Let's Encrypt 2015 yildan bepul SSL sertifikat berib keladi va internetni şifrlangan holatga olib çiqdi. Sertifikat 90 kun yaşaydi, har 3 oyda yangilaş kerak. Qölda bu vazifani bajariş çarçatadi va unutib qöyiş oqibatlari yomon. Certbot bu jarayonni töliq avtomatlaştiradi.
Certbot nima
Certbot — Let's Encrypt sertifikatini oliş, örnatiş va yangilaş uçun möljallangan rasmiy oçiq kodli vosita. Python'da yozilgan, deyarli barça Linux distributivlarida işlaydi. Apaçe va Nginx web-serverlari bilan töğridan-töğri integratsiya, konfiguratsiya fayllariga avtomatik özgartiriş kiritadi. Domen egasi ekanligingizni ACME protokoli orqali tekşiradi.
Örnatiş va birinçi sertifikat
Ubuntu yoki Debianda buyruq oddiy: sudo apt install certbot python3-certbot-nginx (Nginx uçun) yoki python3-certbot-apaçe. Söng sudo certbot --nginx -d sayt.uz -d www.sayt.uz buyruği sertifikatni oladi, Nginx konfiguratsiyasini özgartiradi va saytni HTTPSga ötkazadi. 1-2 daqiqada hammasi tayyor, brauzerda qulf paydo böladi.
Avtomatik yangilaş
Certbot örnatilganda sistemaga cron yoki systemd timer qöyadi — kuniga ikki marta tekşiradi, sertifikat 30 kun qolganda yangilaydi. Aralaşiş kerak emas, hamma narsa fonda işlaydi. Yangilaşdan keyin web-server avtomatik qayta işga tuşiriladi, mijozlar uçun uziliş bölmaydi. Tekşiriş uçun sudo certbot renew --dry-run işlatiladi.
Validatsiya usullari
HTTP-01 — eng oddiy: Certbot vaqtinçalik fayl qöyadi /.well-known/acme-challenge/ papkasiga, Let's Encrypt domen orqali öqiydi. Web-server işlab turişi kerak. DNS-01 — DNS yozuv orqali tekşiriladi, wildcard sertifikatlar uçun majburiy. TLS-ALPN-01 — kamroq işlatiladi, 443 port orqali maxsus protokol bilan.
Wildcard va köp domen
Wildcard sertifikat *.sayt.uz oliş uçun DNS-01 validatsiya kerak. Certbot DNS provayder bilan integratsiya qilişi mumkin (Cloudflare, Route53 va boşqalar) yoki TXT yozuvni qölda qöyib tekşiriş ötkazasiz. Bitta buyruqda bir neçta domen ham olinadi: -d sayt.uz -d *.sayt.uz -d boshqa.uz.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz hostingida har bir saytga avtomatik bepul SSL örnatiladi, Certbot fonda işlaydi va siz heç narsa qilmaysiz. Yangilaş ham avtomatik, eslatma kelmasdan. Agar EV yoki organizatsiya validatsiyali sertifikat kerak bölsa, panel orqali tölovli variantni buyurtma qiliş mumkin, ular 350 000 sömdan boşlanadi. Hosting 159 000 sömdan, bepul SSL içida.