Saytingiz qanchalik tanilgan bo'lsa, uning nomidan foydalanishga urinadiganlar ham shunchalik ko'payadi. Firibgarlar asl domenni buzib kirishga harakat qilmaydi, bu qiyin va xavfli. Ular shunchaki unga juda o'xshash yangi domen ro'yxatdan o'tkazadi, asl saytning dizaynini nusxalaydi va havolani reklama, messenjer yoki xat orqali tarqatadi. Foydalanuvchi manzil satriga diqqat bilan qaramasa, farqni sezmaydi va karta ma'lumotlari yoki parolini soxta saytga kiritadi.
O'xshash domenlar qanday yaratiladi
Bunday domenlarning bir nechta keng tarqalgan turlari bor va ularni bilish kuzatuvni to'g'ri tashkil qilishga yordam beradi. Eng oddiysi harf xatolariga asoslangan nomlar, ya'ni typosquatting: exmaple.uz, examplle.uz yoki exampe.uz. Foydalanuvchi shoshib yozganda aynan shunday xato qilishi mumkin, firibgarlar esa shu ehtimoldan foydalanadi.
Ikkinchi tur ko'rinishi o'xshash belgilardan foydalanadi. Lotincha l o'rniga raqam 1, m o'rniga rn juftligi yoki o o'rniga 0 qo'yiladi. Xalqaro domen nomlari qo'llab-quvvatlangan zonalarda esa lotincha harf o'rniga tashqi ko'rinishi bir xil kirillcha harf ishlatilishi mumkin. Bunday nom texnik jihatdan xn-- bilan boshlanadigan punycode ko'rinishida saqlanadi, lekin ayrim dasturlarda odatiy harflar kabi ko'rsatiladi.
Uchinchi tur boshqa zona yoki qo'shimcha so'zlardan foydalanadi: example-uz.com, example.uz-bonus.net, example-login.uz yoki example-aksiya.shop. Oxirgi yillarda example.uz.boshqa-sayt.net kabi uzun manzillar ham ko'p uchraydi. Bu yerda haqiqiy domen oxiridagi boshqa-sayt.net bo'lib, boshidagi tanish qism shunchaki subdomen nomi xolos.
Misol: elektronika do'koni va soxta chegirma
Toshkentdagi elektronika savdosi bilan shug'ullanuvchi onlayn do'kon bir kuni mijozlardan g'alati qo'ng'iroqlar qabul qila boshladi. Ular to'langan buyurtmalar haqida so'rashardi, lekin do'kon bazasida bunday buyurtmalar yo'q edi. Ma'lum bo'lishicha, ijtimoiy tarmoqda "yarim narxda smartfonlar" degan reklama tarqalgan va u do'kon dizaynining aniq nusxasi bo'lgan, lekin boshqa zonadagi o'xshash nomli saytga olib borgan. Mijozlar karta ma'lumotlarini aynan shu saytga kiritishgan.
Do'kon xodimlari soxta sayt joylashgan hosting provayderi va domen registratoriga shikoyat yuborishdi, ijtimoiy tarmoqdagi reklamani bloklatish uchun ham ariza berishdi. Shu bilan birga rasmiy sahifalarda va saytning o'zida faqat bitta rasmiy manzil borligi haqida e'lon joylashtirildi. Keyinchalik do'kon o'z nomining eng ko'p adashtiriladigan variantlarini oldindan ro'yxatdan o'tkazib, ularni asosiy saytga yo'naltirib qo'ydi.
Yangi o'xshash domenlarni qanday kuzatish mumkin
Sertifikat jurnallari orqali
Firibgarlar ishonch uyg'otish uchun soxta saytga deyarli har doim SSL sertifikat o'rnatadi. Ishonchli markazlar bergan har bir sertifikat ochiq jurnallarga yoziladi, shuning uchun brendingiz nomi qatnashgan yangi sertifikatlarni qidirib turish mumkin. Buning uchun crt.sh xizmatining JSON chiqishidan foydalanish qulay:
# Nomida "example" so'zi bo'lgan sertifikatlar ro'yxati
curl -s "https://crt.sh/?q=%25example%25&output=json" \
| jq -r '.[].name_value' | sort -u
Natijada sizning rasmiy subdomenlaringiz ham chiqadi, ularni chiqarib tashlagandan keyin qolgan begona nomlar diqqat bilan ko'rib chiqilishi kerak. Bu xizmat ba'zan sekin javob beradi yoki so'rovlarni cheklaydi, shuning uchun uni haftada bir necha marta ishga tushirish yetarli.
Variantlarni avtomatik yaratish
Ochiq manbali dnstwist vositasi domeningiz uchun harf xatolari, almashgan belgilar va boshqa zonalardagi yuzlab variantlarni yaratadi va ulardan qaysilari allaqachon ro'yxatdan o'tganini tekshiradi:
pip install dnstwist
dnstwist --registered example.uz
# Natijani faylga saqlab, keyingi tekshiruv bilan solishtirish
dnstwist --registered --format csv example.uz > twist-$(date +%F).csv
Bu ro'yxatni har oy saqlab borib, avvalgi natija bilan solishtirsangiz, yangi paydo bo'lgan domenlarni darhol ko'rasiz. Har bir yangi nom uchun uning saytini ochib ko'ring va MX yozuvi bor-yo'qligini tekshiring, chunki pochta serveri sozlangan o'xshash domen ko'pincha soxta xatlar yuborish uchun tayyorlangan bo'ladi:
dig MX examp1e.uz +short
dig A examp1e.uz +short
Himoya choralari
Asosiy variantlarni oldindan egallash
Barcha mumkin bo'lgan variantlarni ro'yxatdan o'tkazish amalda imkonsiz, lekin eng xavfli bir nechtasini egallash mantiqiy. Bularga brendingizning boshqa mashhur zonalardagi nomi, chiziqchali varianti va eng ko'p uchraydigan harf xatosi kiradi. Ularni asosiy saytga 301 yo'naltirish bilan ulab qo'ysangiz, adashgan foydalanuvchi ham to'g'ri joyga tushadi. sayt.uz orqali .uz va xalqaro domenlarni bitta kabinetda boshqarish mumkin, bu esa bunday himoya domenlarini kuzatishni osonlashtiradi.
Pochta autentifikatsiyasi
SPF, DKIM va DMARC yozuvlari o'xshash domendan yuborilgan xatlarni to'xtata olmaydi, chunki u boshqa domen. Ammo ular sizning aynan o'z domeningiz nomidan soxta xat yuborishni qiyinlashtiradi va firibgarlarni o'xshash nomlarga o'tishga majbur qiladi. DMARC hisobotlari esa kim sizning nomingizdan xat yuborishga urinayotganini ko'rsatadi:
_dmarc.example.uz. 3600 IN TXT "v=DMARC1; p=reject; rua=mailto:dmarc@example.uz"
Mijozlarni xabardor qilish
Eng samarali himoya ko'pincha texnik emas. Saytingizda, chek va xatlaringizda rasmiy manzilni aniq ko'rsating va qisqa eslatma qo'shing: "Biz faqat example.uz manzilidan foydalanamiz va hech qachon karta ma'lumotlarini messenjer orqali so'ramaymiz". Mijozlar soxta sayt haqida xabar berishi uchun oddiy aloqa kanali bo'lsin.
Soxta saytni yopish
O'xshash domen topilganda uning qaysi hosting va registratorda ekanini whois va IP manzil ma'lumotlari orqali aniqlang va ularning suiiste'mol bo'yicha aloqa manziliga shikoyat yuboring. Shikoyatga skrinshotlar, soxta sahifa manzili va asl saytingizga havola emas, balki uning nomini qo'shing. Moliyaviy zarar yetkazilgan bo'lsa, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilish ham to'g'ri qadam bo'ladi.