Har bir kompaniyaning DNS zonasida vaqt ötişi bilan köplab subdomenlar töplanadi. Bir yil oldin aksiya uçun oçilgan sahifa, sinov serveri, vaqtinça işlatilgan onlayn sörovnoma yoki taşqi yordam markazi uçun yozuvlar qöşiladi. Xizmatlar töxtatilgaç, ular odatda öçiriladi, lekin ularga işora qiluvçi DNS yozuvlari zonada qolib ketadi. Aynan şunday unutilgan yozuvlar subdomenni egallab oliş hujumiga yöl oçadi.
Xavf qanday paydo böladi
Tasavvur qiling, siz promo.example.uz subdomenini taşqi landing sahifa konstruktoriga ulaş uçun CNAME yozuvi yaratgansiz va u example-promo.builder.example.net nomiga qaraydi. Aksiya tugagaç, konstruktordagi loyiha öçirildi, lekin DNS yozuvi joyida qoldi. Endi bu subdomen heç kimga tegişli bölmagan resursga işora qilmoqda.
Köplab bulutli xizmatlarda loyiha nomi yoki ulangan domen birinçi söragan foydalanuvçiga beriladi va egalik qöşimça tekşirilmaydi. Agar hujumçi öşa xizmatda xuddi şu nomli loyiha oçsa yoki promo.example.uz domenini öz hisobiga ulasa, sizning subdomeningiz töliq uning boşqaruviga ötadi. Taşrif buyuruvçi brauzerda sizning domeningizni köradi, lekin sahifa mazmunini begona odam belgilaydi.
Xuddi şu muammo A yozuvlari bilan ham yuz berişi mumkin. Bulutli serverdan voz keçganingizda uning IP manzili provayderga qaytadi va keyinçalik boşqa mijozga berilişi mumkin. Agar test.example.uz hali ham öşa IP manzilga qarab tursa, yangi egasi beixtiyor yoki ataylab sizning subdomeningizda kontent körsatadi. Subdomenni boşqa DNS xizmatiga NS yozuvi orqali topşirib, keyin u yerdagi zonani öçirib yuboriş ham xuddi şunday xavfli vaziyat yaratadi.
Nima uçun bu jiddiy muammo
Birinçi qaraşda unutilgan aksiya sahifasi unça muhim emasdek tuyuladi. Ammo hujumçi uçun işonçli domen ostidagi subdomen juda qimmatli. Uning orqali fişing sahifasi oçiş mumkin va bunday sahifa sizning rasmiy domeningiz ostida bölgani uçun foydalanuvçilarda şubha uyğotmaydi. Köp hollarda hujumçi bu subdomen uçun bemalol SSL sertifikat ham oladi, çunki sertifikat markazi DNS orqali nazoratni tekşiradi va nazorat haqiqatan uning qölida böladi.
Bundan taşqari, agar asosiy saytingiz cookie fayllarini butun domen uçun, ya'ni .example.uz darajasida örnatsa, egallab olingan subdomen ularni öqişi yoki özgartirişi mumkin. Bu foydalanuvçi sessiyalariga xavf tuğdiradi. Şuningdek, egallangan subdomendan spam va zararli fayllar tarqatilsa, butun domeningizning obrösi qora röyxatlarda zarar köradi.
Misol: universitet qabul kampaniyasi
Bir xususiy universitet har yili qabul mavsumida qabul.example.uz manzilida alohida landing sahifa oçardi. Sahifa taşqi konstruktor xizmatida yaratilgan va subdomen CNAME orqali ulangan edi. Mavsum tugagaç, marketing bölimi konstruktordagi obunani bekor qildi, çunki keyingi yil boşqa vositadan foydalanişga qaror qilingan edi. DNS yozuvini öçiriş esa heç kimning vazifalar röyxatida yöq edi.
Bir neça oydan keyin abituriyentlardan biri qabul sahifasida "ariza tölovi" uçun karta ma'lumotlarini sörayotgan forma borligini xabar qildi. Tekşiruv şuni körsatdiki, kimdir öşa konstruktorda yangi hisob oçib, universitet subdomenini öz loyihasiga ulab olgan. Muammo DNS yozuvini öçiriş bilan bir neça daqiqada bartaraf etildi, lekin universitetga talabalar va ota-onalarni ogohlantiriş uçun ança vaqt va kuç sarflaşga töğri keldi.
Zaif yozuvlarni qanday topiş mumkin
Birinçi qadam zonangizdagi barça yozuvlarning töliq röyxatini oliş. Buni DNS boşqaruv panelidan eksport qiliş orqali qiliş eng oson. Keyin har bir CNAME yozuvining maqsadi hali ham mavjudligini tekşiriş kerak. Oddiy shell skript bu işni avtomatlaştiradi:
#!/bin/sh
# Tekshiriladigan subdomenlar ro'yxati
for sub in www shop qabul promo blog test help; do
host="$sub.example.uz"
target=$(dig +short CNAME "$host")
[ -z "$target" ] && continue
status=$(dig "$target" A | grep -o 'status: [A-Z]*')
echo "$host -> $target ($status)"
done
Agar biror qatorda status: NXDOMAIN çiqsa, bu yozuv mavjud bölmagan nomga işora qilmoqda va uni darhol körib çiqiş kerak. Maqsad nomi mavjud bölsa ham, sahifani brauzerda yoki curl orqali oçib köriş foydali. Xizmatlar köpinça "bunday loyiha topilmadi" yoki "domen heç qaysi hisobga ulanmagan" kabi xabar qaytaradi va bu ham xavfli holat belgisidir:
curl -sI https://promo.example.uz/ | head -n 5
curl -s https://promo.example.uz/ | grep -iE "not found|no such|not configured"
A yozuvlari uçun esa har bir IP manzil hali ham sizning ixtiyoringizdagi serverga tegişli ekanini hosting yoki bulut boşqaruv panelida tekşiring. Bu işni avtomatlaştiriş qiyinroq, şuning uçun qölda tekşiriladigan röyxat yuritiş amaliyroq.
Oldini oliş qoidalari
Eng muhim qoida xizmatni öçiriş tartibini töğri belgilaşdir: avval DNS yozuvi öçiriladi, keyin taşqi resurs. Teskari tartibda işlaganda resurs öçib, yozuv qolib ketadigan oraliq paydo böladi va aynan şu oraliqdan hujumçilar foydalanadi. Bu qoidani jamoadagi har bir mas'ul xodim, jumladan marketing va dizayn bölimlari ham bilişi kerak, çunki taşqi xizmatlarni köpinça aynan ular ulaydi.
- Har bir subdomen uçun kim mas'ulligi va u nima uçun yaratilganini qayd eting.
- Taşqi xizmatlardan foydalanganda domen egaligini TXT yozuvi orqali tasdiqlaş imkoniyati bölsa, uni albatta işlating.
- Har çorakda zonani körib çiqib, işlatilmayotgan yozuvlarni öçiring.
- Asosiy sayt
cookiefayllarini imkon qadar aniq xost nomiga boğlang, butun domen darajasida emas. - Bulutli serverlarni öçirişdan oldin ularga işora qiluvçi barça
AvaAAAAyozuvlarni topib, olib taşlang.
sayt.uz kabinetida domeningizning DNS yozuvlari bir sahifada körinadi, şuning uçun çorakda bir marta ularni közdan keçiriş köp vaqt olmaydi. Zonadagi har bir yozuvning egasi va maqsadi aniq bölsa, subdomenni egallab oliş xavfi deyarli yöqoladi.