🛡️
Xavfsizlik

DLE saytni himoyalaş: litsenziya, administrator paneli va uploads papkasi

19.11.2026
← Barça maqolalar

DataLife Engine, qisqaça DLE, MDH hududidagi yangiliklar portallari, viloyat axborot saytlari va onlayn jurnallarda keng qöllaniladigan tijoriy kontent boşqaruv tizimi. U tez işlaydi, şablon tizimi sodda va yangiliklarni köp naşr qiladigan tahririyatlar uçun qulay. Ammo DLE saytlarining xavfsizligi köpinça tizimning özidan emas, balki uni qanday örnatiş va qanday saqlaşdan kelib çiqadi. Quyida eng köp uçraydigan zaif joylar va ularni yopiş usullarini körib çiqamiz.

Nulled versiya: eng qimmatga tuşadigan tejaş

DLE pullik dastur, şuning uçun internetda uning "bepul", ya'ni litsenziya tekşiruvi olib taşlangan nusxalari köp tarqalgan. Bunday nusxani tarqatgan odam faylga istalgan kodni qöşişi mumkin va amalda köpinça şunday böladi: yaşirin administrator kirişi, taşqi serverdan buyruq oluvçi skript yoki sahifalarga reklama havolalarini qöşuvçi qism. Andijondagi bir mintaqaviy yangiliklar sayti misolida tasavvur qiling: tahririyat har kuni önlab xabar çiqaradi, sayt yaxşi indekslangan, lekin bir kuni qidiruv tizimi uning sahifalarida kazino reklamasini topadi va saytni ogohlantiriş bilan körsata boşlaydi. Buning sababi köpinça tizim örnatilgan kundan beri içida yaşab kelgan begona kod böladi.

Şuning uçun DLE'ni faqat rasmiy saytidan, litsenziya bilan oling. Litsenziya yangilanişlarni oliş huquqini ham beradi, bu esa xavfsizlik tuzatişlarini öz vaqtida örnatiş imkonini yaratadi. Agar sayt sizga oldingi dasturçidan meros qolgan bölsa va versiyaning kelib çiqişi noma'lum bölsa, toza rasmiy nusxa bilan fayllarni soliştirib çiqiş foydali.

Yangilaniş va qöşimça modullar

Köp DLE saytlari yillar davomida eski versiyada qoladi, çunki dasturçi şablon va modullarni kuçli özgartirgan va yangilaş ularni buzib qöyişidan qörqadi. Bu tuşunarli, lekin eski versiyadagi ma'lum zaifliklar avtomatik skanerlar tomonidan muntazam tekşiriladi. Töğri yöl şuki, avval saytning nusxasini sinov domenida, masalan test.misol.uz manzilida kötarib, yangilaşni öşa yerda sinab köriş va faqat keyin asosiy saytga ötkaziş.

Qöşimça modullar va şablonlarga ham xuddi şu qoida taalluqli. Forumlarda tarqatiladigan modullar içida eval, base64_decode yoki taşqi manzilga murojaat qiluvçi kod bölişi mumkin. Modulni örnatişdan oldin uning fayllarini közdan keçiring va işlatilmayotgan modullarni serverdan butunlay olib taşlang.

Administrator paneliga kirişni yopiş

DLE'ning boşqaruv paneli standart holatda admin.php fayli orqali oçiladi va buni hamma biladi. Botlar bu manzilga kun böyi parol tanlab urinişadi. Birinçi çora panel faylini boşqa nom bilan qayta nomlaş: DLE bunga imkon beradi, yangi nom tizim sozlamalarida körsatiladi. Aniq tartib versiyaga qarab farq qilişi mumkin, şuning uçun rasmiy qöllanmaga qarang. Ikkinçi va undan ham samarali çora panelga kirişni faqat tahririyat IP manzillari bilan çeklaş:

<Files "admin.php">
    Require ip 203.0.113.10 198.51.100.0/24
</Files>

Agar tahririyat xodimlari turli joylardan, mobil internet orqali işlasa va IP manzili doimiy bölmasa, IP çeklov örniga panel fayliga qöşimça HTTP parol qöyiş mumkin. Şu bilan birga administrator va muharrir akkauntlarining parollari uzun va takrorlanmas bölişi, işdan ketgan xodimlarning akkauntlari esa darhol öçirilişi kerak.

uploads papkasida PHP işlamasligi kerak

DLE saytlarida webshell topilganda, u köpinça uploads papkasi içida, rasm yoki arxiv nomi bilan yaşiringan böladi. Bu papkaga foydalanuvçilar va muharrirlar fayl yuklaydi, şuning uçun u yerda faqat rasm, video va hujjatlar bölişi, PHP esa heç qaçon bajarilmasligi lozim. Papkada himoya fayli borligini tekşiring, yöq bölsa qöşing:

# uploads/.htaccess
<FilesMatch "\.(php|phtml|phar|php[0-9]|pl|py|cgi)$">
    Require all denied
</FilesMatch>
Options -ExecCGI -Indexes

Xuddi şu yondaşuv engine/cache va templates papkalariga ham tegişli, ammo şablonlarda PHP fayl bölmasligini avval tekşirib oling. Sayt Nginx orqali xizmat qilsa, .htaccess işlamaydi va qoidani server konfiguratsiyasiga yoziş kerak böladi.

Fayl ruxsatlari va maxfiy sozlamalar

DLE örnatiş qöllanmalarida ba'zi papkalarga yoziş ruxsatini beriş söraladi. Eski maslahatlarda hamma narsaga 777 qöyiş tavsiya qilingan, lekin zamonaviy hostinglarda sayt fayllari öz foydalanuvçisi nomidan işlaydi va bunga hojat yöq. Odatda papkalar uçun 755, fayllar uçun 644 yetarli. Ma'lumotlar bazasi paroli saqlanadigan engine/data/dbconfig.php faylini esa qattiqroq çeklaş mumkin:

find . -type d -exec chmod 755 {} \;
find . -type f -exec chmod 644 {} \;
chmod 640 engine/data/dbconfig.php engine/data/config.php

Ruxsatlarni özgartirgandan keyin sayt va administrator paneli töğri işlaşini, rasm yuklaş va keş yozilişi buzilmaganini tekşiring.

Begona kodni qidiriş

Sayt şubhali xatti-harakat qila boşlasa, masalan qidiruvda begona matnlar çiqsa yoki mobil foydalanuvçilar boşqa saytga ötib ketsa, quyidagi buyruqlar birinçi tekşiruv uçun foydali:

find uploads/ -type f -name "*.php"
find . -type f -name "*.php" -mtime -10
grep -rlE "eval\(|base64_decode\(|gzinflate\(" --include="*.php" engine/ templates/

Natijada çiqqan fayllarning hammasi ham zararli emas, çunki ba'zi qonuniy modullar ham şunday funksiyalardan foydalanadi. Ammo uploads içidagi har qanday PHP fayl deyarli har doim begona. Zararli fayllarni olib taşlagandan söng barça parollarni, jumladan ma'lumotlar bazasi parolini almaştiring, aks holda hujumçi yana qaytib kirişi mumkin.

Zaxira nusxa va kuzatuv

Yangiliklar sayti uçun eng oğir zarar ma'lumot yöqolişi: yillar davomida yiğilgan arxiv bir kunda öçib ketişi mumkin. Ma'lumotlar bazasi va uploads papkasining muntazam zaxira nusxasini oling va ularni sayt joylaşgan serverdan taşqarida saqlang. sayt.uz hosting panelida zaxira nusxa yaratiş va tiklaş imkoniyatlaridan foydalaniş mumkin, ammo muhim arxivning qöşimça nusxasini özingizda ham saqlaş tavsiya etiladi. Xato jurnallarini va kiriş jurnallarini vaqti-vaqti bilan körib çiqing: admin.php ga köp urinişlar yoki noma'lum PHP fayllarga murojaatlar hujum belgisi bölişi mumkin.

Öxşaş maqolalar

🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponça sahifalar çiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilaşni nega keçiktirmaslik kerak 📚 OJS jurnal saytini himoyalaş: yangilaş, fayllar va botlardan himoya 🧪 Oçiq phpinfo() va unutilgan test fayllari: saytga qanday xavf tuğdiradi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English