O'zbekistonda biznes ochayotgan yoki saytini yangilayotgan odam ko'pincha bir savolga duch keladi: .uz zonasida qancha domen bor, yaxshi nomlar allaqachon band bo'lib ketganmi va bu zona o'sishda davom etyaptimi? Bu savollarga javob berish uchun taxmin emas, rasmiy ma'lumot kerak. Ushbu maqolada .uz zonasi statistikasini qayerdan olish, raqamlarni qanday o'qish va ulardan amaliy xulosa chiqarish haqida gaplashamiz. Biz bu yerda aniq sonlarni keltirmaymiz, chunki ular har oy o'zgaradi va eng ishonchli manba zona ma'muriyatining o'zi hisoblanadi.
.uz statistikasining rasmiy manbasi
.uz milliy domen zonasini boshqaruvchi tashkilot o'z saytida zona bo'yicha ochiq statistikani e'lon qilib boradi. Odatda u yerda jami faol domenlar soni, ma'lum davrda ro'yxatdan o'tgan yangi domenlar, o'chirilgan domenlar va akkreditatsiyalangan registratorlar o'rtasidagi taqsimot ko'rsatiladi. Bu raqamlar registratorlar tizimidan to'g'ridan-to'g'ri olinadi, shuning uchun ijtimoiy tarmoqlardagi "eshitdim" turidagi ma'lumotlardan ancha ishonchliroq. Statistikani ko'rayotganda sana va davrga albatta qarang: bir oylik ko'rsatkich bilan yillik ko'rsatkichni solishtirish noto'g'ri xulosaga olib keladi.
Ikkinchi foydali manba - WHOIS xizmati. U umumiy son bermaydi, lekin aniq bir nom band yoki bo'shligini, qachon ro'yxatdan o'tganini va qachon muddati tugashini ko'rsatadi. Agar siz ma'lum bir soha bo'yicha raqobatchilarni o'rganmoqchi bo'lsangiz, ularning domenlari qancha vaqtdan beri ishlayotganini WHOIS orqali bilib olishingiz mumkin. Bu, masalan, bozorga yangi kirayotgan klinika uchun raqobat muhitini tushunishga yordam beradi.
Raqamlarni qanday o'qish kerak
Jami domenlar sonining o'zi kam narsa aytadi. Muhimroq ko'rsatkich - sof o'sish, ya'ni yangi ro'yxatdan o'tganlar soni minus muddati tugab o'chirilganlar soni. Agar yangi domenlar ko'p bo'lsa-yu, o'chirilganlar ham deyarli shuncha bo'lsa, demak zona keng ko'lamda o'smayapti, faqat aylanish bo'lyapti. Bunday holatda ko'plab nomlar har oy yana bo'shab qoladi va siz istagan nomni kutib olish imkoniyati paydo bo'ladi.
Ikkinchi jihat - yangilanish darajasi. Domen egalarining qanchasi muddat tugagach uni uzaytirayotgani biznesning barqarorligini ko'rsatadi. Bir yil sinab ko'rib, keyin tashlab ketilgan domenlar ko'p bo'lsa, bu bozorda tajriba qilayotgan kichik loyihalar ko'pligini anglatadi. Barqaror kompaniyalar esa domenni bir necha yilga oldindan uzaytirib qo'yadi va avtomatik uzaytirishni yoqib qo'yadi.
| Ko'rsatkich | Nimani anglatadi | Sizga qanday foyda |
|---|---|---|
| Jami faol domenlar | Zonaning umumiy hajmi | Bozor kattaligini taxminan baholash |
| Yangi ro'yxatdan o'tishlar | Talab qanchalik faol | Qaysi davrlarda nomlar tez band bo'lishini bilish |
| O'chirilgan domenlar | Uzaytirilmagan nomlar | Bo'shab qolgan yaxshi nomlarni kuzatish |
| Registratorlar ulushi | Bozordagi raqobat | Xizmat ko'rsatuvchini tanlashda yo'l-yo'riq |
2026 yilda ko'zga tashlanayotgan trendlar
Qisqa va lug'atdagi so'zlar tobora kamaymoqda
Ikki-uch harfli nomlar va oddiy lug'at so'zlari, masalan "non", "kitob" yoki "taksi" kabi umumiy so'zlar .uz zonasida ancha oldin band qilingan. Shu sababli yangi loyihalar ko'proq brend nomlari, ikki so'z birikmasi yoki shahar nomi qo'shilgan variantlarni tanlayapti. Masalan, Toshkentdagi yangi gul do'koni "gul.uz" o'rniga "gulbozor-toshkent.uz" yoki "misolgul.uz" kabi nomni olishi tabiiy holga aylangan. Bu yomon emas: aniq brend nomi uzoq muddatda eslab qolish va reklama uchun qulayroq.
Mahalliy zona va xalqaro zona birga ishlatilmoqda
Ko'plab kompaniyalar .uz domenini asosiy sayt uchun ishlatadi, shu bilan birga brendini himoya qilish uchun .com yoki boshqa xalqaro zonadagi nomni ham ro'yxatdan o'tkazib qo'yadi. Ikkinchi domen odatda asosiy saytga yo'naltiriladi. Bu yondashuv eksport bilan shug'ullanadigan yoki chet ellik mijozlari bor bizneslarda ayniqsa keng tarqalgan.
Domen faqat sayt uchun emas
Ilgari domen faqat veb-sayt manzili deb qaralgan bo'lsa, hozir u korporativ pochta, Telegram bot uchun webhook manzili, mobil ilova API'si va hatto ichki xizmatlar uchun subdomenlar bazasi sifatida ishlatiladi. Bitta example.uz domeni ostida mail.example.uz, api.example.uz va shop.example.uz kabi bir nechta xizmat yashashi mumkin. Shuning uchun domenni yo'qotish endi faqat saytning to'xtashi emas, balki pochta va integratsiyalarning ham ishdan chiqishini anglatadi.
Statistikadan amaliy xulosa: misol
Tasavvur qiling, Samarqanddagi xususiy maktab sayt ochmoqchi va "maktab" so'zi bo'lgan qisqa nomni xohlaydi. Statistikaga va WHOIS natijalariga qarab ular shuni ko'radi: oddiy variantlar band, lekin ba'zi nomlarning muddati yaqin oylarda tugaydi. Maktab ikki yo'ldan birini tanlashi mumkin. Birinchisi - darhol "misolmaktab.uz" kabi brend nomini ro'yxatdan o'tkazib, ishni boshlash. Ikkinchisi - qo'shimcha ravishda bo'shashi mumkin bo'lgan nomni kuzatib borish. Amalda eng oqilonasi birinchi yo'l: sayt va pochta hozir kerak, bo'shashi kutilayotgan nom esa egasi tomonidan uzaytirilishi ham mumkin.
WHOIS orqali tekshirishni terminalda ham bajarish mumkin. Quyidagi buyruq domen haqidagi ochiq ma'lumotni chiqaradi:
whois example.uz
dig +short NS example.uzBirinchi buyruq ro'yxatdan o'tish va tugash sanasini ko'rsatadi, ikkinchisi esa domen qaysi nom serverlariga ulanganini bildiradi. Agar domen band bo'lsa-yu, NS yozuvlari yo'q bo'lsa, bu nom faqat zaxira uchun saqlanayotganini anglatishi mumkin.
O'z domeningizni statistikaning "o'chirilganlar" qatoriga tushirmaslik
Har oy o'chirilayotgan domenlar orasida faqat tashlab ketilgan loyihalar emas, balki tasodifan uzaytirilmay qolgan ishlayotgan biznes saytlari ham bo'ladi. Buning sababi ko'pincha oddiy: domenni ro'yxatdan o'tkazgan xodim ishdan ketgan, eslatma xatlari eski pochtaga borgan yoki to'lov kartasi muddati o'tgan. Bunday holatni oldini olish uchun kabinetdagi kontakt ma'lumotlarini dolzarb tutish, avtomatik uzaytirishni yoqish va balansni oldindan to'ldirib qo'yish yetarli. sayt.uz kabinetida domenni uzaytirish, avtomatik uzaytirishni yoqish va NS sozlamalarini bir joydan boshqarish mumkin.
Shuningdek, muhim domenni bir yil emas, bir necha yilga uzaytirish ham foydali. Bu nafaqat unutish xavfini kamaytiradi, balki narx o'zgarishi bilan bog'liq kutilmagan holatlardan ham himoya qiladi. Agar sizning biznesingiz uchun domen asosiy savdo kanali bo'lsa, unga xuddi ofis ijarasi yoki litsenziya kabi muhim aktiv sifatida qarang.
Statistikani kuzatib borish odati
Statistikani har kuni ko'rish shart emas, lekin chorakda bir marta zona ma'muriyatining sahifasiga kirib, umumiy tendensiyani ko'rib qo'yish foydali. Agar siz veb-studiya yoki marketing agentligi bo'lsangiz, bu raqamlar mijozlarga domen tanlash bo'yicha maslahat berishda asos bo'ladi. Oddiy biznes egasi uchun esa eng muhimi - o'z domeni xavfsiz, uzaytirilgan va to'g'ri sozlangan bo'lishi. Agar savollar tug'ilsa, sayt.uz texnik yordamiga tiket yozib, domeningiz holatini tekshirtirishingiz mumkin.