Oddiy virtual hostingda bitta serverda yuzlab, ba'zan minglab sayt joylashadi va ularning ko'pchiligi bitta IP manzilga ega. HTTP davrida bu muammo emas edi: brauzer so'rov ichida Host sarlavhasini yuboradi va server qaysi saytni ochishni shu sarlavhadan biladi. HTTPS bilan esa vaziyat murakkablashadi, chunki shifrlangan ulanish HTTP so'rovidan oldin o'rnatiladi. Server sertifikatni ko'rsatishi kerak bo'lgan paytda hali qaysi sayt so'ralayotganini bilmaydi. Bu jumboqni SNI kengaytmasi hal qiladi.
SNI'gacha qanday edi
TLS protokolining dastlabki versiyalarida server ulanish boshlanishida faqat bitta sertifikat taqdim eta olardi. Shuning uchun har bir HTTPS sayt uchun alohida IP manzil ajratish odat edi. IPv4 manzillari cheklangan va qimmatlashib borayotgani uchun bu yondashuv hosting provayderlari uchun ham, mijozlar uchun ham noqulay edi. Natijada ko'p kichik saytlar HTTPS'ga umuman o'tmay qolardi, chunki alohida IP qo'shimcha xarajat va sozlashni talab qilardi.
SNI ulanish boshida nima qiladi
Server Name Indication, ya'ni SNI, TLS kengaytmasi bo'lib, u mijozga ulanishning eng birinchi xabarida, ClientHello ichida qaysi domenga murojaat qilayotganini aytish imkonini beradi. Server bu nomni o'qiydi, o'z sozlamalaridan mos sertifikatni tanlaydi va aynan shuni qaytaradi. Shundan keyingina shifrlangan kanal o'rnatiladi va undan keyin oddiy HTTP so'rovi yuboriladi. Shu tarzda bitta IP va bitta port (443) ortida istalgan sonli domen o'z sertifikati bilan ishlay oladi.
Bugungi kunda barcha zamonaviy brauzerlar, operatsion tizimlar va dasturlash kutubxonalari SNI'ni qo'llab-quvvatlaydi. SNI'siz mijozlar asosan juda eski tizimlar bo'lib, amalda ular uchun alohida tashvishlanishga hojat qolmagan. Ammo ba'zi eski skriptlar, qurilmalar yoki noto'g'ri sozlangan monitoring vositalari hamon SNI yubormasligi mumkin, shuning uchun bu holatni ham bilish foydali.
Nginx'da bir nechta sertifikat
Nginx'da SNI alohida yoqilmaydi, u avtomatik ishlaydi. Har bir domen uchun alohida server bloki yoziladi, ularning hammasi bir xil 443-portni tinglaydi, lekin har biri o'z server_name va o'z sertifikatiga ega bo'ladi.
server {
listen 443 ssl;
server_name example.uz www.example.uz;
ssl_certificate /etc/ssl/example.uz/fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/ssl/example.uz/privkey.pem;
root /var/www/example.uz;
}
server {
listen 443 ssl;
server_name misol.uz www.misol.uz;
ssl_certificate /etc/ssl/misol.uz/fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/ssl/misol.uz/privkey.pem;
root /var/www/misol.uz;
}
Mijoz misol.uz nomini SNI orqali yuborganda Nginx ikkinchi blokni tanlaydi. Agar SNI umuman kelmasa yoki kelgan nom hech bir blokka mos tushmasa, Nginx shu port uchun standart (default) serverni ishlatadi. Standart server alohida ko'rsatilmagan bo'lsa, konfiguratsiyadagi birinchi blok standart hisoblanadi.
"Boshqa saytning sertifikati" xatosi qayerdan chiqadi
Hostingda tez-tez uchraydigan vaziyat: foydalanuvchi o'z saytini ochadi, lekin brauzer "sertifikat boshqa domenga tegishli" degan ogohlantirish beradi. Ko'pincha sabab shundaki, domen serverga yo'naltirilgan, ammo shu domen uchun HTTPS bloki yoki sertifikat hali yaratilmagan. Server mos blok topa olmay, standart blokdagi sertifikatni qaytaradi va brauzer nomlar mos kelmasligini aniqlaydi. Yechim domen uchun sertifikat chiqarish yoki uni to'g'ri server blokiga qo'shishdir.
Begona sertifikat ko'rsatmaslik uchun standart blokni ataylab "bo'sh" qilish yaxshi amaliyot. Nginx 1.19.4 versiyasidan boshlab ssl_reject_handshake direktivasi notanish nomli ulanishlarni sertifikat ko'rsatmasdan rad etish imkonini beradi.
server {
listen 443 ssl default_server;
server_name _;
ssl_reject_handshake on;
}
SNI'ni qanday tekshirish mumkin
Server muayyan nom uchun qaysi sertifikatni qaytarayotganini tekshirish uchun openssl s_client buyrug'ida -servername parametri ishlatiladi. Uni o'zgartirib, bir xil IP'dan turli sertifikatlar kelayotganini ko'rish mumkin. curl bilan esa DNS'ga tegmasdan, domenni kerakli IP'ga majburan bog'lab sinash qulay.
# Bir xil IP, turli nomlar
openssl s_client -connect 192.0.2.10:443 -servername example.uz </dev/null 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -ext subjectAltName
openssl s_client -connect 192.0.2.10:443 -servername misol.uz </dev/null 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -ext subjectAltName
# DNS o'zgarmasdan oldin yangi serverni sinash
curl -vI --resolve example.uz:443:192.0.2.10 https://example.uz/
Ikkinchi buyruq sayt ko'chirilayotganda ayniqsa foydali: domen hali eski serverga qarab turgan bo'lsa ham, yangi serverda sertifikat to'g'ri o'rnatilganini oldindan tekshirib olasiz.
Amaliy misol: veb-studiyaning o'ttizta mijozi
Toshkentdagi kichik veb-studiya mijozlari uchun o'ttizga yaqin saytni bitta VPS'da yuritadi: stomatologiya klinikasi, bir nechta do'kon, o'quv markazi va restoranlar. Barcha saytlar bitta IP manzilda turadi va har biri o'z Let's Encrypt sertifikatiga ega. Bir kuni studiya yangi mijoz domenini serverga yo'naltirib, sertifikat chiqarishni unutdi va mijozning sayti klinika sertifikati bilan ochildi. Studiya standart blokka ssl_reject_handshake qo'shdi, endi bunday holatda begona sertifikat o'rniga oddiy ulanish xatosi chiqadi va muammo darhol ko'rinadi.
sayt.uz hostingida ham shu tamoyil ishlaydi: ko'plab saytlar umumiy serverlarda turadi va har biri SNI orqali o'z bepul Let's Encrypt sertifikatini oladi. Mijozdan bu borada hech qanday qo'shimcha sozlash talab qilinmaydi, faqat domen to'g'ri yo'naltirilgan bo'lishi kerak.
SNI va maxfiylik
SNI'ning bir kamchiligi bor: domen nomi ClientHello ichida shifrlanmagan holda uzatiladi. Ya'ni tarmoqni kuzatayotgan kishi sahifa mazmunini ko'rmasa ham, qaysi saytga ulanayotganingizni bilishi mumkin. Bu muammoni hal qilish uchun Encrypted Client Hello (ECH) texnologiyasi ishlab chiqilgan, u SNI'ni ham shifrlaydi. ECH hozircha bosqichma-bosqich joriy etilmoqda va uning ishlashi brauzer, DNS sozlamalari hamda server tomonining qo'llab-quvvatlashiga bog'liq.