📊
Hosting

Grafana va Prometheus: server monitoringi asoslari

15.11.2026
← Barça maqolalar

Server odatda tösatdan emas, asta-sekin muammoga yaqinlaşadi: disk kundan-kunga töladi, xotira sarfi har yangilanişdan keyin biroz oşadi, CPU esa faqat keçki soatlarda çegaraga yetadi. Bunday özgarişlarni "sayt sekinlaşdi" degan şikoyat kelgandagina emas, oldindan köriş uçun monitoring kerak. Prometheus va Grafana juftligi bu vazifani bepul va oçiq kodli vositalar bilan hal qiladi. Uşbu maqolada ularning har biri nima qilişini, qanday boğlanişini va oddiy VPS'da işlaydigan minimal tizimni qanday yiğişni körib çiqamiz.

Prometheus nima yiğadi va qanday saqlaydi

Prometheus vaqt qatorlari bazasi va yiğuvçi xizmatdir. U belgilangan oraliqda, masalan har 15 soniyada, kuzatilayotgan xizmatlarning HTTP manziliga özi murojaat qiladi va u yerdagi körsatkiçlarni öqib oladi. Bu tortib oliş modeli: server ma'lumotni yubormaydi, Prometheus uni özi tortib oladi. Har bir körsatkiç nom, yorliqlar va vaqt böyiça qiymatlardan iborat böladi, şuning uçun keyinçalik "qaysi diskda", "qaysi serverda" kabi savollarga aniq javob oliş mumkin.

Körsatkiçlarni çiqarib beradigan kiçik dasturlar eksporterlar deb ataladi. Eng köp işlatiladigani node_exporter bölib, u Linux tizimining CPU, xotira, disk, tarmoq va yuklama körsatkiçlarini 9100-portda e'lon qiladi. Boşlanğiç bosqiçda serverning umumiy holatini köriş uçun şuning özi yetarli.

Grafana bu tizimda qanday örin tutadi

Prometheus'ning öz veb-interfeysi bor, lekin u asosan sörovlarni sinaş uçun möljallangan. Grafana esa vizualizatsiya qatlami: u Prometheus'ni ma'lumot manbai sifatida ulaydi va körsatkiçlarni grafiklar, jadvallar va indikatorlar körinişidagi panellarga aylantiradi.

Misol: Toşkentdagi internet-dökon serveri

Tasavvur qiling, Toşkentdagi maişiy texnika dökonining misol.uz sayti bitta VPS'da işlaydi. Har hafta oxiri aksiya boşlanganda sayt sekinlaşadi, lekin dasturçi serverga kirganda hammasi joyida körinadi, çunki yuklama allaqaçon pasaygan böladi. Prometheus va Grafana örnatilgandan söng, grafikda şanba kuni soat 20:00 atrofida operativ xotira deyarli tugaşi va tizim swap xotirasiga öta boşlaşi körindi. Taxmin aniq faktga aylandi va jamoa xotirani oşiriş yoki keşni sozlaş haqida asosli qaror qabul qildi.

Ubuntu VPS'da Prometheus va node_exporter'ni örnatiş

Ubuntu va Debian repozitoriylarida ikkala paket ham tayyor holda mavjud. Örnatişdan söng ikkala xizmat ham systemd orqali avtomatik işga tuşadi.

sudo apt update
sudo apt install -y prometheus prometheus-node-exporter
systemctl status prometheus prometheus-node-exporter

Asosiy sozlama fayli /etc/prometheus/prometheus.yml manzilida joylaşgan. Unda qaysi manzillardan qança oraliqda ma'lumot yiğilişi körsatiladi. Quyidagi minimal sozlamada Prometheus özini va şu serverdagi node_exporter'ni kuzatadi, ogohlantiriş qoidalari esa alohida papkadan öqiladi.

global:
  scrape_interval: 15s

rule_files:
  - /etc/prometheus/rules/*.yml

scrape_configs:
  - job_name: prometheus
    static_configs:
      - targets: ['localhost:9090']
  - job_name: node
    static_configs:
      - targets: ['localhost:9100']

Tahrirdan keyin faylni promtool check config /etc/prometheus/prometheus.yml bilan tekşirib, söng sudo systemctl restart prometheus bilan xizmatni qayta işga tuşiring.

Grafana'ni örnatiş va Prometheus'ni ulaş

Grafana rasmiy APT repozitoriysi orqali örnatiladi. Quyidagi buyruqlar repozitoriy kalitini qöşadi, paketni örnatadi va xizmatni yoqadi. Grafana standart holatda 3000-portda işlaydi va birinçi kirişda admin foydalanuvçisi parolini almaştirişni talab qiladi.

sudo apt install -y apt-transport-https wget gnupg
sudo mkdir -p /etc/apt/keyrings
wget -q -O - https://apt.grafana.com/gpg.key | gpg --dearmor | sudo tee /etc/apt/keyrings/grafana.gpg > /dev/null
echo "deb [signed-by=/etc/apt/keyrings/grafana.gpg] https://apt.grafana.com stable main" | sudo tee /etc/apt/sources.list.d/grafana.list
sudo apt update
sudo apt install -y grafana
sudo systemctl enable --now grafana-server

Kirgandan söng ulanişlar bölimida yangi ma'lumot manbai sifatida Prometheus tanlanadi va manzil http://localhost:9090 deb yoziladi. Keyin tayyor panel import qiliş mumkin: Grafana hamjamiyati node_exporter uçun köplab tayyor panellar e'lon qilgan, ularni ID raqami orqali bir neça soniyada qöşsa böladi. Lekin keyinçalik 5-6 ta kerakli grafikdan iborat öz panelingizni yaratgan ma'qul.

Birinçi PromQL sörovlari

PromQL Prometheus'ning sörov tili bölib, Grafana panellari ham aynan şu sörovlar asosida çiziladi. Boşlaş uçun uçta körsatkiçni biliş kifoya: CPU qançalik band, qança xotira böş va diskda qança joy qolgan. rate() funksiyasi hisoblagiçning soniyadagi özgariş tezligini hisoblaydi, [5m] esa sönggi beş daqiqalik oynani bildiradi.

# CPU bandligi, foizda
100 - avg by (instance) (rate(node_cpu_seconds_total{mode="idle"}[5m])) * 100

# Bo'sh operativ xotira, foizda
node_memory_MemAvailable_bytes / node_memory_MemTotal_bytes * 100

# Asosiy bo'limdagi bo'sh disk, foizda
node_filesystem_avail_bytes{mountpoint="/"} / node_filesystem_size_bytes{mountpoint="/"} * 100

Disk tölayotganini oldindan biliş uçun ogohlantiriş

Grafik faqat unga qaralganda foyda beradi, şuning uçun eng muhim holatlar uçun ogohlantiriş qoidalari yoziş kerak. Quyidagi qoida asosiy bölimda 10 foizdan kam joy qolgan holat 10 daqiqa davom etsa işga tuşadi. Uni /etc/prometheus/rules/server.yml fayliga saqlab, Prometheus'ni qayta işga tuşirasiz.

groups:
  - name: server
    rules:
      - alert: DiskAlmostFull
        expr: node_filesystem_avail_bytes{mountpoint="/"} / node_filesystem_size_bytes{mountpoint="/"} * 100 < 10
        for: 10m
        labels:
          severity: warning
        annotations:
          summary: "Diskda 10 foizdan kam joy qoldi"

Prometheus qoidani faqat baholaydi, xabar yuboriş esa Alertmanager vazifasi: u Telegram, e-poçta yoki boşqa kanallarga bildirişnoma jönatadi. Kiçik loyihalarda uning örniga Grafana'ning öz ogohlantiriş tizimidan foydalaniş ham mumkin, u panel sörovlari asosida işlaydi va sozlaş interfeysi soddaroq.

Monitoring portlarini taşqaridan yopiş

Eng köp uçraydigan xato Prometheus (9090) va node_exporter (9100) portlarini internetga oçiq qoldirişdir. Bu portlarda autentifikatsiya yöq, demak istalgan odam serveringiz tuzilişi, disklari va yuklamasi haqida ma'lumot olişi mumkin. Agar hammasi bitta serverda bölsa, bu portlarni faqat localhost uçun qoldiring, Grafana'ga esa faqat öz IP manzilingizdan yoki HTTPS proksi orqali kiring.

sudo ufw allow OpenSSH
sudo ufw allow from 203.0.113.10 to any port 3000 proto tcp
sudo ufw deny 9090/tcp
sudo ufw deny 9100/tcp
sudo ufw enable

203.0.113.10 örniga doimiy IP manzilingizni yozing. Doimiy IP bölmasa, Grafana'ni Nginx orqasiga qöyib, Let's Encrypt sertifikati va kuçli parol bilan himoyalang.

Shared hosting yoki VPS: monitoring qayerda mumkin

Prometheus va Grafana doimiy işlaydigan xizmatlar bölib, ular uçun root huquqi va öz portlaringiz kerak, şuning uçun ular VPS yoki alohida serverda örnatiladi. Shared hostingda server holatini provayder kuzatadi, siz esa ISPmanager panelida disk va resurs sarfini körasiz. Loyihangiz öz monitoringini talab qilsa, sayt.uz kabinetidan VPS buyurtma qilib, yuqoridagi sozlamalarni öşa yerda qöllaşingiz mumkin.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English