Янги лойиҳа ҳақида ўйлай бошлаганингизда биринчи қилинадиган ишлардан бири ном танлаш ва уни бошқалардан олдин эгаллаб қўйишдир. Кўпчилик бу босқичда икки тушунчани чалкаштиради: доменни брон қилиш ва уни тўлиқ сотиб олиш. Ташқи кўринишдан иккаласи ҳам кабинетда домен номи пайдо бўлишига олиб келади, лекин ҳуқуқий ва техник жиҳатдан улар бутунлай бошқа ҳолатлардир. Бу фарқни олдиндан билиш сизни энг ёқимсиз вазиятдан, яъни танлаган номингизни бошқа биров эгаллаб олишидан сақлайди.
Брон аслида нимани англатади
Брон қилиш домен номини қисқа муддатга сиз учун ушлаб туриш демакдир. Сиз номни танлайсиз, эгаси сифатида контакт маълумотларини киритасиз ва тизим бу номни вақтинча бошқа харидорларга таклиф қилмай туради. Бу вақт ичида сиз тўловни амалга оширишингиз, ҳамкорлар билан номни келишиб олишингиз ёки ҳужжатларни тайёрлашингиз мумкин. Брон бепул ёки рамзий бўлиши хизмат шартларига боғлиқ, лекин унинг моҳияти бир хил: бу рўйхатдан ўтиш эмас, балки рўйхатдан ўтишдан олдинги кутиш ҳолати.
Брон қилинган домен ҳали тўлиқ фаоллаштирилмаган бўлади. Одатда бу босқичда унга сайт улаш, почта созлаш ёки DNS ёзувларини эркин бошқариш имконияти чекланган бўлади, чунки номнинг эгаси ҳали расман белгиланмаган. Бошқача айтганда, брон сизга номни сақлаб туради, лекин у билан ишлашга рухсат бермайди.
Брон муддати тугаса нима бўлади
Броннинг энг муҳим хусусияти унинг вақтинчалигидир. Белгиланган муддат ичида тўлов қилинмаса, брон автоматик бекор қилинади ва ном яна ҳамма учун бўш ҳолатга қайтади. Шундан кейин уни биринчи бўлиб ким тўласа, ўша эгаллаб олади. Муддатнинг аниқ давомийлиги хизмат ва домен зонаси қоидаларига боғлиқ, шунинг учун брон қилган кунингизоқ кабинетда кўрсатилган тугаш санасига эътибор беринг.
Амалда энг кўп учрайдиган хато шундай кўринади: одам номни брон қилади, «кейинроқ тўлайман» деб қолдиради ва бир неча кундан кейин кабинетга кирса, домен ўчиб кетган бўлади. Баъзан муддат ўтгандан кейин тўлов қилишга уриниш ҳам чалкашлик келтириб чиқаради, чунки пул ўтган бўлса ҳам брон аллақачон ёпилган бўлиши мумкин. Шунинг учун брон муддати яқинлашса, тўловни кечиктирманг, агар фикрингиз ўзгарган бўлса эса бронни ўз ҳолига қўйиб юборинг.
Тўлиқ сотиб олиш нимани беради
Тўлов амалга оширилгач, домен расман рўйхатдан ўтказилади ва сиз унинг эгасига айланасиз. Шу пайтдан бошлаб ном маълум муддатга, одатда бир йил ёки ундан кўпроққа, сизнинг номингизга бириктирилади. Сиз ном серверларини ўзгартира оласиз, DNS ёзувларини қўшасиз, сайтни хостингга улайсиз ва корпоратив почта очасиз. Домен энди фақат рўйхатдаги ном эмас, балки тўлиқ ишлайдиган интернет манзилидир.
Муҳим бир нуқта: рўйхатдан ўтиш муддати брон қилинган кундан эмас, тўлов қилинган ва домен фаоллашган кундан ҳисобланади. Масалан, сиз номни ой бошида брон қилиб, бир ҳафта ўтиб тўлов қилсангиз, бир йиллик муддат айнан тўлов кунидан бошланади. sayt.uz кабинетида домен фаоллашгач, унинг тугаш санаси аниқ кўрсатилади ва шу санани кузатиб бориш орқали узайтиришни ўз вақтида режалаштиришингиз мумкин.
Икки ҳолатни ёнма-ён солиштириш
| Жиҳат | Брон | Тўлиқ сотиб олиш |
|---|---|---|
| Эгалик ҳуқуқи | Ҳали расмийлаштирилмаган | Сиз расмий эгасисиз |
| Амал қилиш вақти | Қисқа, белгиланган муддат | Танланган муддат, узайтириш мумкин |
| Сайт ва почта улаш | Одатда чекланган | Тўлиқ имконият |
| DNS бошқаруви | Чекланган | Эркин |
| Муддат ўтса | Ном бўшаб қолади | Узайтириш ва қайта тиклаш даври бор |
Тошкентдаги гул дўкони мисолида
Тасаввур қилинг, Тошкентдаги кичик гул дўкони эгаси онлайн буюртма қабул қилиш учун сайт очмоқчи. У ўз брендига мос номни текширади ва у бўш эканини кўради. Ҳамкори билан ном ҳақида ҳали якуний қарорга келишмагани учун у доменни брон қилади. Бу унга бир неча кун вақт беради: номни дўстларига кўрсатади, логотип дизайнерига жўнатади ва ҳамма рози бўлгач тўловни амалга оширади. Шу пайтдан бошлаб домен уники бўлади ва дастурчи сайтни улай бошлайди.
Агар у тўловни унутиб қўйганида, брон муддати ўтиб, ном яна бўш ҳолатга қайтарди. Машҳур ёки қисқа номлар кўпинча бундай пайтда бошқа харидорлар томонидан тез эгаллаб олинади. Шунинг учун брон қарор қабул қилиш учун қисқа танаффус сифатида фойдали, лекин узоқ вақт сақлаш воситаси эмас.
Домен ҳолатини ўзингиз текшириш
Домен ҳақиқатан рўйхатдан ўтган ёки ўтмаганини текширишнинг оддий усули WHOIS ва DNS сўровларидир. Компютерингизда тегишли воситалар ўрнатилган бўлса, терминалда қуйидаги буйруқларни бажаришингиз мумкин:
whois example.uz
dig NS example.uz +shortБиринчи буйруқ рўйхатдан ўтганлик ҳақидаги маълумотни, жумладан яратилган ва тугаш саналарини кўрсатади. Иккинчи буйруқ доменга қайси ном серверлари бириктирилганини қайтаради. Агар тўловдан кейин бир неча соат ўтса ҳам ном серверлари бўш қайтса, бу домен ҳали тўлиқ фаоллашмаганини билдириши мумкин ва бу ҳақда қўллаб-қувватлаш хизматига мурожаат қилган маъқул.
Қайси йўлни қачон танлаш керак
Агар ном юзасидан қарор қабул қилинган, бюджет тайёр ва сайт устида иш бошланадиган бўлса, бронда вақт йўқотмасдан дарҳол сотиб олган маъқул. Бу номни дарҳол сизга бириктиради ва кейинги техник ишларни кечиктирмайди. Брон эса номни келишиш, контакт маълумотларини тайёрлаш ёки тўловни расмийлаштириш учун бир неча кун керак бўлган ҳолатларда қулай.
- Ном қисқа, машҳур сўз ёки бренд бўлса, уни брон қилиб узоқ кутманг, чунки рақобат юқори.
- Ташкилот номига домен олаётган бўлсангиз, брон вақтидан ҳужжат ва реквизитларни тўғри киритиш учун фойдаланинг.
- Бир нечта вариант орасида танлаётган бўлсангиз, уларни брон қилиб, керак бўлмаганларини муддати ўтишига қўйиб юборишингиз мумкин.
Энг асосий қоида шуки, брон қилинган доменни ҳеч қачон ўзингизники деб ҳисобламанг. Реклама материалларини чоп этиш, визиткаларга манзил ёзиш ёки мижозларга ҳавола тарқатишни фақат тўлов амалга ошган ва домен фаоллашган кундан кейин бошланг. Шунда ном йўқолиб қолиши хавфи бўлмайди ва брендингиз учун танланган манзил ҳақиқатан сизга тегишли бўлади.