinetga bog'langan pochta qutisini ham alohida himoyalang.
- Domenni ko'chirishdan himoya holatini doimiy yoqib qo'ying.
9. Qo'shimcha xizmatlar bilan integratsiya
Domen yolg'iz ishlamaydi: unga xosting, SSL sertifikat va korporativ pochta kerak bo'ladi. Bularning hammasi bitta kabinetda boshqarilsa, DNS sozlamalari avtomatik qo'llaniladi, to'lovlar bir joyda bo'ladi va muammo chiqqanda kim javobgar ekanligi aniq. Masalan, sayt.uz da domen, xosting, bepul avtomatik yangilanadigan SSL va pochta bitta kabinetdan boshqariladi, serverlar esa O'zbekistonda joylashgan. Albatta, bu majburiy emas va domenni bir joyda, xostingni boshqa joyda saqlash ham mumkin, lekin bunday holatda DNS sozlamalarini o'zingiz to'g'ri bog'lashingizga to'g'ri keladi.
Tanlovni qanday yakunlash kerak
To'qqizta mezonning hammasi bir xil og'irlikka ega emas. Kichik shaxsiy blog uchun narx va qulaylik muhimroq bo'lishi mumkin, onlayn do'kon yoki klinika sayti uchun esa egalik, xavfsizlik va qo'llab-quvvatlash birinchi o'rinda turadi. Eng oddiy yo'l: avval ikkinchi va beshinchi mezonni tekshiring, ya'ni domen sizning nomingizga ro'yxatdan o'tishi va uni istalgan vaqtda ko'chira olishingiz. Bu ikkisi ta'minlangan bo'lsa, qolgan mezonlar bo'yicha xato qilsangiz ham, keyinchalik vaziyatni o'zgartirish imkoniga ega bo'lasiz.