Zaxira nusxa oliş odatga aylangan bölsa ham, undan saytni tiklaş köpçilik uçun birinçi marta avariya paytida sinovdan ötadi. Aynan şu payt şoşiliş va xato qiliş ehtimoli eng yuqori böladi: notöğri arxiv tanlanadi, işlab turgan bazaning ustidan yoziladi yoki tiklangan sayt eski parol bilan bazaga ulana olmaydi. Uşbu qöllanmada saytni fayl arxivi va baza dump'idan tiklaşning xavfsiz tartibini körib çiqamiz. Misollar WordPress sayti uçun berilgan, lekin tartib boşqa PHP saytlar uçun ham deyarli bir xil.
Tiklaşdan oldin: nima va qaysi sanaga
Birinçi savol — aynan nima buzilgan. Agar faqat bitta plagin yangilanişdan keyin işlamay qolgan bölsa, butun saytni qaytariş şart emas, plaginning özini almaştiriş yetarli. Agar baza özgarmagan, faqat fayllar zararlangan bölsa, faqat fayllarni tiklaysiz. Töliq tiklaş esa ikkalasi ham şikastlanganda yoki sabab noma'lum bölganda kerak böladi.
Ikkinçi savol — qaysi sanadagi nusxa. Sayt buzilişidan oldingi eng oxirgi nusxani tanlang. Agar sayt buzib kirilgan bölsa, hujum qaçon boşlanganini aniqlaşga harakat qiling: zararli fayllar köpinça sezilişidan bir neça kun yoki hafta oldin paydo böladi, demak keçagi nusxa ham toza bölmasligi mumkin. Şuni ham yodda tuting: eski nusxaga qaytiş bilan undan keyingi buyurtmalar, izohlar va röyxatdan ötişlar yöqoladi.
1-qadam: joriy holatni saqlab qöying
Sayt buzilgan bölsa ham, tiklaşdan oldin uning hozirgi holatining nusxasini oling. Bu ikki sababga köra muhim. Birinçidan, tiklaş kutilganidek çiqmasa, orqaga qaytiş yöli qoladi. Ikkinçidan, buzilgan holatda eski nusxada yöq yangi buyurtmalar yoki xatlar bölişi mumkin va ularni keyin alohida qaytarib oliş mumkin:
cd ~/www
tar -czf ~/broken-files-$(date +%F).tar.gz example.uz
mysqldump --single-transaction baza_nomi | gzip > ~/broken-db-$(date +%F).sql.gz
Bu buyruqlarda baza paroli söralmasligi uçun uy papkasida .my.cnf fayli sozlangan deb hisoblanadi, aks holda mysqldump -u baza_user -p şaklida işlating.
2-qadam: fayllarni tiklaş
Arxivni töğridan-töğri sayt papkasining ustiga oçmang. Bunday holda zaxirada yöq, lekin hujumçi qöşgan fayllar joyida qolib ketadi. Töğri yöl — arxivni alohida papkaga oçiş, tarkibini tekşiriş va keyin papkalarni almaştiriş:
mkdir -p ~/restore
tar -xzf ~/backups/files-2026-11-01.tar.gz -C ~/restore
ls ~/restore/example.uz
Tarkib töğri ekaniga işonç hosil qilgaç, eski papkani çetga oling va tiklanganini uning örniga qöying:
mv ~/www/example.uz ~/www/example.uz.broken
mv ~/restore/example.uz ~/www/example.uz
Ikki mv buyruği bir zumda bajariladi, şuning uçun sayt deyarli uzilmaydi. example.uz.broken papkasini sayt barqaror işlaşiga işonç hosil qilguningizça saqlab turing, söng öçiring. Agar SSH bölmasa, xuddi şu işni ISPmanager fayl menejerida arxivni oçiş va papkalarni qayta nomlaş orqali qiliş mumkin.
3-qadam: bazani tiklaş
mysqldump standart sozlamada har bir jadval uçun DROP TABLE IF EXISTS buyruğini qöşadi, şuning uçun dumpni mavjud bazaga import qilganda jadvallar nusxadagi holatga almaştiriladi. Siqilgan dumpni bitta buyruq bilan import qilasiz:
gunzip < ~/backups/db-2026-11-01.sql.gz | mysql baza_nomi
E'tibor bering: dumpda bölmagan, keyinroq plagin yaratgan jadvallar bazada qoladi. Odatda bu zararsiz, lekin toza tiklaş kerak bölsa, panelda yangi böş baza yaratib, dumpni öşanga import qiliş va wp-config.php dagi baza nomini özgartiriş işonçliroq.
Kiçik bazalarni phpMyAdmin'dagi "Import" bölimi orqali ham yuklaş mumkin, ammo u yuklanadigan fayl hajmiga çegara qöyadi va katta dumplarda vaqt çegarasiga uçraydi. Bir neça yuz megabaytli bazalar uçun SSH orqali import ança işonçli.
UpdraftPlus va boşqa plagin arxivlari
Agar zaxira plagin orqali olingan bölsa, uni öşa plagin bilan tiklaş eng oson. Sayt butunlay işlamasa, avval toza WordPress örnating, söng plaginni qöşib, arxivlarni uning interfeysi orqali yuklang va tiklaşni boşlang. Plaginlar öz formatini özi yaxşi tuşunadi va fayllar bilan bazani birgalikda qaytaradi.
4-qadam: tiklangandan keyingi tekşiruv
Tiklangan saytda eng köp uçraydigan muammo — bazaga ulaniş xatosi. Agar nusxa boşqa hisobdan olingan yoki baza paroli keyin özgartirilgan bölsa, wp-config.php dagi ma'lumotlar hozirgi bazaga mos kelmaydi. Bazaning sozlamalarini va manzil sozlamalarini quyidagiça tekşiring:
grep -E "DB_(NAME|USER|HOST)|table_prefix" ~/www/example.uz/wp-config.php
mysql baza_nomi -e "SELECT option_name, option_value FROM wp_options
WHERE option_name IN ('siteurl','home');"
Jadval prefiksi wp_ bölmasa, sörovdagi nomni moslang. siteurl va home qiymatlari saytning hozirgi manziliga, jumladan https ga mos bölişi kerak. Keyin fayl ruxsatlarini odatiy holatga keltiring, çunki arxivdan oçilgan fayllar ba'zan notöğri ruxsat bilan çiqadi:
find ~/www/example.uz -type d -exec chmod 755 {} +
find ~/www/example.uz -type f -exec chmod 644 {} +
Söng keş plaginining keşini tozalang, admin panelga kiring, boş sahifa, bir neça içki sahifa, aloqa formasi va agar bölsa savat va tölov jarayonini sinab köring. Xatolar jurnalida yangi yozuvlar paydo bölmayotganiga ham qarang.
Misol: Farğonadagi sayyohlik agentligi
Farğonadagi sayyohlik agentligining example.uz sayti tur paketlari va bron formasidan iborat. Bir plaginning muvaffaqiyatsiz yangilanişi saytni oq sahifaga aylantirdi, administrator esa vaziyatni tuzataman deb bir neçta faylni qölda özgartirib, holatni yanada çigallaştirdi. Keçagi zaxira mavjud edi. Avval joriy holat arxivlandi, söng fayllar alohida papkaga oçilib, papkalar almaştirildi. Baza özgarmagani uçun uni tiklaş şart bölmadi, faqat tekşiruv uçun siteurl qiymati körib çiqildi.
Keyinçalik ma'lum böldiki, keça keçqurun ikki mijoz bron qoldirgan va ular bazada saqlanib qolgan, çunki baza tiklanmadi. Agar butun sayt baza bilan birga eski nusxaga qaytarilganida, bu bronlar yöqolardi. Bu misol nima buzilganini avval aniqlaş qançalik muhimligini yaxşi körsatadi.
Buzib kirişdan keyin tiklaş
Agar sayt buzib kirilgan bölsa, tiklaşning özi yetarli emas, çunki hujumçi kirgan yöl oçiq qoladi. Tiklaşdan söng darhol hosting paneli, FTP, baza va WordPress administratorlari parollarini özgartiring, barça plagin va mavzularni yangilang, işlatilmaydiganlarini öçiring. sayt.uz mijozlari hosting paneli paroli va zaxiradan tiklaş böyiça kabinet yoki texnik yordam orqali yordam olişlari mumkin. Şundagina tiklangan sayt bir neça kundan keyin yana buzilib qolmaydi.