NS ўзгартирилди, сайт очилмаяпти: текшириш рўйхати

Неймсерверларни ўзгартирганингиздан кейин сайт очилмаса, биринчи ўринда ваҳимага тушмаслик керак. Кўп ҳолларда сабаб битта: ўзгариш ҳали ҳамма жойга етиб бормаган. Аммо баъзан муаммо ҳақиқатан созламада бўлади — янги серверларда зона йўқ, А ёзуви нотўғри, домен хостингга қўшилмаган ёки эски DNSSEC ёзуви қолиб кетган. Қуйидаги рўйхат муаммони тартиб билан, энг эҳтимолий сабабдан бошлаб аниқлашга ёрдам беради. Ҳар бир босқичда буйруқ натижасига қараб кейингисига ўтасиз ва кўпинча 10–15 дақиқада аниқ жавоб топилади.

Белгига қараб тезкор ташхис

Браузер нима кўрсатаётгани сабабни анча торайтиради. Қуйидаги жадвал энг кўп учрайдиган ҳолатларни жамлайди:

1. Ўзгариш реестрга етиб борганми

Биринчи навбатда реестр доменингиз учун қайси неймсерверларни бераётганини аниқланг. Бунинг энг ишончли усули — dig +trace, чунки у сўровни илдиз серверлардан бошлаб ўзи кузатади ва ҳеч қандай кешга таянмайди. whois натижасида эса регистратордаги жорий ҳолат ва домен статуси кўринади:

dig +trace maktab-misol.uz
whois maktab-misol.uz | grep -iE "name server|status|expir"

Агар trace ҳали эски неймсерверларни кўрсатса, ўзгариш реестрга тушмаган ёки регистратор панелида сақланмаган. Кабинетда NS ҳақиқатан сақланганини қайта текширинг. Whois натижасида домен муддати тугагани ёки тўхтатилгани кўринса, муаммо умуман DNS да эмас — доменни аввал узайтириш керак.

2. Неймсервер номлари тўғри ёзилганми

Битта ҳарф хатоси бутун доменни ишдан чиқаради. Киритилган ҳар бир неймсервер ҳақиқатан мавжудлигини ва IP манзилга эга эканини текширинг:

dig +short A ns1.provayder.uz
dig +short A ns2.provayder.uz

Жавоб бўш бўлса, ном нотўғри ёзилган. Шунингдек, эски ва янги провайдер неймсерверлари аралашиб қолмаганига ишонч ҳосил қилинг: бундай ҳолатда баъзи фойдаланувчиларда сайт очилади, баъзиларида йўқ, ва муаммо тасодифийдек кўринади.

3. Янги серверларда зона борми

Делегация янги серверларга ўтган, лекин уларда доменингиз учун зона яратилмаган бўлса, резолверлар жавоб ололмайди. Бу ҳолат «ламе делегатион» деб аталади. Ҳар бир неймсервердан тўғридан-тўғри сўранг:

dig @ns1.provayder.uz maktab-misol.uz SOA
dig @ns2.provayder.uz maktab-misol.uz SOA

Жавобнинг status қисмига қаранг. NOERROR ва SOA ёзуви бўлса, зона жойида. REFUSED ёки SERVFAIL чиқса, домен янги DNS хизматига қўшилмаган ёки номида хато бор. Бу ҳолатда хостинг ёки DNS панелига доменни қўшиш керак.

4. А ва www ёзувлари тўғрими

Зона бор, лекин унда сайтга олиб борадиган ёзувлар бўлмаслиги мумкин. Асосий домен ва www учун алоҳида текширинг, чунки кўпчилик фақат биттасини қўшиб, иккинчисини унутади:

dig @ns1.provayder.uz maktab-misol.uz A +short
dig @ns1.provayder.uz www.maktab-misol.uz +short

Қайтган IP манзил хостингингиз серверининг манзили билан мос келиши керак. Агар эски сервернинг IP манзили кўринса, демак ёзувлар кўчирилганда янгиланмаган.

5. Кешни тозаланг ва бошқа тармоқдан текширинг

DNS даражасида ҳаммаси тўғри бўлса, лекин сизда ҳали очилмаётган бўлса, эски жавоб компьютер, браузер ёки интернет провайдери кешида сақланиб қолган. Операцион тизим кешини қуйидагича тозалаш мумкин:

# Windows
ipconfig /flushdns
# macOS
sudo dscacheutil -flushcache; sudo killall -HUP mDNSResponder
# Linux (systemd-resolved)
resolvectl flush-caches

Chrome браузерининг ўз DNS кеши ҳам бор, уни chrome://net-internals/#dns саҳифасида тозалаш мумкин. Энг оддий текширув эса сайтни мобил интернет орқали очиб кўриш ёки оммавий резолвердан сўраш: dig @8.8.8.8 maktab-misol.uz A +short ва dig @1.1.1.1 maktab-misol.uz A +short. Агар улар тўғри IP бераётган бўлса, қолган иш фақат кутишдир.

6. Домен хостинг аккаунтига қўшилганми

DNS тўғри серверга йўналтирса ҳам, сервер ўзи бу доменни танимаса, стандарт саҳифа ёки бошқа сайт очилади. DNS ни четлаб, сўровни тўғридан-тўғри сервер IP манзилига юбориб текширинг (бу ерда 203.0.113.10 ўрнига хостингингиз IP манзилини ёзинг):

curl -I --resolve maktab-misol.uz:80:203.0.113.10 http://maktab-misol.uz/
curl -I --resolve maktab-misol.uz:443:203.0.113.10 https://maktab-misol.uz/

Жавоб тўғри сайт сарлавҳаларини қайтарса, сервер тайёр ва масала DNS кешида. Агар стандарт саҳифа ёки 404 қайтса, домен хостинг панелида сайт сифатида қўшилмаган. sayt.uz мижозлари бундай ҳолатда кабинет орқали доменни хостинг хизматига бириктиради.

7. SSL сертификати ҳали берилмаганми

Янги серверда Let's Encrypt сертификати фақат домен DNS орқали ўша серверга кўрсата бошлагандан кейин берилади, чунки тасдиқлаш сўрови айнан шу манзилга келади. Шу оралиқда браузер «уланиш хавфсиз эмас» деган огоҳлантириш кўрсатиши мумкин. Агар сайтда олдин HSTS ёқилган бўлса, браузер огоҳлантиришни четлаб ўтишга ҳам рухсат бермайди. Одатда тарқалиш тугагач сертификат автоматик чиқади, уни қуйидаги буйруқ билан текшириш мумкин:

openssl s_client -connect maktab-misol.uz:443 -servername maktab-misol.uz </dev/null | openssl x509 -noout -subject -dates

8. Эски DNSSEC ёзуви қолмаганми

Агар домен олдин DNSSEC билан имзоланган бўлса, реестрда DS ёзуви қолади. Янги провайдер зонани имзоламаса, текширувчи резолверлар жавобни сохта деб ҳисоблайди ва SERVFAIL қайтаради. Бунда сайт баъзи тармоқларда очилиб, баъзиларида очилмайди:

dig DS maktab-misol.uz +short
dig @8.8.8.8 maktab-misol.uz A +dnssec

DS ёзуви мавжуд бўлса-ю, янги зона имзоланмаган бўлса, DS ни регистраторда олиб ташлаш ёки янги провайдерда DNSSEC ни ёқиш керак.

Мисол: Намангандаги мактаб сайти

Намангандаги хусусий мактаб сайтини янги хостингга кўчириб, NS ни ўзгартирди. Эртаси куни ота-оналарнинг бир қисми сайтни очар, бошқалари эса «сайт топилмади» хатосини кўрарди. Trace янги неймсерверларни тўғри кўрсатди, зона ҳам жойида эди. Муаммо dig DS буйруғида кўринди: эски провайдерда ёқилган DNSSEC нинг DS ёзуви реестрда қолиб кетган эди. DNSSEC ни текширадиган провайдерлар фойдаланувчиларида сайт очилмасди. DS ёзуви олиб ташлангач, бир неча соат ичида муаммо тўлиқ йўқолди.

Бу мисол шуни кўрсатадики, «кимдадир очилади, кимдадир йўқ» ҳолати ҳар доим ҳам оддий кеш эмас. Юқоридаги рўйхатни тартиб билан босиб ўтсангиз, сабаб қайси босқичда эканини аниқ топасиз ва кераксиз кутишга вақт йўқотмайсиз.