TLS protokolining 1.0 versiyasi 1999-yilda, 1.1 versiyasi esa 2006-yilda paydo bo'lgan. O'sha davr uchun ular yaxshi himoya edi, lekin oradan o'tgan yillarda kriptografiya ancha rivojlandi va bu versiyalardagi zaifliklar birin-ketin topildi. 2021-yilda IETF tashkiloti RFC 8996 hujjati bilan TLS 1.0 va 1.1'ni rasman eskirgan deb e'lon qildi. Yirik brauzerlar esa bundan ham oldinroq ularni qo'llab-quvvatlashni to'xtatgan. Shunga qaramay, ko'plab serverlarda bu versiyalar hamon yoqilgan holda turibdi, ko'pincha shunchaki kimdir o'chirishni unutgani uchun.
Eski versiyalarning muammosi nimada
TLS 1.0 va 1.1 eskirgan kriptografik qurilmalarga tayanadi. Ular xabarlar yaxlitligini tekshirish uchun MD5 va SHA-1 xesh funksiyalarining birikmasidan foydalanadi, ulanish boshidagi kelishuvda esa zamonaviy shifrlash rejimlarini, xususan AEAD shifrlarini qo'llab-quvvatlamaydi. Yillar davomida BEAST va POODLE kabi bir qator hujumlar aynan shu eski mexanizmlardan foydalangan. Ularning ko'pchiligiga qarshi vaqtinchalik yamoqlar chiqarilgan bo'lsa ham, protokolning o'zi zamonaviy xavfsizlik talablariga javob bermaydi.
Yana bir muhim jihat bu pasaytirish hujumlari. Agar server eski versiyalarni ham qabul qilsa, ba'zi sharoitlarda hujumchi ulanishni zaifroq protokolga tushirishga urinishi mumkin. TLS 1.3 bunday hujumlarga qarshi maxsus himoyaga ega, lekin eng ishonchli yo'l bu kerak bo'lmagan eski versiyalarni umuman o'chirib qo'yishdir. Shuningdek, karta to'lovlarini qabul qiladigan tizimlar uchun PCI DSS standarti ham eski TLS versiyalaridan voz kechishni talab qiladi.
Kimga ta'sir qiladi
TLS 1.2 bugungi kunda deyarli barcha qurilmalarda mavjud. Zamonaviy Chrome, Firefox, Safari va Edge brauzerlari TLS 1.2 va 1.3 bilan ishlaydi, eski versiyalar ularda allaqachon o'chirilgan. Muammo faqat juda eski qurilmalar va dasturlarda chiqishi mumkin: o'n yildan ortiq oldin chiqqan Android telefonlar, yangilanmagan eski operatsion tizimlar, shuningdek uzoq yillar yangilanmay ishlayotgan buxgalteriya dasturlari, kassa uskunalari yoki boshqa saytga ulanadigan ichki skriptlar.
Shuning uchun o'chirishdan oldin saytingizga kim qaysi versiya bilan ulanayotganini bilish foydali. Oddiy tashkilot saytida bunday mijozlar ulushi odatda juda kichik bo'ladi, lekin sizning API'ingizga ulanadigan hamkor tizim eski bo'lsa, uni oldindan ogohlantirish kerak.
Avval loglarni tekshiring
Nginx har bir so'rov uchun qaysi TLS versiyasi ishlatilganini $ssl_protocol o'zgaruvchisi orqali yozishi mumkin. Buning uchun alohida log formatini yaratib, bir necha kun ma'lumot yig'ish kifoya:
http {
log_format tlslog '$remote_addr [$time_local] $ssl_protocol '
'$ssl_cipher "$http_user_agent"';
server {
listen 443 ssl;
server_name example.uz;
access_log /var/log/nginx/example.uz-tls.log tlslog;
}
}
Bir necha kundan keyin quyidagi buyruq versiyalar bo'yicha statistika beradi:
awk '{print $4}' /var/log/nginx/example.uz-tls.log | sort | uniq -c | sort -rn
Agar natijada TLSv1 yoki TLSv1.1 qatorlari bo'lsa, shu qatorlarni alohida ajratib, User-Agent maydoniga qarang. Ko'pincha bu qidiruv botlari, eski monitoring skriptlari yoki zaiflik skanerlari bo'lib chiqadi. Haqiqiy mijoz yoki hamkor bo'lsa, ular bilan bog'lanib, dasturni yangilashni so'rash kerak.
Amaliy misol: Andijondagi ulgurji savdo kompaniyasi
Tasavvur qiling, Andijondagi ulgurji savdo kompaniyasi misol.uz saytida dilerlar uchun buyurtma portali yuritadi. Administrator loglarni bir hafta tahlil qilganda TLS 1.0 orqali kelayotgan so'rovlarning deyarli barchasi bitta IP manzildan kelayotganini ko'radi. Ma'lum bo'lishicha, bu omborda o'rnatilgan eski kompyuterdagi qoldiqlarni avtomatik yuborib turuvchi dastur ekan. Kompaniya avval shu kompyuterdagi dasturni va operatsion tizimni yangilaydi, so'ngra serverda eski versiyalarni o'chiradi. Natijada hech qanday uzilish bo'lmaydi, chunki muammo oldindan aniqlangan edi.
Nginx'da o'chirish
Nginx'da protokol versiyalari ssl_protocols direktivasi bilan boshqariladi. Faqat TLS 1.2 va 1.3'ni qoldirish uchun:
server {
listen 443 ssl;
server_name example.uz;
ssl_protocols TLSv1.2 TLSv1.3;
ssl_prefer_server_ciphers off;
}
Bu direktiva odatda http blokida ham yozilishi mumkin. Shuni bilish kerakki, bir xil IP va port ustida bir nechta server bloki bo'lsa, protokollar ro'yxati amalda standart server blokidagi sozlama bo'yicha belgilanadi, shuning uchun uni barcha bloklarda bir xil qilgan ma'qul. O'zgarishdan keyin nginx -t bilan tekshirib, systemctl reload nginx bilan qayta yuklang.
Apache'da o'chirish
Apache'da mod_ssl moduli uchun quyidagi qator yoziladi. Uni umumiy SSL konfiguratsiya fayliga yoki kerakli VirtualHost ichiga qo'shish mumkin:
SSLProtocol -all +TLSv1.2 +TLSv1.3
Bu yozuv avval barcha versiyalarni o'chiradi, keyin faqat kerakli ikkitasini yoqadi. Agar server eski OpenSSL kutubxonasi bilan ishlasa va TLS 1.3'ni qo'llab-quvvatlamasa, Apache bu qatorni qabul qilmasligi mumkin; bunday holda +TLSv1.3 qismini olib tashlang va kutubxonani yangilashni rejalashtiring. O'zgarishdan keyin apachectl configtest bilan tekshirib, serverni qayta yuklang.
Natijani tekshirish
Eski versiyalar haqiqatan ham o'chirilganini OpenSSL bilan tekshirish mumkin. Yangi OpenSSL versiyalari xavfsizlik darajasi sababli mijoz tomonida TLS 1.0 va 1.1'ni o'zi ham rad qilishi mumkin, shuning uchun sinov paytida xavfsizlik darajasini vaqtincha pasaytiramiz:
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz \
-tls1_1 -cipher 'DEFAULT:@SECLEVEL=0' < /dev/null
Server TLS 1.1'ni qabul qilmasa, ulanish handshake xatosi bilan tugaydi. Xuddi shu buyruqni -tls1_2 bilan bajarsangiz, ulanish muvaffaqiyatli o'rnatilishi kerak. Barcha versiyalar va shifrlarni bitta buyruq bilan ko'rish uchun nmap'ning maxsus skriptidan foydalanish qulay:
nmap --script ssl-enum-ciphers -p 443 example.uz
Natijada faqat TLSv1.2 va TLSv1.3 bo'limlari ko'rinishi kerak.
Hostingdagi saytlar haqida
Agar saytingiz oddiy hostingda joylashgan bo'lsa, protokol versiyalari server darajasida, hosting provayderi tomonidan sozlanadi va siz ularni .htaccess orqali o'zgartira olmaysiz. Bunday holda tashqi tekshiruv vositalari bilan saytingiz qaysi versiyalarni qabul qilishini ko'rib chiqing. Savol tug'ilsa, sayt.uz kabinetidagi texnik yordam orqali so'rashingiz mumkin. O'z VPS serveringizda esa bu ish o'zingizning mas'uliyatingizda: TLS 1.0 va 1.1'ni o'chirish bir necha daqiqalik ish, lekin uni loglarni tahlil qilishdan boshlash kutilmagan uzilishlardan saqlaydi.