Домен йўналтириш, яъни forwarding, бир манзилга кирган фойдаланувчини автоматик равишда бошқа манзилга ўтказиш демакдир. Бу оддий кўринган функсия кўплаб вазиятларда керак бўлади: компания номини ўзгартирганда, реклама учун қисқа домен олганда ёки эски сайтни янгисига кўчирганда. Аммо йўналтиришнинг бир нечта тури бор ва нотўғри танланган тур қидирувдаги ўринни йўқотишга, хавфсизлик огоҳлантиришларига ёки мобил қурилмаларда бузилган саҳифага олиб келиши мумкин. Ушбу мақолада ҳар бир турни, уларнинг қачон ўринли эканини ва амалда қандай созланишини тушунтирамиз.
Йўналтириш DNS эмас, веб-сервер вазифаси
Кўпчилик йўналтиришни DNS созламаси деб ўйлайди, лекин DNS фақат домен қайси IP манзилга тегишли эканини айтади, у браузерга "бошқа саҳифага ўтинг" дея олмайди. Ҳақиқий йўналтиришни веб-сервер бажаради: браузер сўров юборади, сервер эса махсус HTTP жавоб коди ва Location сарлавҳаси билан янги манзилни қайтаради. Демак, йўналтириладиган домен ҳам бирор серверга уланган бўлиши керак. Регистратор ёки хостинг панелидаги "forwarding" тугмаси ҳам аслида орқа фонда ана шундай сервер қоидасини яратади.
Йўналтириш турлари бир қарашда
| Тур | Маъноси | Қачон ишлатилади |
|---|---|---|
| 301 | Доимий кўчиш | Бренд ўзгариши, домен алмаштириш, www ва HTTPS'га бирлаштириш |
| 302 | Вақтинчалик кўчиш | Қисқа муддатли аксия, техник ишлар вақтида бошқа саҳифа |
| 307 | Вақтинчалик, сўров усули сақланади | Формалар ва API, POST сўрови GET'га айланмаслиги керак бўлганда |
| 308 | Доимий, сўров усули сақланади | API манзилини доимий кўчириш |
| Ниқобланган | Манзил сатри ўзгармайди, саҳифа фрейм ичида очилади | Жуда кам ҳолларда, тавсия этилмайди |
301: доимий йўналтириш ва қидирувдаги ўрин
301 коди браузер ва қидирув тизимларига эски манзил бутунлай янги манзил билан алмаштирилганини билдиради. Натижада қидирув тизимлари вақт ўтиши билан индексдаги саҳифаларни янги манзилга кўчиради, ташқи ҳаволаларнинг қиймати ҳам шу ерга ўтади. Масалан, Тошкентдаги хусусий клиника shifo-klinika.uz номидан yangi-shifo.uz га ўтган бўлса, эски доменни бир неча йил давомида сақлаб, унда 301 йўналтириш қолдириш керак. Акс ҳолда беморлар эски визиткадаги манзил орқали кира олмайди, йиллар давомида тўпланган қидирув ўринлари эса йўқолади.
Бунда ҳар бир эски саҳифа янги сайтдаги мос саҳифага ўтиши муҳим. Ҳамма нарсани бош саҳифага юбориш осон, лекин фойдаланувчи қидирувдан "шифокорлар жадвали" саҳифасини топиб босганда бош саҳифага тушса, у керакли маълумотни қайта излашга мажбур бўлади. Агар сайтлар тузилиши бир хил қолган бўлса, йўлни сақлайдиган ягона қоида етарли.
# Eski domendagi .htaccess
RewriteEngine On
RewriteRule ^(.*)$ https://yangi-shifo.uz/$1 [R=301,L]Агар айрим саҳифаларнинг манзили ўзгарган бўлса, улар учун алоҳида қоидалар умумий қоидадан олдин ёзилади:
Redirect 301 /doktorlar.html https://yangi-shifo.uz/shifokorlar/
Redirect 301 /narxlar.php https://yangi-shifo.uz/xizmatlar/narxlar/302 ва 307: вақтинчалик йўналтириш
Вақтинчалик йўналтириш қидирув тизимларига асл манзил сақланиб қолишини билдиради, шунинг учун индекс ўзгармайди. У қисқа муддатли вазиятлар учун мўлжалланган: масалан, онлайн дўкон байрам аксияси давомида /katalog саҳифасидан махсус аксия саҳифасига вақтинча ўтказса ёки сайт техник ишлар вақтида огоҳлантириш саҳифасини кўрсатса. Доимий кўчиш учун 302 ишлатиш кенг тарқалган хато бўлиб, бунда қидирув тизимлари эски манзилни индексда узоқ сақлаб қолиши мумкин. 307 коди 302 га ўхшайди, лекин браузердан сўров усулини ўзгартирмасликни талаб қилади. Бу форма юбориш ёки API сўровларида муҳим, чунки баъзи мижозлар 302 жавобидан кейин POST сўровини GET'га айлантириб юбориши мумкин. Худди шу сабабдан доимий кўчишнинг усулни сақлайдиган варианти 308 ҳисобланади.
nginx созламасида вақтинчалик ва доимий йўналтириш қуйидагича ёзилади:
location = /katalog {
return 302 https://dokon.uz/aksiya/;
}
server {
listen 80;
server_name eski-dokon.uz www.eski-dokon.uz;
return 301 https://dokon.uz$request_uri;
}Ниқобланган йўналтириш ва унинг муаммолари
Ниқобланган (masked ёки frame) йўналтиришда фойдаланувчи манзил сатрида эски доменни кўриб туради, саҳифа эса аслида бошқа сайтдан кўринмас фрейм ичида юкланади. Бу чиройли туюлиши мумкин, аммо амалда камчиликлари кўп. Қидирув тизимлари фрейм ичидаги контентни ниқоб доменига боғламайди, шунинг учун бу домен қидирувда деярли кўринмайди. Кўплаб сайтлар X-Frame-Options ёки Content-Security-Policy сарлавҳалари билан ўзини фреймга жойлашни тақиқлайди ва натижада фойдаланувчи бўш ойнани кўради. Бундан ташқари, ички саҳифаларга ўтганда манзил сатри ўзгармайди, ҳаволани нусхалаб улашиб бўлмайди, мобил қурилмаларда эса саҳифа кўпинча нотўғри ўлчамда чиқади. Шу сабабли бундай йўналтиришни фақат бошқа иложи бўлмаганда ишлатиш мумкин.
HTTPS: энг кўп унутиладиган қисм
Бугунги браузерлар кўпинча манзилни автоматик равишда https:// билан очади. Агар йўналтириладиган эски домен учун SSL сертификати бўлмаса, фойдаланувчи йўналтиришгача етиб бормай, хавфсизлик огоҳлантиришини кўради. Сабаби шундаки, сервер аввал шифрланган уланишни айнан шу ном учун ўрнатиши, фақат шундан кейин йўналтириш жавобини юбориши мумкин. Шунинг учун йўналтириладиган домен ҳам хостингга қўшилиб, унга алоҳида сертификат олиниши керак. sayt.uz хостингида Let's Encrypt сертификати бепул ва автоматик янгиланади, шунинг учун эски доменни хостинг ичида қолдириш бу муаммони ҳал қилади.
Почта йўналтириш билан бирга кўчмайди
Веб-йўналтириш фақат браузер орқали келадиган трафикка таъсир қилади. Клиника доменини алмаштирган бўлса ҳам, мижозлар ва ҳамкорлар ҳали бир муддат эски info@shifo-klinika.uz манзилига хат юборади. Бу хатлар йўқолмаслиги учун эски доменнинг MX ёзувлари сақланиб, почта янги қутига йўналтириладиган псевдоним ёки forward қоидаси созланиши керак. Яъни домен йўналтириш ва почта йўналтириш икки алоҳида созлама, уларни бир-бири билан аралаштирмаслик лозим.
Натижани текшириш ва ёмон алтернативалар
Ҳар қандай йўналтиришни созлагандан кейин уни буйруқ сатрида текшириш энг ишончли усул, чунки браузер 301 жавобларни узоқ вақт кешда сақлайди ва сиз ўзгаришларни кўрмай қолишингиз мумкин:
curl -sIL http://shifo-klinika.uz/doktorlar.html | grep -iE "^(HTTP|location)"-L параметри занжирдаги барча босқичларни кўрсатади, шунинг учун ортиқча қадамлар борми, дарҳол билинади. Саҳифа ичига JavaScript ёки meta refresh орқали йўналтириш қўйиш ҳам мумкин, лекин бу усуллар секинроқ ишлайди, баъзи роботлар уларни тўлиқ тушунмайди ва сервер даражасидаги 301 ўрнини боса олмайди. Уларни фақат сервер созламасига кириш умуман бўлмаган ҳолатлар учун қолдиринг.
Қисқаси, доимий ўзгаришлар учун 301, вақтинчалик ҳолатлар учун 302 ёки 307 танланади, ниқобланган йўналтиришдан эса иложи борича қочиш керак. Эски домен учун сертификат ва почта созламаларини ҳам унутмасангиз, фойдаланувчилар ҳам, қидирув тизимлари ҳам янги манзилга ҳеч қандай узилишсиз ўтади.