🐢
Hosting

CPU limitiga tuşdi: sayt nega sekinlaşadi va buni qanday tuzatiş mumkin

15.11.2026
← Barça maqolalar

Bir kuni ertalab saytingiz odatdagidan sekin oçilayotganini sezasiz. Server işlayapti, xato çiqmayapti, lekin har bir sahifa bir neça soniya öylanib turadi. Hosting panelida esa CPU grafigi yuqori çegaraga taqalib turganini körasiz. Bu umumiy hostingda eng köp uçraydigan holatlardan biri: saytingiz öziga ajratilgan protsessor uluşini töliq işlatib qöygan. Uşbu maqolada bu nima uçun sodir bölişi, sabablarini qanday aniqlaş va qayta takrorlanmasligi uçun nima qiliş kerakligini körib çiqamiz.

CPU limiti qanday işlaydi

Umumiy hostingda bitta kuçli server köplab saytlar örtasida bölingan. Bir mijozning sayti butun serverni band qilib, boşqalarni töxtatib qöymasligi uçun har bir akkauntga protsessor uluşi belgilanadi. Bu uluş odatda yadro foizida ifodalanadi: masalan, 100 foiz bitta töliq yadroni anglatadi. Saytingiz şu uluşdan köproq hisoblaş talab qilsa, tizim uni öçirib qöymaydi, balki jarayonlaringizni sekinlaştiradi, ya'ni ular navbat bilan, çeklangan tezlikda bajariladi.

Aynan şuning uçun CPU limitining belgisi töxtaş emas, sekinlik böladi. Foydalanuvçi uçun sahifa oçiliş vaqti çöziladi, administrator paneli oğir işlaydi, ba'zan esa sörovlar vaqt tugaşi sababli 503 yoki 504 xato bilan yakunlanadi. Agar bir vaqtda jarayonlar soni limiti ham tölsa, yangi taşrif buyuruvçilar umuman kuta olmay qolişi mumkin.

Eng köp uçraydigan sabablar

Qidiruv va boşqa botlar

Köpçilik sayt egalari trafikning katta qismi odamlardan emas, botlardan kelişini bilmaydi. Qidiruv tizimlari robotlari, SEO tahlil xizmatlari, sun'iy intellekt uçun ma'lumot yiğuvçi krauler va oddiy skanerlar sahifalarni ketma-ket yuklab turadi. Har bir yuklaş keşsiz saytda PHP va ma'lumotlar bazasi işini talab qiladi. Ayniqsa onlayn dökonlarda filtr kombinatsiyalari minglab noyob manzil yaratadi va bot ularning hammasini aylanib çiqişga urinadi.

Keş yöqligi

Keş bölmasa, sayt har bir taşrifda sahifani noldan yiğadi: kod bajariladi, bazaga önlab sörov yuboriladi, natija HTML'ga aylantiriladi. Keş yoqilganda esa tayyor sahifa xotiradan yoki diskdan beriladi va protsessor deyarli işlamaydi. Köp hollarda CPU muammosining yarmi aynan sahifa keşini yoqiş bilan hal böladi.

WP-Cron va fon vazifalari

WordPress'da rejalaştirilgan vazifalar standart holatda har bir taşrif paytida tekşiriladi. Trafik köp bölsa, bu tekşiruv tez-tez işga tuşadi, oğir vazifalar, masalan zaxira nusxa yoki taşqi xizmat bilan sinxronlaş plagini esa CPU'ni uzoq band qiladi.

Hujumlar va parol tanlaş

wp-login.php va xmlrpc.php fayllariga avtomatik parol tanlaş urinişlari körinmas, lekin oğir yuklama yaratadi. Har bir uriniş PHP jarayonni işga tuşiradi va parol xeşini tekşiradi, bu esa protsessor uçun arzon iş emas.

Aybdorni loglar orqali topiş

Sababni taxmin qilmasdan, saytning kiriş logini (access log) tahlil qiling. Loglar odatda hosting panelidagi loglar bölimida yoki akkauntingizning logs papkasida joylaşgan. SSH orqali quyidagi buyruqlar eng muhim savollarga javob beradi:

# Eng ko'p so'rov yuborgan IP manzillar
awk '{print $1}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -20

# Eng faol User-Agent'lar (botlarni aniqlash)
awk -F'"' '{print $6}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -20

# Eng ko'p so'ralgan manzillar
awk '{print $7}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -20

# xmlrpc.php va wp-login.php'ga urinishlar
grep -cE "xmlrpc.php|wp-login.php" access.log

Agar birinçi röyxatda bitta IP manzil minglab sörov bilan yetakçi bölsa, bu bot yoki hujum ehtimoli katta. Ikkinçi buyruq qaysi botlar eng faol ekanini körsatadi: ba'zan foydasiz SEO kraulerlari qidiruv tizimlaridan ham köp yuklama beradi. Uçinçi buyruq eng köp söralgan sahifalarni çiqaradi, masalan filtr yoki qidiruv sahifalari oğir bölişi mumkin. Oxirgisi esa kiriş sahifalariga qilingan urinişlar sonini sanaydi.

Amaliy tuzatişlar

Birinçi qadam - sahifa keşini yoqiş. WordPress uçun keşlaş plaginlari, boşqa CMS'lar uçun esa ularning öz keş sozlamalari bor. Ikkinçi qadam - WP-Cron'ni haqiqiy cron'ga ötkaziş. Şunda vazifalar har bir taşrifda emas, belgilangan vaqtda bir marta işlaydi:

// wp-config.php ichida
define('DISABLE_WP_CRON', true);

# Hosting panelidagi cron (har 15 daqiqada)
*/15 * * * * php /var/www/USER/data/www/example.uz/wp-cron.php >/dev/null 2>&1

Yöl hostingingizdagi haqiqiy papkaga mos bölişi kerak, uni panelning fayl menejeridan tekşirib oling. Agar xmlrpc.php sizga kerak bölmasa (masalan, mobil ilova yoki Jetpack orqali naşr qilmasangiz), unga kirişni yopib qöyiş mumkin:

# .htaccess (Apache 2.4)
<Files xmlrpc.php>
    Require all denied
</Files>

Zararli yoki keraksiz botlar uçun robots.txt orqali ma'lum bölimlarni yopiş, filtr sahifalarini indekslaşdan çiqariş va juda faol IP manzillarni bloklaş yordam beradi. Şuni yodda tuting: robots.txt faqat qoidaga amal qiladigan botlarga ta'sir qiladi, zararli skanerlar uni e'tiborsiz qoldiradi.

Misol: Namangandagi mebel dökoni

Namangandagi mebel dökoni sayti har kuni tuşdan keyin sekinlaşardi, panelda esa CPU doimiy çegarada turardi. Access log tahlili ikki narsani körsatdi. Birinçidan, bitta SEO krauler katalogdagi rang, ölçam va narx filtrlarining barça kombinatsiyalarini aylanib çiqayotgan edi - bu kuniga ön minglab sörov degani. Ikkinçidan, xmlrpc.php ga har daqiqada parol tanlaş urinişlari kelardi. Krauler bloklandi, filtr manzillari robots.txt orqali yopildi, xmlrpc.php öçirildi va sahifa keşi yoqildi. Natijada CPU grafigi çegaradan ança pastga tuşdi va sayt tezligi tiklandi, tarifni oşirişga hojat qolmadi.

Optimallaştiriş yetmasa

Agar keş yoqilgan, botlar tartibga solingan va sekin sörovlar tuzatilgan bölsa-yu, CPU baribir doimiy çegarada tursa, demak saytingiz haqiqatan ham ösgan va köproq resurs kerak. Bu holda kuçliroq hosting tarifi yoki alohida resurslar beradigan VPS mantiqiy qadam böladi. sayt.uz kabinetidan tarifni özgartiriş yoki VPS buyurtma qiliş mumkin, resurs grafiklarini birgalikda tahlil qiliş uçun esa sayt.uz texnik yordamiga tiket yozing. Eng muhimi, avval sababni toping: aks holda kattaroq tarif ham botlar va keşsiz sahifalar bilan tez orada tölib qoladi.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English