Ўзбекистонда бизнес очаётган ёки сайтини янгилаётган одам кўпинча бир саволга дуч келади: .uz зонасида қанча домен бор, яхши номлар аллақачон банд бўлиб кетганми ва бу зона ўсишда давом этяптими? Бу саволларга жавоб бериш учун тахмин эмас, расмий маълумот керак. Ушбу мақолада .uz зонаси статистикасини қаердан олиш, рақамларни қандай ўқиш ва улардан амалий хулоса чиқариш ҳақида гаплашамиз. Биз бу ерда аниқ сонларни келтирмаймиз, чунки улар ҳар ой ўзгаради ва энг ишончли манба зона маъмуриятининг ўзи ҳисобланади.
.uz статистикасининг расмий манбаси
.uz миллий домен зонасини бошқарувчи ташкилот ўз сайтида зона бўйича очиқ статистикани эълон қилиб боради. Одатда у ерда жами фаол доменлар сони, маълум даврда рўйхатдан ўтган янги доменлар, ўчирилган доменлар ва аккредитацияланган регистраторлар ўртасидаги тақсимот кўрсатилади. Бу рақамлар регистраторлар тизимидан тўғридан-тўғри олинади, шунинг учун ижтимоий тармоқлардаги "эшитдим" туридаги маълумотлардан анча ишончлироқ. Статистикани кўраётганда сана ва даврга албатта қаранг: бир ойлик кўрсаткич билан йиллик кўрсаткични солиштириш нотўғри хулосага олиб келади.
Иккинчи фойдали манба - WHOIS хизмати. У умумий сон бермайди, лекин аниқ бир ном банд ёки бўшлигини, қачон рўйхатдан ўтганини ва қачон муддати тугашини кўрсатади. Агар сиз маълум бир соҳа бўйича рақобатчиларни ўрганмоқчи бўлсангиз, уларнинг доменлари қанча вақтдан бери ишлаётганини WHOIS орқали билиб олишингиз мумкин. Бу, масалан, бозорга янги кираётган клиника учун рақобат муҳитини тушунишга ёрдам беради.
Рақамларни қандай ўқиш керак
Жами доменлар сонининг ўзи кам нарса айтади. Муҳимроқ кўрсаткич - соф ўсиш, яъни янги рўйхатдан ўтганлар сони минус муддати тугаб ўчирилганлар сони. Агар янги доменлар кўп бўлса-ю, ўчирилганлар ҳам деярли шунча бўлса, демак зона кенг кўламда ўсмаяпти, фақат айланиш бўляпти. Бундай ҳолатда кўплаб номлар ҳар ой яна бўшаб қолади ва сиз истаган номни кутиб олиш имконияти пайдо бўлади.
Иккинчи жиҳат - янгиланиш даражаси. Домен эгаларининг қанчаси муддат тугагач уни узайтираётгани бизнеснинг барқарорлигини кўрсатади. Бир йил синаб кўриб, кейин ташлаб кетилган доменлар кўп бўлса, бу бозорда тажриба қилаётган кичик лойиҳалар кўплигини англатади. Барқарор компаниялар эса доменни бир неча йилга олдиндан узайтириб қўяди ва автоматик узайтиришни ёқиб қўяди.
| Кўрсаткич | Нимани англатади | Сизга қандай фойда |
|---|---|---|
| Жами фаол доменлар | Зонанинг умумий ҳажми | Бозор катталигини тахминан баҳолаш |
| Янги рўйхатдан ўтишлар | Талаб қанчалик фаол | Қайси даврларда номлар тез банд бўлишини билиш |
| Ўчирилган доменлар | Узайтирилмаган номлар | Бўшаб қолган яхши номларни кузатиш |
| Регистраторлар улуши | Бозордаги рақобат | Хизмат кўрсатувчини танлашда йўл-йўриқ |
2026 йилда кўзга ташланаётган трендлар
Қисқа ва луғатдаги сўзлар тобора камаймоқда
Икки-уч ҳарфли номлар ва оддий луғат сўзлари, масалан "нон", "китоб" ёки "такси" каби умумий сўзлар .uz зонасида анча олдин банд қилинган. Шу сабабли янги лойиҳалар кўпроқ бренд номлари, икки сўз бирикмаси ёки шаҳар номи қўшилган вариантларни танлаяпти. Масалан, Тошкентдаги янги гул дўкони "gul.uz" ўрнига "gulbozor-toshkent.uz" ёки "misolgul.uz" каби номни олиши табиий ҳолга айланган. Бу ёмон эмас: аниқ бренд номи узоқ муддатда эслаб қолиш ва реклама учун қулайроқ.
Маҳаллий зона ва халқаро зона бирга ишлатилмоқда
Кўплаб компаниялар .uz доменини асосий сайт учун ишлатади, шу билан бирга брендини ҳимоя қилиш учун .com ёки бошқа халқаро зонадаги номни ҳам рўйхатдан ўтказиб қўяди. Иккинчи домен одатда асосий сайтга йўналтирилади. Бу ёндашув экспорт билан шуғулланадиган ёки чет эллик мижозлари бор бизнесларда айниқса кенг тарқалган.
Домен фақат сайт учун эмас
Илгари домен фақат веб-сайт манзили деб қаралган бўлса, ҳозир у корпоратив почта, Telegram бот учун вебҳук манзили, мобил илова API'си ва ҳатто ички хизматлар учун субдоменлар базаси сифатида ишлатилади. Битта example.uz домени остида mail.example.uz, api.example.uz ва shop.example.uz каби бир нечта хизмат яшаши мумкин. Шунинг учун доменни йўқотиш энди фақат сайтнинг тўхташи эмас, балки почта ва интеграцияларнинг ҳам ишдан чиқишини англатади.
Статистикадан амалий хулоса: мисол
Тасаввур қилинг, Самарқанддаги хусусий мактаб сайт очмоқчи ва "мактаб" сўзи бўлган қисқа номни хоҳлайди. Статистикага ва WHOIS натижаларига қараб улар шуни кўради: оддий вариантлар банд, лекин баъзи номларнинг муддати яқин ойларда тугайди. Мактаб икки йўлдан бирини танлаши мумкин. Биринчиси - дарҳол "misolmaktab.uz" каби бренд номини рўйхатдан ўтказиб, ишни бошлаш. Иккинчиси - қўшимча равишда бўшаши мумкин бўлган номни кузатиб бориш. Амалда энг оқилонаси биринчи йўл: сайт ва почта ҳозир керак, бўшаши кутилаётган ном эса эгаси томонидан узайтирилиши ҳам мумкин.
WHOIS орқали текширишни терминалда ҳам бажариш мумкин. Қуйидаги буйруқ домен ҳақидаги очиқ маълумотни чиқаради:
whois example.uz
dig +short NS example.uzБиринчи буйруқ рўйхатдан ўтиш ва тугаш санасини кўрсатади, иккинчиси эса домен қайси ном серверларига уланганини билдиради. Агар домен банд бўлса-ю, NS ёзувлари йўқ бўлса, бу ном фақат захира учун сақланаётганини англатиши мумкин.
Ўз доменингизни статистиканинг "ўчирилганлар" қаторига туширмаслик
Ҳар ой ўчирилаётган доменлар орасида фақат ташлаб кетилган лойиҳалар эмас, балки тасодифан узайтирилмай қолган ишлаётган бизнес сайтлари ҳам бўлади. Бунинг сабаби кўпинча оддий: доменни рўйхатдан ўтказган ходим ишдан кетган, эслатма хатлари эски почтага борган ёки тўлов картаси муддати ўтган. Бундай ҳолатни олдини олиш учун кабинетдаги контакт маълумотларини долзарб тутиш, автоматик узайтиришни ёқиш ва балансни олдиндан тўлдириб қўйиш етарли. sayt.uz кабинетида доменни узайтириш, автоматик узайтиришни ёқиш ва NS созламаларини бир жойдан бошқариш мумкин.
Шунингдек, муҳим доменни бир йил эмас, бир неча йилга узайтириш ҳам фойдали. Бу нафақат унутиш хавфини камайтиради, балки нарх ўзгариши билан боғлиқ кутилмаган ҳолатлардан ҳам ҳимоя қилади. Агар сизнинг бизнесингиз учун домен асосий савдо канали бўлса, унга худди офис ижараси ёки лицензия каби муҳим актив сифатида қаранг.
Статистикани кузатиб бориш одати
Статистикани ҳар куни кўриш шарт эмас, лекин чоракда бир марта зона маъмуриятининг саҳифасига кириб, умумий тенденцияни кўриб қўйиш фойдали. Агар сиз веб-студия ёки маркетинг агентлиги бўлсангиз, бу рақамлар мижозларга домен танлаш бўйича маслаҳат беришда асос бўлади. Оддий бизнес эгаси учун эса энг муҳими - ўз домени хавфсиз, узайтирилган ва тўғри созланган бўлиши. Агар саволлар туғилса, sayt.uz техник ёрдамига тикет ёзиб, доменингиз ҳолатини текширтиришингиз мумкин.