Saytingizdan yuborilgan buyurtma tasdig'i yoki parolni tiklash xati mijozga yetib bormasa, odatda birinchi navbatda SPF yoki DKIM yozuvlari tekshiriladi. Ammo ko'pincha e'tibordan chetda qoladigan yana bir muhim omil bor: xat yuborayotgan serverning IP manzili uchun PTR yozuvi. Qabul qiluvchi pochta serverlari bu yozuvni xat haqidagi birinchi ma'lumotlardan biri sifatida tekshiradi. U yo'q bo'lsa yoki shubhali ko'rinsa, xat spam papkasiga tushadi yoki suhbat bosqichidayoq rad etiladi.
Oddiy DNS va teskari DNS o'rtasidagi farq
Odatiy DNS so'rovi nomdan manzilga qarab ishlaydi: siz mail.example.uz nomini so'raysiz va javobda IP manzilni olasiz. PTR yozuvi esa buning aksini bajaradi, ya'ni IP manzil bo'yicha unga tegishli nomni qaytaradi. Shuning uchun uni teskari DNS (reverse DNS) deb ham atashadi. Texnik jihatdan PTR yozuvlari maxsus in-addr.arpa zonasida saqlanadi, IPv6 manzillar uchun esa ip6.arpa zonasi ishlatiladi.
Bu yerda ko'pchilikni chalg'itadigan muhim jihat bor. PTR yozuvi sizning domeningiz zonasida emas, IP manzil egasining zonasida turadi. Siz domen DNS sozlamalarida A, MX yoki TXT yozuvlarini erkin qo'sha olasiz, lekin PTR yozuvini u yerdan yaratib bo'lmaydi. Uni IP manzilni sizga bergan tomon, ya'ni hosting yoki VPS provayderi, yoki o'z IP blokiga ega bo'lgan internet-provayder sozlaydi.
Qabul qiluvchi server aynan nimani tekshiradi
Sizning serveringiz boshqa pochta serveriga ulanganda, qabul qiluvchi tomon ulanish kelgan IP manzilni ko'radi va darhol unga PTR so'rovi yuboradi. Keyin olingan nom bo'yicha oddiy DNS so'rovi qilib, u yana o'sha IP manzilga olib kelishini tekshiradi. Bu juftlik ikki tomonlama tasdiqlangan teskari DNS deb ataladi va jiddiy pochta tizimlarining aksariyati shunga e'tibor beradi.
Uchinchi tekshiruv server o'zini qanday tanishtirishi bilan bog'liq. SMTP suhbati boshida yuboruvchi HELO yoki EHLO buyrug'ida o'z nomini aytadi. Bu nom PTR natijasi bilan mos kelishi yoki hech bo'lmaganda haqiqiy, DNS'da mavjud nom bo'lishi kerak. Masalan, server o'zini localhost yoki ubuntu deb tanishtirsa, bu spam belgisi hisoblanadi. Yirik pochta xizmatlarining yuboruvchilar uchun ochiq qo'llanmalarida ham to'g'ri teskari DNS talab sifatida ko'rsatilgan, aniq shartlarni esa ularning rasmiy hujjatlaridan tekshirib turish kerak.
Tekshirish uchun buyruqlar
Serveringizning holatini bir necha daqiqada aniqlash mumkin. Avval xat qaysi IP manzildan chiqishini bilib oling, so'ng quyidagi buyruqlarni ishlating:
# IP manzil bo'yicha PTR yozuvini so'rash
dig -x 203.0.113.40 +short
host 203.0.113.40
# Olingan nom yana o'sha IP ga olib kelishini tekshirish
dig mail.example.uz A +short
# Windows'da
nslookup 203.0.113.40
Ideal holatda birinchi buyruq mail.example.uz. kabi aniq nomni qaytaradi, ikkinchisi esa yana 203.0.113.40 manzilini ko'rsatadi. Agar javob bo'sh bo'lsa yoki 203-0-113-40.provider.net kabi umumiy, avtomatik yaratilgan nom chiqsa, qabul qiluvchi serverlar uni uy foydalanuvchisi yoki dinamik manzil sifatida qabul qilishi mumkin.
Real vaziyat: klinika VPS serveri
Samarqanddagi xususiy klinika bemorlarga qabul vaqtini eslatuvchi xatlarni o'z VPS serveridan yuborishni boshladi. SPF va DKIM to'g'ri sozlangan, lekin xatlarning katta qismi spam papkasiga tushardi, ba'zi pochta xizmatlari esa ularni umuman qabul qilmasdi. Qaytgan xatlardagi izohda reverse DNS yo'qligi haqida ishora bor edi. Tekshiruv shuni ko'rsatdiki, server IP manzili uchun PTR yozuvi provayder tomonidan avtomatik berilgan umumiy nom bo'lib, server o'zini EHLO'da vps-default deb tanishtirgan.
Muammo uch qadamda hal qilindi. Avval DNS zonasiga mail.example.uz uchun server IP manzilini ko'rsatuvchi A yozuvi qo'shildi. Keyin VPS boshqaruv panelida, aniqrog'i provayderdan so'rov orqali, IP manzilning PTR yozuvi mail.example.uz ga o'zgartirildi. Oxirida pochta serveri sozlamasida xost nomi ham shu qiymatga keltirildi. Bir necha kundan keyin eslatmalar odatdagidek pochta qutilariga tusha boshladi.
Pochta serverida xost nomini sozlash
PTR to'g'ri bo'lgandan keyin server o'zini shu nom bilan tanishtirishi kerak. Postfix ishlatilsa, sozlama /etc/postfix/main.cf faylida bo'ladi:
myhostname = mail.example.uz
myorigin = example.uz
smtp_helo_name = $myhostname
sudo postfix check
sudo systemctl reload postfix
Exim ishlatiladigan tizimlarda bunga mos parametr primary_hostname deb ataladi. Qaysi dastur bo'lishidan qat'i nazar, maqsad bitta: HELO nomi, PTR natijasi va shu nomning A yozuvi bir-biriga mos kelishi.
Bir IP manzil, ko'p domen
Ko'pchilik bitta serverdan bir nechta domen nomidan xat yuboradi va har bir domen uchun alohida PTR kerak deb o'ylaydi. Aslida bitta IP manzilga odatda bitta PTR yozuvi beriladi va bu yetarli. Masalan, server mail.example.uz nomiga ega bo'lishi va undan misol.uz domeni nomidan ham xat yuborilishi mumkin. Bu holda har bir domenning o'z SPF yozuvida ushbu server IP manzili ruxsat etilgan bo'lishi va DKIM imzosi to'g'ri bo'lishi muhimroq.
Umumiy (shared) hostingda bu masala odatda sizning ishtirokingizsiz hal qilingan bo'ladi, chunki pochta serveri va uning IP manzili provayder nazoratida turadi. sayt.uz hostingida saytingizdan yuboriladigan xatlar provayderning pochta infratuzilmasi orqali o'tadi. VPS yoki alohida server ijaraga olganingizda esa PTR va xost nomi sizning mas'uliyatingizga o'tadi.
Qisqacha nazorat ro'yxati
- Xat chiqayotgan IP manzil uchun PTR yozuvi mavjud va u aniq nomni qaytaradi.
- Shu nomning
Ayozuvi (IPv6 bo'lsaAAAA) yana o'sha IP manzilni ko'rsatadi. - Pochta serveri HELO yoki EHLO'da aynan shu nom bilan tanishadi.
- Server IPv6 orqali ham xat yuborsa, IPv6 manzil uchun ham alohida PTR sozlangan yoki IPv6 orqali yuborish o'chirilgan.
- SPF, DKIM va DMARC yozuvlari PTR bilan birga to'g'ri ishlaydi.
IPv6 bandi ayniqsa ko'p unutiladi. Server ikkala protokolni ham qo'llab-quvvatlasa, pochta dasturi odatda IPv6'ni afzal ko'radi va agar shu manzil uchun PTR bo'lmasa, IPv4 tomonidagi barcha ehtiyotkor sozlamalar foydasiz bo'lib qoladi. Shuning uchun tekshiruvni qabul qilingan xat sarlavhalaridan boshlash va xat haqiqatda qaysi manzildan chiqqanini ko'rish eng to'g'ri yo'ldir.