.app va .dev domenlari dasturçilar va mobil ilova yaratuvçilar orasida juda maşhur. Lekin ularni sotib olgan köpçilik bir kutilmagan holatga duç keladi: sayt fayllari serverga yuklangan, DNS töğri sozlangan, ammo brauzer saytni oçmaydi va xavfsiz ulaniş xatosini körsatadi. Buning sababi bu zonalarning öziga xos qoidasida: ularda şifrlanmagan HTTP orqali işlaş umuman imkonsiz. Uşbu maqolada bu çeklov qanday işlaşini, undan qanday foyda borligini va saytni birinçi kundan töğri işga tuşiriş uçun nima qiliş kerakligini körib çiqamiz.
HSTS va preload röyxati qanday işlaydi
HSTS (HTTP Strict Transport Security) bu brauzerga "bu sayt bilan faqat HTTPS orqali boğlan" degan körsatma beruvçi mexanizm. Oddiy holatda sayt bu körsatmani javob sarlavhasida yuboradi va brauzer uni birinçi muvaffaqiyatli taşrifdan keyin eslab qoladi. Muammo şundaki, eng birinçi taşrif hali himoyalanmagan böladi. Şu böşliqni yopiş uçun brauzerlar preload deb ataladigan röyxatni öz içiga oladi: röyxatdagi domenlar uçun HTTPS qoidasi brauzerga oldindan yozilgan böladi va birinçi ulanişdan boşlab amal qiladi.
.app va .dev zonalarini boşqaruvçi reyestr bu zonalarni butunligiça preload röyxatiga kiritgan. Natijada Chrome, Firefox, Safari va Edge kabi zamonaviy brauzerlar misol.dev yoki misol.app manziliga heç qaçon oddiy HTTP orqali murojaat qilmaydi. Foydalanuvçi manzil satriga http:// deb yozsa ham, brauzer sörovni serverga yubormasdan oldin özi https:// ga almaştiradi. Bu qoida zona içidagi barça subdomenlarga ham tegişli, masalan api.misol.dev yoki staging.misol.dev uçun ham.
Sertifikat bölmasa nima böladi
Oddiy .uz yoki .com saytida SSL sertifikat muddati ötsa yoki notöğri sozlansa, brauzer ogohlantiriş körsatadi, lekin ba'zan "baribir davom etiş" tugmasini taklif qiladi. HSTS ostidagi domenlarda bunday imkoniyat yöq: sertifikat yaroqsiz bölsa, foydalanuvçi sahifani oça olmaydi. Şu sababli .app yoki .dev saytida sertifikatni öz vaqtida yangilab turiş oddiy qulaylik emas, saytning işlaşi uçun hayotiy şart.
Xuddi şu qoida aralaş kontentga ham ta'sir qiladi. Sahifa HTTPS orqali oçilib, içidagi rasm yoki skript http:// manzildan yuklansa, brauzer bunday resurslarni bloklaşi mumkin. Şuning uçun saytdagi barça havolalar, CSS va JavaScript fayllari ham HTTPS orqali yoki nisbiy yöl bilan ulanişi kerak. WordPress kabi tizimlarda sozlamalardagi sayt manzili https:// bilan boşlanişini tekşirib qöyiş foydali.
Serverni töğri sozlaş
Agar sayt shared hostingda joylaşgan bölsa, eng oson yöl panel orqali bepul Let's Encrypt sertifikatini çiqariş va avtomatik yangilanişini yoqişdir. sayt.uz hostingida bu sertifikat bepul beriladi va özi yangilanib turadi, şuning uçun .dev yoki .app domenini ulagandan keyin birinçi navbatda SSL holatini tekşiriş kifoya. Öz VPS serveringizda esa sertifikatni Certbot orqali oliş mumkin. Let's Encrypt domen egaligini 80-port orqali tekşirsa ham, bu tekşiruv brauzer orqali emas, server darajasida böladi, şuning uçun HSTS unga xalaqit bermaydi.
sudo certbot --nginx -d misol.dev -d www.misol.dev
sudo certbot renew --dry-run
Nginx sozlamasida 80-portni butunlay öçirib qöyiş şart emas. Uni saqlab, barça sörovlarni HTTPS ga 301 yönaltiriş bilan qaytariş tavsiya qilinadi: bu Let's Encrypt tekşiruvlari va HSTS ni qöllamaydigan eski mijozlar uçun qulay. Quyida misol.dev uçun oddiy namunaviy konfiguratsiya keltirilgan.
server {
listen 80;
server_name misol.dev www.misol.dev;
return 301 https://misol.dev$request_uri;
}
server {
listen 443 ssl;
server_name misol.dev www.misol.dev;
ssl_certificate /etc/letsencrypt/live/misol.dev/fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/letsencrypt/live/misol.dev/privkey.pem;
root /var/www/misol.dev;
index index.html;
}
Zona darajasida HSTS allaqaçon yoqilgan bölgani uçun Strict-Transport-Security sarlavhasini qöşiş majburiy emas, lekin uni qöşiş zarar qilmaydi. Sozlamadan keyin sertifikat haqiqatan töğri berilganini va muddatini quyidagi buyruqlar bilan tekşiriş mumkin. E'tibor bering, curl brauzerlarning preload röyxatidan foydalanmaydi, şuning uçun u bilan http:// manzil ham oçilişi mumkin, brauzer esa buni heç qaçon qilmaydi.
# sertifikat kimga va qaysi muddatga berilganini ko'rish
openssl s_client -connect misol.dev:443 -servername misol.dev </dev/null 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -dates
# HTTPS javobini tekshirish
curl -sI https://misol.dev | head -n 5
Subdomenlarni unutmang
Köp uçraydigan xato bu asosiy domen uçun sertifikat olib, subdomenlarni unutişdir. Masalan, Samarqanddagi kiçik IT jamoa mijozlar uçun misol.app sahifasini işga tuşirdi, keyin test uçun beta.misol.app subdomenini DNS'ga qöşdi, lekin unga sertifikat çiqarmadi. Natijada test topşiriqni oçmoqçi bölgan mijoz faqat xato oynasini kördi. Har bir yangi subdomen uçun alohida sertifikat çiqariş yoki DNS orqali tasdiqlanadigan wildcard sertifikat oliş bu muammoni hal qiladi.
Lokal işlab çiqişda .dev işlatmang
Bir paytlar dasturçilar öz kompyuterida loyihalarni misol.dev kabi soxta nomlar bilan oçişni yaxşi körişardi. .dev haqiqiy zona bölib, preload röyxatiga kirgaç, bunday lokal manzillar brauzerda HTTPS talab qila boşladi va köp işlab çiqiş muhitlari buzildi. Lokal loyihalar uçun maxsus ajratilgan .test yoki .localhost nomlaridan foydalangan töğri. Ular heç qaçon internetda haqiqiy domen sifatida röyxatdan ötkazilmaydi va brauzerlar ularga HTTPS majburlamaydi.
127.0.0.1 misol.test
127.0.0.1 api.misol.test
Umuman olganda, .app va .dev zonalaridagi majburiy HTTPS bu çeklovdan köra himoya. U foydalanuvçini oçiq Wi-Fi tarmoqlarida trafikni öğirlaş yoki sahifaga begona kod qöşişdan saqlaydi. Faqat bitta qoidaga amal qiliş kerak: saytni oçişdan oldin sertifikat tayyor bölsin va u avtomatik yangilanib tursin. Şunda .app yoki .dev domeni boşqa har qanday domen kabi muammosiz işlaydi.