Domen yo'naltirish, ya'ni forwarding, bir manzilga kirgan foydalanuvchini avtomatik ravishda boshqa manzilga o'tkazish demakdir. Bu oddiy ko'ringan funksiya ko'plab vaziyatlarda kerak bo'ladi: kompaniya nomini o'zgartirganda, reklama uchun qisqa domen olganda yoki eski saytni yangisiga ko'chirganda. Ammo yo'naltirishning bir nechta turi bor va noto'g'ri tanlangan tur qidiruvdagi o'rinni yo'qotishga, xavfsizlik ogohlantirishlariga yoki mobil qurilmalarda buzilgan sahifaga olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada har bir turni, ularning qachon o'rinli ekanini va amalda qanday sozlanishini tushuntiramiz.
Yo'naltirish DNS emas, veb-server vazifasi
Ko'pchilik yo'naltirishni DNS sozlamasi deb o'ylaydi, lekin DNS faqat domen qaysi IP manzilga tegishli ekanini aytadi, u brauzerga "boshqa sahifaga o'ting" deya olmaydi. Haqiqiy yo'naltirishni veb-server bajaradi: brauzer so'rov yuboradi, server esa maxsus HTTP javob kodi va Location sarlavhasi bilan yangi manzilni qaytaradi. Demak, yo'naltiriladigan domen ham biror serverga ulangan bo'lishi kerak. Registrator yoki hosting panelidagi "forwarding" tugmasi ham aslida orqa fonda ana shunday server qoidasini yaratadi.
Yo'naltirish turlari bir qarashda
| Tur | Ma'nosi | Qachon ishlatiladi |
|---|---|---|
| 301 | Doimiy ko'chish | Brend o'zgarishi, domen almashtirish, www va HTTPS'ga birlashtirish |
| 302 | Vaqtinchalik ko'chish | Qisqa muddatli aksiya, texnik ishlar vaqtida boshqa sahifa |
| 307 | Vaqtinchalik, so'rov usuli saqlanadi | Formalar va API, POST so'rovi GET'ga aylanmasligi kerak bo'lganda |
| 308 | Doimiy, so'rov usuli saqlanadi | API manzilini doimiy ko'chirish |
| Niqoblangan | Manzil satri o'zgarmaydi, sahifa freym ichida ochiladi | Juda kam hollarda, tavsiya etilmaydi |
301: doimiy yo'naltirish va qidiruvdagi o'rin
301 kodi brauzer va qidiruv tizimlariga eski manzil butunlay yangi manzil bilan almashtirilganini bildiradi. Natijada qidiruv tizimlari vaqt o'tishi bilan indeksdagi sahifalarni yangi manzilga ko'chiradi, tashqi havolalarning qiymati ham shu yerga o'tadi. Masalan, Toshkentdagi xususiy klinika shifo-klinika.uz nomidan yangi-shifo.uz ga o'tgan bo'lsa, eski domenni bir necha yil davomida saqlab, unda 301 yo'naltirish qoldirish kerak. Aks holda bemorlar eski vizitkadagi manzil orqali kira olmaydi, yillar davomida to'plangan qidiruv o'rinlari esa yo'qoladi.
Bunda har bir eski sahifa yangi saytdagi mos sahifaga o'tishi muhim. Hamma narsani bosh sahifaga yuborish oson, lekin foydalanuvchi qidiruvdan "shifokorlar jadvali" sahifasini topib bosganda bosh sahifaga tushsa, u kerakli ma'lumotni qayta izlashga majbur bo'ladi. Agar saytlar tuzilishi bir xil qolgan bo'lsa, yo'lni saqlaydigan yagona qoida yetarli.
# Eski domendagi .htaccess
RewriteEngine On
RewriteRule ^(.*)$ https://yangi-shifo.uz/$1 [R=301,L]Agar ayrim sahifalarning manzili o'zgargan bo'lsa, ular uchun alohida qoidalar umumiy qoidadan oldin yoziladi:
Redirect 301 /doktorlar.html https://yangi-shifo.uz/shifokorlar/
Redirect 301 /narxlar.php https://yangi-shifo.uz/xizmatlar/narxlar/302 va 307: vaqtinchalik yo'naltirish
Vaqtinchalik yo'naltirish qidiruv tizimlariga asl manzil saqlanib qolishini bildiradi, shuning uchun indeks o'zgarmaydi. U qisqa muddatli vaziyatlar uchun mo'ljallangan: masalan, onlayn do'kon bayram aksiyasi davomida /katalog sahifasidan maxsus aksiya sahifasiga vaqtincha o'tkazsa yoki sayt texnik ishlar vaqtida ogohlantirish sahifasini ko'rsatsa. Doimiy ko'chish uchun 302 ishlatish keng tarqalgan xato bo'lib, bunda qidiruv tizimlari eski manzilni indeksda uzoq saqlab qolishi mumkin. 307 kodi 302 ga o'xshaydi, lekin brauzerdan so'rov usulini o'zgartirmaslikni talab qiladi. Bu forma yuborish yoki API so'rovlarida muhim, chunki ba'zi mijozlar 302 javobidan keyin POST so'rovini GET'ga aylantirib yuborishi mumkin. Xuddi shu sababdan doimiy ko'chishning usulni saqlaydigan varianti 308 hisoblanadi.
nginx sozlamasida vaqtinchalik va doimiy yo'naltirish quyidagicha yoziladi:
location = /katalog {
return 302 https://dokon.uz/aksiya/;
}
server {
listen 80;
server_name eski-dokon.uz www.eski-dokon.uz;
return 301 https://dokon.uz$request_uri;
}Niqoblangan yo'naltirish va uning muammolari
Niqoblangan (masked yoki frame) yo'naltirishda foydalanuvchi manzil satrida eski domenni ko'rib turadi, sahifa esa aslida boshqa saytdan ko'rinmas freym ichida yuklanadi. Bu chiroyli tuyulishi mumkin, ammo amalda kamchiliklari ko'p. Qidiruv tizimlari freym ichidagi kontentni niqob domeniga bog'lamaydi, shuning uchun bu domen qidiruvda deyarli ko'rinmaydi. Ko'plab saytlar X-Frame-Options yoki Content-Security-Policy sarlavhalari bilan o'zini freymga joylashni taqiqlaydi va natijada foydalanuvchi bo'sh oynani ko'radi. Bundan tashqari, ichki sahifalarga o'tganda manzil satri o'zgarmaydi, havolani nusxalab ulashib bo'lmaydi, mobil qurilmalarda esa sahifa ko'pincha noto'g'ri o'lchamda chiqadi. Shu sababli bunday yo'naltirishni faqat boshqa iloji bo'lmaganda ishlatish mumkin.
HTTPS: eng ko'p unutiladigan qism
Bugungi brauzerlar ko'pincha manzilni avtomatik ravishda https:// bilan ochadi. Agar yo'naltiriladigan eski domen uchun SSL sertifikati bo'lmasa, foydalanuvchi yo'naltirishgacha yetib bormay, xavfsizlik ogohlantirishini ko'radi. Sababi shundaki, server avval shifrlangan ulanishni aynan shu nom uchun o'rnatishi, faqat shundan keyin yo'naltirish javobini yuborishi mumkin. Shuning uchun yo'naltiriladigan domen ham hostingga qo'shilib, unga alohida sertifikat olinishi kerak. sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikati bepul va avtomatik yangilanadi, shuning uchun eski domenni hosting ichida qoldirish bu muammoni hal qiladi.
Pochta yo'naltirish bilan birga ko'chmaydi
Veb-yo'naltirish faqat brauzer orqali keladigan trafikka ta'sir qiladi. Klinika domenini almashtirgan bo'lsa ham, mijozlar va hamkorlar hali bir muddat eski info@shifo-klinika.uz manziliga xat yuboradi. Bu xatlar yo'qolmasligi uchun eski domenning MX yozuvlari saqlanib, pochta yangi qutiga yo'naltiriladigan psevdonim yoki forward qoidasi sozlanishi kerak. Ya'ni domen yo'naltirish va pochta yo'naltirish ikki alohida sozlama, ularni bir-biri bilan aralashtirmaslik lozim.
Natijani tekshirish va yomon alternativalar
Har qanday yo'naltirishni sozlagandan keyin uni buyruq satrida tekshirish eng ishonchli usul, chunki brauzer 301 javoblarni uzoq vaqt keshda saqlaydi va siz o'zgarishlarni ko'rmay qolishingiz mumkin:
curl -sIL http://shifo-klinika.uz/doktorlar.html | grep -iE "^(HTTP|location)"-L parametri zanjirdagi barcha bosqichlarni ko'rsatadi, shuning uchun ortiqcha qadamlar bormi, darhol bilinadi. Sahifa ichiga JavaScript yoki meta refresh orqali yo'naltirish qo'yish ham mumkin, lekin bu usullar sekinroq ishlaydi, ba'zi robotlar ularni to'liq tushunmaydi va server darajasidagi 301 o'rnini bosa olmaydi. Ularni faqat server sozlamasiga kirish umuman bo'lmagan holatlar uchun qoldiring.
Qisqasi, doimiy o'zgarishlar uchun 301, vaqtinchalik holatlar uchun 302 yoki 307 tanlanadi, niqoblangan yo'naltirishdan esa iloji boricha qochish kerak. Eski domen uchun sertifikat va pochta sozlamalarini ham unutmasangiz, foydalanuvchilar ham, qidiruv tizimlari ham yangi manzilga hech qanday uzilishsiz o'tadi.