DKIM har bir çiquvçi xatga raqamli imzo qöyadi: poçta serveri xatni maxfiy kalit bilan imzolaydi, qabul qiluvçi esa DNS'dagi oçiq kalit orqali imzoni tekşiradi. Agar imzo töğri bölsa, xat yölda özgartirilmagani va haqiqatan ham domeningiz ruxsat bergan serverdan çiqqani tasdiqlanadi. Köp kompaniyalar DKIM'ni bir marta sozlab, yillar davomida öşa kalit bilan işlayveradi. Vaqt ötişi bilan kalit eskiradi, uni körgan xodimlar almaşadi, server köçiriladi va kalitning sizib çiqiş ehtimoli oşadi. Şu sababli kalitni rejali almaştirib turiş, ya'ni rotatsiya qiliş töğri amaliyot hisoblanadi.
Selektor nima va nega rotatsiya aynan unga tayanadi
Bir domen bir vaqtning özida bir neçta DKIM kalitiga ega bölişi mumkin. Ularni bir-biridan ajratiş uçun selektor işlatiladi. Oçiq kalit selektor._domainkey.domen nomli TXT yozuvda saqlanadi, xat sarlavhasidagi DKIM-Signature içida esa s= tegi qaysi selektor işlatilganini körsatadi. Qabul qiluvçi server şu selektor böyiça DNS'dan kerakli kalitni oladi.
DKIM-Signature: v=1; a=rsa-sha256; d=example.uz; s=mail2025; c=relaxed/relaxed; ...
Rotatsiyaning asosiy ğoyasi şu yerda: eski kalitni öçirib, örniga yangisini qöyiş örniga, yangi kalit yangi selektor bilan alohida e'lon qilinadi. Bir muddat ikkala kalit ham DNS'da turadi, server esa yangisi bilan imzolaşga ötadi. Şu tufayli birorta xat ham imzo xatosi bilan rad etilmaydi.
Kalitni qaçon almaştiriş kerak
Rejali almaştiriş uçun aniq majburiy muddat yöq, lekin köplab poçta xavfsizligi böyiça tavsiyalar kalitni kamida yiliga bir marta, faol yuboruvçilar uçun esa tez-tez almaştirişni maslahat beradi. Rejadan taşqari almaştiriş esa quyidagi holatlarda şart böladi:
- serverga ruxsatsiz kiriş yoki maxfiy kalit sizib çiqqanidan şubha paydo bölganda;
- kalitga kiriş huquqi bölgan tizim administratori yoki pudratçi bilan hamkorlik tugaganda;
- poçta boşqa serverga yoki boşqa xizmatga köçirilganda;
- eski 1024 bitli kalitdan 2048 bitli kalitga ötiş kerak bölganda.
Oxirgi holat ayniqsa muhim. 1024 bitli RSA kalit bugungi kunda zaif deb hisoblanadi, şuning uçun yangi kalitni 2048 bit uzunlikda yaratiş tavsiya etiladi. 4096 bitli kalitlar ham mavjud, lekin ular DNS yozuvida juda uzun böladi va ba'zi tizimlar bilan muammo çiqarişi mumkin.
Yangi kalit juftini yaratiş
Agar poçta serverini özingiz boşqarsangiz, kalitni OpenSSL bilan yaratiş mumkin. Selektor nomiga sana qöşiş qulay, şunda qaysi kalit qaçon yaratilgani darhol körinadi:
openssl genrsa -out mail2026.private 2048
openssl rsa -in mail2026.private -pubout -outform der | openssl base64 -A > mail2026.pub
OpenDKIM örnatilgan serverlarda opendkim-genkey buyruği kalitni ham, tayyor DNS yozuvini ham bir vaqtda yaratadi:
opendkim-genkey -b 2048 -d example.uz -s mail2026
# natija: mail2026.private va mail2026.txt
Maxfiy kalit faylini faqat poçta xizmati öqiy oladigan qilib qöying, masalan chmod 600 bilan, va uni heç qaçon poçta orqali yubormang yoki oçiq repozitoriyga joylamang. Hosting panelida işlasangiz, odatda bu işni panelning özi bajaradi: domen uçun DKIM'ni qayta yaratiş yoki yangi selektor qöşiş imkoniyati böladi.
Rotatsiya bosqiçlari
Töğri rotatsiya tört bosqiçdan iborat va ularning har biri orasida vaqt bölişi kerak. Şoşiliş odatda imzo xatolariga olib keladi.
- Yangi oçiq kalitni e'lon qiliş.
mail2026._domainkeynomli TXT yozuvni qöşing va DNS tarqalişini kuting. Eski yozuvni hali öçirmang. - Tekşiriş. Yangi yozuv barça nom serverlarida körinayotganini
digbilan tasdiqlang. - Imzolaşni almaştiriş. Poçta serveri sozlamasida selektor va maxfiy kalit yölini yangisiga özgartiring va xizmatni qayta yuklang.
- Eski kalitni bekor qiliş. Bir neça kundan keyin eski selektor yozuvini böş kalit bilan qoldiring yoki öçiring.
mail2026._domainkey.example.uz. IN TXT "v=DKIM1; k=rsa; p=MIIBIjANBgkqhkiG9w0BAQEFAAOCAQ8AMIIBCgKCAQEA..."
dig +short TXT mail2026._domainkey.example.uz
Eski kalitni darhol öçirmaslikning sababi oddiy: navbatda turgan yoki keçikib yetkazilayotgan xatlar hali eski imzo bilan yuradi, ba'zi tizimlar esa imzoni xat kelgandan keyin ham qayta tekşiradi. Eski kalitni bekor qilişda p= qiymatini böş qoldiriş standartda kalit bekor qilinganini bildiradi:
mail2025._domainkey.example.uz. IN TXT "v=DKIM1; p="
2048 bitli kalit va TXT yozuv uzunligi
2048 bitli oçiq kalit taxminan 400 belgidan iborat, bitta TXT satri esa 255 belgidan oşmasligi kerak. Şu sababli uzun kalit bir neçta qöştirnoqli bölaklarga bölinadi va DNS server ularni birlaştirib beradi. Köpçilik DNS panellari buni avtomatik bajaradi, lekin zona faylini qölda tahrirlasangiz, bölaklar orasida böş joy yoki qator uzilişi qolişiga e'tibor bering. Kalit içida tasodifiy böş joy yoki yöqolgan belgi imzoni butunlay buzadi va bunday xatoni köz bilan topiş qiyin.
mail2026._domainkey IN TXT ( "v=DKIM1; k=rsa; "
"p=MIIBIjANBgkqhkiG9w0BAQEFAAOCAQ8AMIIBCgKCAQEAu5..."
"...QIDAQAB" )
Misol: Samarqanddagi xususiy klinika
Samarqanddagi xususiy klinika bemorlarga tahlil natijalarini va qabul eslatmalarini elektron poçta orqali yuboradi. Klinikaning poçtasini avval taşqi pudratçi sozlagan va DKIM kaliti 1024 bit uzunlikda bölgan. Pudratçi bilan şartnoma tugagaç, klinika yangi administratoriga kalitni almaştirişni topşiradi. Administrator clinic2026 selektori bilan 2048 bitli kalit yaratadi, uni DNS'ga qöşadi va bir kun kutadi. Keyin serverda imzolaşni yangi selektorga ötkazadi va özining Gmail qutisiga sinov xati yuborib, "Asl nusxani körsatiş" bölimida DKIM natijasi muvaffaqiyatli ekanini va s=clinic2026 turganini köradi. Bir haftadan keyin eski selektor bekor qilinadi.
Almaştirişdan keyingi tekşiruv
Rotatsiya tugagaç, xat sarlavhalarida Authentication-Results qatorini körib çiqing. Unda dkim=pass va yangi selektor nomi turişi kerak. Agar DMARC hisobotlari yoqilgan bölsa, keyingi kunlarda ularda DKIM muvaffaqiyatsizliklari köpaymaganini tekşiring. Muvaffaqiyatsizliklar ortsa, ehtimol qaysidir tizim, masalan alohida server orqali işlaydigan sayt formasi, hali eski kalit bilan imzolayapti yoki umuman imzolamayapti.
sayt.uz hostingida korporativ poçta uçun DKIM yozuvi kabinetdagi DNS bölimida körinadi, şuning uçun yangi selektor qöşilganda uning töğri e'lon qilinganini öşa yerda va dig buyruği bilan soliştirib köriş mumkin.