⏱️
Domen

Migratsiyadan oldin TTL'ni kamaytiriş: nega muhim va qanday qilinadi

09.11.2026
← Barça maqolalar

Saytni bir hostingdan boşqasiga köçiriş köpinça fayl va bazani nusxalaşdan iborat iş bölib körinadi. Aslida eng nozik bosqiç DNS yozuvini yangi IP manzilga almaştiriş lahzasidir. Siz yozuvni özgartirdingiz, lekin internetdagi minglab rezolverlar eski javobni hali ham eslab turadi va taşrif buyuruvçilarning bir qismini eski serverga yuboradi. Bu holatning davomiyligini aynan TTL qiymati belgilaydi, şuning uçun uni oldindan boşqariş migratsiyani tinç ötkazişning kalitidir.

TTL aslida nimani boşqaradi

TTL (Time To Live) har bir DNS yozuviga biriktirilgan son bölib, soniyalarda ölçanadi. Provayderning rezolveri yoki ofisdagi router sizning domeningiz haqida javob olganda, uni şu muddat davomida keşda saqlaydi va qayta söramaydi. Masalan, A yozuvining TTL qiymati 86400 bölsa, javob bir sutka davomida yangilanmasligi mumkin. Bu odatiy kunlarda foydali: sörovlar kamayadi, sayt tezroq oçiladi, DNS serverga yuk tuşmaydi.

Muammo şundaki, TTL özgarişdan keyin emas, özgarişdan oldin ta'sir qiladi. Rezolver javobni olgan paytdagi TTL bilan saqlaydi. Agar siz bugun TTL'ni 300 ga tuşirsangiz, keça 86400 bilan keşlangan javob baribir öz muddatini ötab böladi. Şu sababli TTL'ni kamaytirişni migratsiya kunining özida emas, kamida eski TTL davomiyligiça oldin qiliş kerak.

Joriy qiymatni qanday bilib olasiz

Işni boşlaşdan oldin hozirgi TTL qiymatlarini aniqlab oling. Buning uçun domenning avtoritativ DNS serveridan töğridan-töğri söraş eng işonçli yöl, çunki oraliq rezolverlar kamayib borayotgan qoldiq vaqtni körsatadi. Quyidagi buyruqlar Linux, macOS yoki Windows'dagi WSL muhitida işlaydi:

# Domen qaysi NS serverlarda turganini bilish
dig NS example.uz +short

# Avtoritativ serverdan A yozuvi va uning TTL qiymati
dig @ns1.example.uz example.uz A +noall +answer

# SOA yozuvi: oxirgi maydon salbiy javoblar keshi uchun
dig @ns1.example.uz example.uz SOA +noall +answer

Javobdagi ikkinçi ustun TTL hisoblanadi. Faqat asosiy domenni emas, www, mail va boşqa subdomenlarni ham tekşiring, çunki ular köpinça alohida TTL bilan yaratilgan böladi. SOA yozuvining oxirgi maydoni mavjud bölmagan nomlar haqidagi javob qança keşlanişini belgilaydi. Agar köçiriş jarayonida yangi subdomen qöşmoqçi bölsangiz, bu qiymat ham ahamiyatga ega.

Bosqiçma-bosqiç reja

Toşkentdagi bir onlayn kiyim dökonini misol qilib olaylik. Dökon example.uz domenida işlaydi, A yozuvining TTL qiymati 86400, köçiriş esa şanba kuni ertalab rejalaştirilgan. Töğri tartib quyidagiça böladi:

  1. Payşanba ertalab, ya'ni kamida 24 soat oldin, A va www yozuvlarining TTL qiymatini 300 ga tuşiring. Bu vaqtda IP manzil hali eski bölib qoladi, faqat TTL özgaradi.
  2. Juma kuni avtoritativ serverdan va bir neçta ommaviy rezolverdan tekşiring: barça javoblarda TTL 300 yoki undan kiçik körinişi kerak.
  3. Şanba kuni fayl va bazani yangi serverga köçiring, saytni yangi IP orqali sinab köring.
  4. Hammasi joyida bölsa, A yozuvini yangi IP ga almaştiring. Beş daqiqa içida taşrif buyuruvçilarning köpçiligi yangi serverga ötadi.
  5. Bir-ikki kun barqaror işlagandan keyin TTL'ni yana 3600 yoki undan yuqori qiymatga qaytaring.

Bu rejaning asosiy foydasi orqaga qaytiş imkoniyatidir. Agar yangi serverda kutilmagan xato çiqsa, yozuvni eski IP ga qaytarasiz va bir neça daqiqada vaziyat tiklanadi. TTL 86400 bölib qolganda esa xato butun sutka davomida mijozlarning bir qismiga körinib turadi.

Yangi serverni DNS'siz oldindan sinaş

TTL'ni kamaytiriş bilan birga yangi serverni DNS almaşmasdan oldin tekşirib oliş ham muhim. Buning uçun öz kompyuteringizda domenni vaqtinça yangi IP ga boğlab qöyiş yetarli. Bu faqat sizning qurilmangizga ta'sir qiladi, boşqa taşrif buyuruvçilar eski saytni körişda davom etadi:

# Linux/macOS: /etc/hosts, Windows: C:\Windows\System32\drivers\etc\hosts
203.0.113.25  example.uz www.example.uz

# Yoki faylni o'zgartirmasdan curl bilan
curl -I --resolve example.uz:443:203.0.113.25 https://example.uz/

Şu tarzda savat, tölov sahifasi, aloqa formasi va administrator paneli yangi serverda işlaşini oldindan körib çiqasiz. Sinovdan keyin hosts faylidagi qatorni albatta öçirib qöying, aks holda keyinçalik özingiz çalğişingiz mumkin.

Köp uçraydigan xatolar

Eng keng tarqalgan xato TTL'ni yozuv almaştiriladigan daqiqada kamaytirişdir. Bu deyarli heç qanday foyda bermaydi, çunki rezolverlar eski uzun TTL bilan saqlangan javobni uşlab turadi. Ikkinçi xato faqat asosiy domenni özgartirib, www subdomenini unutişdir: natijada example.uz yangi serverga, www.example.uz esa eski serverga boradi va buyurtmalar ikki joyga bölinib ketadi.

Uçinçi xato poçta bilan boğliq. Agar MX yozuvi ham yangi serverga köçirilayotgan bölsa, unga ham TTL'ni oldindan kamaytiring va ötiş davrida eski poçta qutisini darhol öçirmang. Ba'zi xatlar bir munça vaqt eski serverga tuşişi mumkin, şuning uçun ikkala qutini ham bir neça kun kuzatib boring. Va nihoyat, köçirişdan keyin TTL'ni past qiymatda unutib qoldiriş ham töğri emas: bu ortiqça DNS sörovlarni keltirib çiqaradi va ba'zi rezolverlarda sayt oçilişini ozgina sekinlaştiradi.

NS serverlar almaştirilganda vaziyat boşqaça

Yuqoridagi reja A, CNAME va MX yozuvlari bir xil DNS serverda qolib, faqat qiymati özgarganda töliq işlaydi. Agar siz domenning NS serverlarini butunlay boşqa provayderga almaştirsangiz, vaziyat murakkablaşadi. NS yozuvlari domen zonasining yuqori darajasida, ya'ni .uz reyestrida saqlanadi va ularning TTL qiymatini siz boşqara olmaysiz. Bunday hollarda yangi DNS serverda barça yozuvlarni oldindan töliq nusxalab qöyiş va eski serverni ötiş davrida öçirmasdan uşlab turiş eng xavfsiz yöldir.

sayt.uz kabinetida domeningiz uçun DNS yozuvlarini tahrirlaganda TTL qiymatini ham körsatişingiz mumkin. Migratsiya rejalaştirilgan bölsa, uşbu maydonni bir kun oldin özgartirib qöyişni odat qiling.

Qaysi qiymat qaçon töğri keladi

VaziyatTavsiya etilgan TTL
Barqaror işlayotgan sayt3600 dan 86400 gaça
Migratsiyadan 1-2 kun oldin300
Köçiriş kuni va undan keyingi 1-2 kun300
Tez-tez IP özgaradigan test muhiti60 dan 300 gaça

60 soniyadan past qiymatlarni qöymaslik ma'qul: ayrim rezolverlar juda kiçik TTL'ni e'tiborga olmay, özining minimal çegarasini qöllaydi. 300 soniya amalda yetarliça tez va barça joyda bir xil işlaydigan qiymat hisoblanadi. Şu oddiy qoidaga amal qilsangiz, keyingi migratsiyangiz mijozlar uçun deyarli sezilmay ötadi.

Öxşaş maqolalar

🔑 Transfer (EPP/Auth) kodi: nima u, qayerdan olinadi va qanday saqlanadi ⏳ Domen transferidagi 60 kunlik çeklov: qaçon qöllanadi va qanday rejalaştiriladi 🪪 .uz domen uçun kontakt va pasport tekşiruvi: nima uçun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yeçimi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English