🚫
blog.cat.ssl

TLS 1.0 ва 1.1'ни ўчириш: нега керак ва серверда қандай қилинади

18.11.2026
← Барча мақолалар

TLS протоколининг 1.0 версияси 1999 йилда, 1.1 версияси эса 2006 йилда пайдо бўлган. Ўша давр учун улар яхши ҳимоя эди, лекин орадан ўтган йилларда криптография анча ривожланди ва бу версиялардаги заифликлар бирин-кетин топилди. 2021 йилда IETF ташкилоти RFC 8996 ҳужжати билан TLS 1.0 ва 1.1'ни расман эскирган деб эълон қилди. Йирик браузерлар эса бундан ҳам олдинроқ уларни қўллаб-қувватлашни тўхтатган. Шунга қарамай, кўплаб серверларда бу версиялар ҳамон ёқилган ҳолда турибди, кўпинча шунчаки кимдир ўчиришни унутгани учун.

Эски версияларнинг муаммоси нимада

TLS 1.0 ва 1.1 эскирган криптографик қурилмаларга таянади. Улар хабарлар яхлитлигини текшириш учун MD5 ва SHA-1 хеш функцияларининг бирикмасидан фойдаланади, уланиш бошидаги келишувда эса замонавий шифрлаш режимларини, хусусан AEAD шифрларини қўллаб-қувватламайди. Йиллар давомида BEAST ва POODLE каби бир қатор ҳужумлар айнан шу эски механизмлардан фойдаланган. Уларнинг кўпчилигига қарши вақтинчалик ямоқлар чиқарилган бўлса ҳам, протоколнинг ўзи замонавий хавфсизлик талабларига жавоб бермайди.

Яна бир муҳим жиҳат бу пасайтириш ҳужумлари. Агар сервер эски версияларни ҳам қабул қилса, баъзи шароитларда ҳужумчи уланишни заифроқ протоколга туширишга уриниши мумкин. TLS 1.3 бундай ҳужумларга қарши махсус ҳимояга эга, лекин энг ишончли йўл бу керак бўлмаган эски версияларни умуман ўчириб қўйишдир. Шунингдек, карта тўловларини қабул қиладиган тизимлар учун PCI DSS стандарти ҳам эски TLS версияларидан воз кечишни талаб қилади.

Кимга таъсир қилади

TLS 1.2 бугунги кунда деярли барча қурилмаларда мавжуд. Замонавий Chrome, Firefox, Safari ва Edge браузерлари TLS 1.2 ва 1.3 билан ишлайди, эски версиялар уларда аллақачон ўчирилган. Муаммо фақат жуда эски қурилмалар ва дастурларда чиқиши мумкин: ўн йилдан ортиқ олдин чиққан Android телефонлар, янгиланмаган эски операцион тизимлар, шунингдек узоқ йиллар янгиланмай ишлаётган бухгалтерия дастурлари, касса ускуналари ёки бошқа сайтга уланадиган ички скриптлар.

Шунинг учун ўчиришдан олдин сайтингизга ким қайси версия билан уланаётганини билиш фойдали. Оддий ташкилот сайтида бундай мижозлар улуши одатда жуда кичик бўлади, лекин сизнинг API'ингизга уланадиган ҳамкор тизим эски бўлса, уни олдиндан огоҳлантириш керак.

Аввал логларни текширинг

Nginx ҳар бир сўров учун қайси TLS версияси ишлатилганини $ssl_protocol ўзгарувчиси орқали ёзиши мумкин. Бунинг учун алоҳида лог форматини яратиб, бир неча кун маълумот йиғиш кифоя:

http {
    log_format tlslog '$remote_addr [$time_local] $ssl_protocol '
                      '$ssl_cipher "$http_user_agent"';

    server {
        listen 443 ssl;
        server_name example.uz;
        access_log /var/log/nginx/example.uz-tls.log tlslog;
    }
}

Бир неча кундан кейин қуйидаги буйруқ версиялар бўйича статистика беради:

awk '{print $4}' /var/log/nginx/example.uz-tls.log | sort | uniq -c | sort -rn

Агар натижада TLSv1 ёки TLSv1.1 қаторлари бўлса, шу қаторларни алоҳида ажратиб, User-Agent майдонига қаранг. Кўпинча бу қидирув ботлари, эски мониторинг скриптлари ёки заифлик сканерлари бўлиб чиқади. Ҳақиқий мижоз ёки ҳамкор бўлса, улар билан боғланиб, дастурни янгилашни сўраш керак.

Амалий мисол: Андижондаги улгуржи савдо компанияси

Тасаввур қилинг, Андижондаги улгуржи савдо компанияси misol.uz сайтида дилерлар учун буюртма портали юритади. Администратор логларни бир ҳафта таҳлил қилганда TLS 1.0 орқали келаётган сўровларнинг деярли барчаси битта IP манзилдан келаётганини кўради. Маълум бўлишича, бу омборда ўрнатилган эски компьютердаги қолдиқларни автоматик юбориб турувчи дастур экан. Компания аввал шу компьютердаги дастурни ва операцион тизимни янгилайди, сўнгра серверда эски версияларни ўчиради. Натижада ҳеч қандай узилиш бўлмайди, чунки муаммо олдиндан аниқланган эди.

Nginx'да ўчириш

Nginx'да протокол версиялари ssl_protocols директиваси билан бошқарилади. Фақат TLS 1.2 ва 1.3'ни қолдириш учун:

server {
    listen 443 ssl;
    server_name example.uz;

    ssl_protocols TLSv1.2 TLSv1.3;
    ssl_prefer_server_ciphers off;
}

Бу директива одатда http блокида ҳам ёзилиши мумкин. Шуни билиш керакки, бир хил IP ва порт устида бир нечта сервер блоки бўлса, протоколлар рўйхати амалда стандарт сервер блокидаги созлама бўйича белгиланади, шунинг учун уни барча блокларда бир хил қилган маъқул. Ўзгаришдан кейин nginx -t билан текшириб, systemctl reload nginx билан қайта юкланг.

Apache'да ўчириш

Apache'да mod_ssl модули учун қуйидаги қатор ёзилади. Уни умумий SSL конфигурация файлига ёки керакли VirtualHost ичига қўшиш мумкин:

SSLProtocol -all +TLSv1.2 +TLSv1.3

Бу ёзув аввал барча версияларни ўчиради, кейин фақат керакли иккитасини ёқади. Агар сервер эски OpenSSL кутубхонаси билан ишласа ва TLS 1.3'ни қўллаб-қувватламаса, Apache бу қаторни қабул қилмаслиги мумкин; бундай ҳолда +TLSv1.3 қисмини олиб ташланг ва кутубхонани янгилашни режалаштиринг. Ўзгаришдан кейин apachectl configtest билан текшириб, серверни қайта юкланг.

Натижани текшириш

Эски версиялар ҳақиқатан ҳам ўчирилганини OpenSSL билан текшириш мумкин. Янги OpenSSL версиялари хавфсизлик даражаси сабабли мижоз томонида TLS 1.0 ва 1.1'ни ўзи ҳам рад қилиши мумкин, шунинг учун синов пайтида хавфсизлик даражасини вақтинча пасайтирамиз:

openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz \
  -tls1_1 -cipher 'DEFAULT:@SECLEVEL=0' < /dev/null

Сервер TLS 1.1'ни қабул қилмаса, уланиш handshake хатоси билан тугайди. Худди шу буйруқни -tls1_2 билан бажарсангиз, уланиш муваффақиятли ўрнатилиши керак. Барча версиялар ва шифрларни битта буйруқ билан кўриш учун nmap'нинг махсус скриптидан фойдаланиш қулай:

nmap --script ssl-enum-ciphers -p 443 example.uz

Натижада фақат TLSv1.2 ва TLSv1.3 бўлимлари кўриниши керак.

Хостингдаги сайтлар ҳақида

Агар сайтингиз оддий хостингда жойлашган бўлса, протокол версиялари сервер даражасида, хостинг провайдери томонидан созланади ва сиз уларни .htaccess орқали ўзгартира олмайсиз. Бундай ҳолда ташқи текширув воситалари билан сайтингиз қайси версияларни қабул қилишини кўриб чиқинг. Савол туғилса, sayt.uz кабинетидаги техник ёрдам орқали сўрашингиз мумкин. Ўз VPS серверингизда эса бу иш ўзингизнинг масъулиятингизда: TLS 1.0 ва 1.1'ни ўчириш бир неча дақиқалик иш, лекин уни логларни таҳлил қилишдан бошлаш кутилмаган узилишлардан сақлайди.

Ўхшаш мақолалар

🔑 ECDSA ёки RSA сертификат: тезлик, хавфсизлик ва мослик бўйича танлов 🛡️ Cloudflare Origin сертификати: қачон ишлатиш ва қачон ишлатмаслик 🔐 ERR_CERT_COMMON_NAME_INVALID: SSL сертификатдаги ном мос келмаса нима қилиш керак 🔐 acme.sh билан SSL олиш ва янгилаш: VPS учун тўлиқ қўлланма
🌐 Тил
🇺🇿 O'zbek 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English