🧭
blog.cat.ssl

Битта серверда юзлаб домен: SNI қандай ишлайди ва SSL нега адашмайди

19.11.2026
← Барча мақолалар

Оддий виртуал хостингда битта серверда юзлаб, баъзан минглаб сайт жойлашади ва уларнинг кўпчилиги битта IP манзилга эга. HTTP даврида бу муаммо эмас эди: браузер сўров ичида Host сарлавҳасини юборади ва сервер қайси сайтни очишни шу сарлавҳадан билади. HTTPS билан эса вазият мураккаблашади, чунки шифрланган уланиш HTTP сўровидан олдин ўрнатилади. Сервер сертификатни кўрсатиши керак бўлган пайтда ҳали қайси сайт сўралаётганини билмайди. Бу жумбоқни SNI кенгайтмаси ҳал қилади.

SNI'гача қандай эди

TLS протоколининг дастлабки версияларида сервер уланиш бошланишида фақат битта сертификат тақдим эта оларди. Шунинг учун ҳар бир HTTPS сайт учун алоҳида IP манзил ажратиш одат эди. IPv4 манзиллари чекланган ва қимматлашиб бораётгани учун бу ёндашув хостинг провайдерлари учун ҳам, мижозлар учун ҳам ноқулай эди. Натижада кўп кичик сайтлар HTTPS'га умуман ўтмай қоларди, чунки алоҳида IP қўшимча харажат ва созлашни талаб қиларди.

SNI уланиш бошида нима қилади

Server Name Indication, яъни SNI, TLS кенгайтмаси бўлиб, у мижозга уланишнинг энг биринчи хабарида, ClientHello ичида қайси доменга мурожаат қилаётганини айтиш имконини беради. Сервер бу номни ўқийди, ўз созламаларидан мос сертификатни танлайди ва айнан шуни қайтаради. Шундан кейингина шифрланган канал ўрнатилади ва ундан кейин оддий HTTP сўрови юборилади. Шу тарзда битта IP ва битта порт (443) ортида исталган сонли домен ўз сертификати билан ишлай олади.

Бугунги кунда барча замонавий браузерлар, операцион тизимлар ва дастурлаш кутубхоналари SNI'ни қўллаб-қувватлайди. SNI'сиз мижозлар асосан жуда эски тизимлар бўлиб, амалда улар учун алоҳида ташвишланишга ҳожат қолмаган. Аммо баъзи эски скриптлар, қурилмалар ёки нотўғри созланган мониторинг воситалари ҳамон SNI юбормаслиги мумкин, шунинг учун бу ҳолатни ҳам билиш фойдали.

Nginx'да бир нечта сертификат

Nginx'да SNI алоҳида ёқилмайди, у автоматик ишлайди. Ҳар бир домен учун алоҳида server блоки ёзилади, уларнинг ҳаммаси бир хил 443-портни тинглайди, лекин ҳар бири ўз server_name ва ўз сертификатига эга бўлади.

server {
    listen 443 ssl;
    server_name example.uz www.example.uz;
    ssl_certificate     /etc/ssl/example.uz/fullchain.pem;
    ssl_certificate_key /etc/ssl/example.uz/privkey.pem;
    root /var/www/example.uz;
}

server {
    listen 443 ssl;
    server_name misol.uz www.misol.uz;
    ssl_certificate     /etc/ssl/misol.uz/fullchain.pem;
    ssl_certificate_key /etc/ssl/misol.uz/privkey.pem;
    root /var/www/misol.uz;
}

Мижоз misol.uz номини SNI орқали юборганда Nginx иккинчи блокни танлайди. Агар SNI умуман келмаса ёки келган ном ҳеч бир блокка мос тушмаса, Nginx шу порт учун стандарт (default) серверни ишлатади. Стандарт сервер алоҳида кўрсатилмаган бўлса, конфигурациядаги биринчи блок стандарт ҳисобланади.

"Бошқа сайтнинг сертификати" хатоси қаердан чиқади

Хостингда тез-тез учрайдиган вазият: фойдаланувчи ўз сайтини очади, лекин браузер "сертификат бошқа доменга тегишли" деган огоҳлантириш беради. Кўпинча сабаб шундаки, домен серверга йўналтирилган, аммо шу домен учун HTTPS блоки ёки сертификат ҳали яратилмаган. Сервер мос блок топа олмай, стандарт блокдаги сертификатни қайтаради ва браузер номлар мос келмаслигини аниқлайди. Ечим домен учун сертификат чиқариш ёки уни тўғри server блокига қўшишдир.

Бегона сертификат кўрсатмаслик учун стандарт блокни атайлаб "бўш" қилиш яхши амалиёт. Nginx 1.19.4 версиясидан бошлаб ssl_reject_handshake директиваси нотаниш номли уланишларни сертификат кўрсатмасдан рад этиш имконини беради.

server {
    listen 443 ssl default_server;
    server_name _;
    ssl_reject_handshake on;
}

SNI'ни қандай текшириш мумкин

Сервер муайян ном учун қайси сертификатни қайтараётганини текшириш учун openssl s_client буйруғида -servername параметри ишлатилади. Уни ўзгартириб, бир хил IP'дан турли сертификатлар келаётганини кўриш мумкин. curl билан эса DNS'га тегмасдан, доменни керакли IP'га мажбуран боғлаб синаш қулай.

# Bir xil IP, turli nomlar
openssl s_client -connect 192.0.2.10:443 -servername example.uz </dev/null 2>/dev/null \
  | openssl x509 -noout -subject -ext subjectAltName
openssl s_client -connect 192.0.2.10:443 -servername misol.uz </dev/null 2>/dev/null \
  | openssl x509 -noout -subject -ext subjectAltName

# DNS o'zgarmasdan oldin yangi serverni sinash
curl -vI --resolve example.uz:443:192.0.2.10 https://example.uz/

Иккинчи буйруқ сайт кўчирилаётганда айниқса фойдали: домен ҳали эски серверга қараб турган бўлса ҳам, янги серверда сертификат тўғри ўрнатилганини олдиндан текшириб оласиз.

Амалий мисол: веб-студиянинг ўттизта мижози

Тошкентдаги кичик веб-студия мижозлари учун ўттизга яқин сайтни битта VPS'да юритади: стоматология клиникаси, бир нечта дўкон, ўқув маркази ва ресторанлар. Барча сайтлар битта IP манзилда туради ва ҳар бири ўз Let's Encrypt сертификатига эга. Бир куни студия янги мижоз доменини серверга йўналтириб, сертификат чиқаришни унутди ва мижознинг сайти клиника сертификати билан очилди. Студия стандарт блокка ssl_reject_handshake қўшди, энди бундай ҳолатда бегона сертификат ўрнига оддий уланиш хатоси чиқади ва муаммо дарҳол кўринади.

sayt.uz хостингида ҳам шу тамойил ишлайди: кўплаб сайтлар умумий серверларда туради ва ҳар бири SNI орқали ўз бепул Let's Encrypt сертификатини олади. Мижоздан бу борада ҳеч қандай қўшимча созлаш талаб қилинмайди, фақат домен тўғри йўналтирилган бўлиши керак.

SNI ва махфийлик

SNI'нинг бир камчилиги бор: домен номи ClientHello ичида шифрланмаган ҳолда узатилади. Яъни тармоқни кузатаётган киши саҳифа мазмунини кўрмаса ҳам, қайси сайтга уланаётганингизни билиши мумкин. Бу муаммони ҳал қилиш учун Encrypted Client Hello (ECH) технологияси ишлаб чиқилган, у SNI'ни ҳам шифрлайди. ECH ҳозирча босқичма-босқич жорий этилмоқда ва унинг ишлаши браузер, DNS созламалари ҳамда сервер томонининг қўллаб-қувватлашига боғлиқ.

Ўхшаш мақолалар

⚛️ Пост-квант шифрлаш (ML-KEM): TLS'да нима ўзгаряпти 🚫 TLS 1.0 ва 1.1'ни ўчириш: нега керак ва серверда қандай қилинади 🔑 ECDSA ёки RSA сертификат: тезлик, хавфсизлик ва мослик бўйича танлов 🛡️ Cloudflare Origin сертификати: қачон ишлатиш ва қачон ишлатмаслик
🌐 Тил
🇺🇿 O'zbek 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English