DataLife Engine, қисқача DLE, МДҲ ҳудудидаги янгиликлар порталлари, вилоят ахборот сайтлари ва онлайн журналларда кенг қўлланиладиган тижорий контент бошқарув тизими. У тез ишлайди, шаблон тизими содда ва янгиликларни кўп нашр қиладиган таҳририятлар учун қулай. Аммо DLE сайтларининг хавфсизлиги кўпинча тизимнинг ўзидан эмас, балки уни қандай ўрнатиш ва қандай сақлашдан келиб чиқади. Қуйида энг кўп учрайдиган заиф жойлар ва уларни ёпиш усулларини кўриб чиқамиз.
Nulled версия: энг қимматга тушадиган тежаш
DLE пуллик дастур, шунинг учун интернетда унинг "бепул", яъни лицензия текшируви олиб ташланган нусхалари кўп тарқалган. Бундай нусхани тарқатган одам файлга исталган кодни қўшиши мумкин ва амалда кўпинча шундай бўлади: яширин администратор кириши, ташқи сервердан буйруқ олувчи скрипт ёки саҳифаларга реклама ҳаволаларини қўшувчи қисм. Андижондаги бир минтақавий янгиликлар сайти мисолида тасаввур қилинг: таҳририят ҳар куни ўнлаб хабар чиқаради, сайт яхши индексланган, лекин бир куни қидирув тизими унинг саҳифаларида казино рекламасини топади ва сайтни огоҳлантириш билан кўрсата бошлайди. Бунинг сабаби кўпинча тизим ўрнатилган кундан бери ичида яшаб келган бегона код бўлади.
Шунинг учун DLE'ни фақат расмий сайтидан, лицензия билан олинг. Лицензия янгиланишларни олиш ҳуқуқини ҳам беради, бу эса хавфсизлик тузатишларини ўз вақтида ўрнатиш имконини яратади. Агар сайт сизга олдинги дастурчидан мерос қолган бўлса ва версиянинг келиб чиқиши номаълум бўлса, тоза расмий нусха билан файлларни солиштириб чиқиш фойдали.
Янгиланиш ва қўшимча модуллар
Кўп DLE сайтлари йиллар давомида эски версияда қолади, чунки дастурчи шаблон ва модулларни кучли ўзгартирган ва янгилаш уларни бузиб қўйишидан қўрқади. Бу тушунарли, лекин эски версиядаги маълум заифликлар автоматик сканерлар томонидан мунтазам текширилади. Тўғри йўл шуки, аввал сайтнинг нусхасини синов доменида, масалан test.misol.uz манзилида кўтариб, янгилашни ўша ерда синаб кўриш ва фақат кейин асосий сайтга ўтказиш.
Қўшимча модуллар ва шаблонларга ҳам худди шу қоида тааллуқли. Форумларда тарқатиладиган модуллар ичида eval, base64_decode ёки ташқи манзилга мурожаат қилувчи код бўлиши мумкин. Модулни ўрнатишдан олдин унинг файлларини кўздан кечиринг ва ишлатилмаётган модулларни сервердан бутунлай олиб ташланг.
Администратор панелига киришни ёпиш
DLE'нинг бошқарув панели стандарт ҳолатда admin.php файли орқали очилади ва буни ҳамма билади. Ботлар бу манзилга кун бўйи парол танлаб уринишади. Биринчи чора панел файлини бошқа ном билан қайта номлаш: DLE бунга имкон беради, янги ном тизим созламаларида кўрсатилади. Аниқ тартиб версияга қараб фарқ қилиши мумкин, шунинг учун расмий қўлланмага қаранг. Иккинчи ва ундан ҳам самарали чора панелга киришни фақат таҳририят IP манзиллари билан чеклаш:
<Files "admin.php">
Require ip 203.0.113.10 198.51.100.0/24
</Files>
Агар таҳририят ходимлари турли жойлардан, мобил интернет орқали ишласа ва IP манзили доимий бўлмаса, IP чеклов ўрнига панел файлига қўшимча HTTP парол қўйиш мумкин. Шу билан бирга администратор ва муҳаррир аккаунтларининг пароллари узун ва такрорланмас бўлиши, ишдан кетган ходимларнинг аккаунтлари эса дарҳол ўчирилиши керак.
uploads папкасида PHP ишламаслиги керак
DLE сайтларида веб-шелл топилганда, у кўпинча uploads папкаси ичида, расм ёки архив номи билан яширинган бўлади. Бу папкага фойдаланувчилар ва муҳаррирлар файл юклайди, шунинг учун у ерда фақат расм, видео ва ҳужжатлар бўлиши, PHP эса ҳеч қачон бажарилмаслиги лозим. Папкада ҳимоя файли борлигини текширинг, йўқ бўлса қўшинг:
# uploads/.htaccess
<FilesMatch "\.(php|phtml|phar|php[0-9]|pl|py|cgi)$">
Require all denied
</FilesMatch>
Options -ExecCGI -Indexes
Худди шу ёндашув engine/cache ва templates папкаларига ҳам тегишли, аммо шаблонларда PHP файл бўлмаслигини аввал текшириб олинг. Сайт Nginx орқали хизмат қилса, .htaccess ишламайди ва қоидани сервер конфигурациясига ёзиш керак бўлади.
Файл рухсатлари ва махфий созламалар
DLE ўрнатиш қўлланмаларида баъзи папкаларга ёзиш рухсатини бериш сўралади. Эски маслаҳатларда ҳамма нарсага 777 қўйиш тавсия қилинган, лекин замонавий хостингларда сайт файллари ўз фойдаланувчиси номидан ишлайди ва бунга ҳожат йўқ. Одатда папкалар учун 755, файллар учун 644 етарли. Маълумотлар базаси пароли сақланадиган engine/data/dbconfig.php файлини эса қаттиқроқ чеклаш мумкин:
find . -type d -exec chmod 755 {} \;
find . -type f -exec chmod 644 {} \;
chmod 640 engine/data/dbconfig.php engine/data/config.php
Рухсатларни ўзгартиргандан кейин сайт ва администратор панели тўғри ишлашини, расм юклаш ва кеш ёзилиши бузилмаганини текширинг.
Бегона кодни қидириш
Сайт шубҳали хатти-ҳаракат қила бошласа, масалан қидирувда бегона матнлар чиқса ёки мобил фойдаланувчилар бошқа сайтга ўтиб кетса, қуйидаги буйруқлар биринчи текширув учун фойдали:
find uploads/ -type f -name "*.php"
find . -type f -name "*.php" -mtime -10
grep -rlE "eval\(|base64_decode\(|gzinflate\(" --include="*.php" engine/ templates/
Натижада чиққан файлларнинг ҳаммаси ҳам зарарли эмас, чунки баъзи қонуний модуллар ҳам шундай функциялардан фойдаланади. Аммо uploads ичидаги ҳар қандай PHP файл деярли ҳар доим бегона. Зарарли файлларни олиб ташлагандан сўнг барча паролларни, жумладан маълумотлар базаси паролини алмаштиринг, акс ҳолда ҳужумчи яна қайтиб кириши мумкин.
Захира нусха ва кузатув
Янгиликлар сайти учун энг оғир зарар маълумот йўқолиши: йиллар давомида йиғилган архив бир кунда ўчиб кетиши мумкин. Маълумотлар базаси ва uploads папкасининг мунтазам захира нусхасини олинг ва уларни сайт жойлашган сервердан ташқарида сақланг. sayt.uz хостинг панелида захира нусха яратиш ва тиклаш имкониятларидан фойдаланиш мумкин, аммо муҳим архивнинг қўшимча нусхасини ўзингизда ҳам сақлаш тавсия этилади. Хато журналларини ва кириш журналларини вақти-вақти билан кўриб чиқинг: admin.php га кўп уринишлар ёки номаълум PHP файлларга мурожаатлар ҳужум белгиси бўлиши мумкин.