🛡️
Hosting

Hosting içidagi backup yetarlimi: 3-2-1 qoidasi amalda

16.11.2026
← Barça maqolalar

Köp sayt egalari "hostingda zaxira bor" degan gapni eşitib xotirjam bölişadi. Hosting tomonidan yuritiladigan zaxira, albatta, foydali: tasodifan öçirilgan fayl yoki muvaffaqiyatsiz yangilanişdan keyin saytni tez qaytarişga yordam beradi. Ammo barça nusxalar bitta joyda, bitta provayderda va köpinça bitta hisob ostida saqlansa, ba'zi xavflardan ular himoya qilmaydi. Şu sababli zaxira böyiça mutaxassislar uzoq yillardan beri oddiy qoidaga amal qilişni tavsiya qilişadi — 3-2-1 qoidasi. Uşbu maqolada uning ma'nosini va kiçik sayt uçun qanday amalga oşirişni körib çiqamiz.

3-2-1 qoidasi nimani anglatadi

Qoida uç qismdan iborat: ma'lumotning kamida uçta nusxasi bölsin, ular kamida ikki xil saqlaş vositasida tursin va ulardan kamida bittasi boşqa joyda, ya'ni asosiy tizimdan taşqarida saqlansin. Bu qoida biror dastur yoki xizmatga boğliq emas, u şunçaki bitta hodisa barça nusxalarni bir vaqtda yöq qilmasligi uçun tuzilgan mantiqiy tamoyil.

Qoida qismiNimani anglatadiKiçik sayt uçun misol
3 nusxaAsl ma'lumot va yana ikkita zaxiraIşlayotgan sayt, hostingdagi kunlik arxiv, taşqi nusxa
2 xil saqlaşNusxalar bir xil qurilma yoki tizimda turmasinHosting diski va bulutli ombor yoki ofis kompyuteri
1 taşqi nusxaKamida bitta nusxa boşqa joydaHostingdan taşqaridagi bulut yoki taşqi disk

Körinib turibdiki, faqat hosting içidagi zaxira bu sxemaning birinçi ikki qatorini qisman yopadi, lekin "taşqi nusxa" şarti bajarilmaydi. Aynan şu oxirgi nusxa eng oğir vaziyatlarda saytni saqlab qoladi.

Faqat hosting zaxirasi qaçon yordam bermaydi

Birinçi holat — hisobning buzilişi. Agar hujumçi hosting paneli yoki FTP paroliga ega bölsa, u nafaqat saytni, balki şu hisob içida saqlanayotgan zaxira arxivlarini ham öçirişi yoki şifrlaşi mumkin. Sayt içidagi plagin zaxiralari bu holatda birinçi bölib yöqoladi.

Ikkinçi holat — muammoni keç seziş. Sayt kodiga zararli skript qöşilgan yoki bazadagi ma'lumot buzilgan bölsa-yu, bu bir neça hafta sezilmasa, qisqa saqlaş muddatli zaxiralarning barçasida allaqaçon buzilgan nusxa böladi. Uzoqroq tarixni saqlaydigan taşqi nusxa bu holatda toza holatga qaytiş imkonini beradi.

Uçinçi holat — hisobga kiriş imkoniyatining yöqolişi. Tölov keçiktirilib hisob töxtatilgan bölsa, parol unutilgan bölsa yoki saytni boşqa dasturçi boşqargan bölsa, zaxira texnik jihatdan mavjud bölsa ham, uni tez oliş qiyinlaşadi. Öz qölingizdagi nusxa esa har doim tayyor turadi.

Kiçik sayt uçun oddiy amaliy sxema

3-2-1 qoidasini amalga oşiriş uçun murakkab tizim şart emas. Birinçi nusxa — işlayotgan saytning özi. Ikkinçi nusxa — hostingdagi kunlik arxiv, uni plagin yoki oddiy skript yaratadi. Uçinçi nusxa — şu arxivlarning hostingdan taşqaridagi nusxasi: ofis kompyuteri, taşqi disk yoki bulutli ombor.

Agar hostingingizda SSH va cron mavjud bölsa, ikkinçi nusxani oddiy skript bilan yaratiş mumkin. Avval baza parolini skript içiga yozmaslik uçun uy papkasida .my.cnf faylini yarating:

[client]
user=baza_user
password=BAZA_PAROLI

Keyin baza va sayt fayllarini arxivlaydigan, yetti kundan eski arxivlarni esa öçiradigan skript yozing:

#!/bin/bash
# ~/bin/backup.sh
D=$(date +%F)
mkdir -p ~/backups
mysqldump --single-transaction baza_nomi | gzip > ~/backups/db-$D.sql.gz
tar -czf ~/backups/files-$D.tar.gz -C ~/www example.uz
find ~/backups -type f -name '*.gz' -mtime +7 -delete

--single-transaction parametri InnoDB jadvallarini saytni töxtatmasdan izçil holatda eksport qiliş imkonini beradi. Fayllarga ruxsatlarni çeklang va skriptni cron orqali har kuni işga tuşiring:

chmod 600 ~/.my.cnf
chmod 700 ~/bin/backup.sh
# cron: har kuni soat 03:30 da
30 3 * * * $HOME/bin/backup.sh

Arxivlar sayt papkasidan taşqarida, ~/backups içida saqlanadi, şuning uçun ularni brauzer orqali yuklab olib bölmaydi va ular saytning özi zaxiralanayotganda arxiv içiga tuşmaydi.

Uçinçi nusxani hostingdan taşqariga olib çiqiş

Eng oddiy usul — ofisdagi yoki uydagi kompyuterdan arxivlarni muntazam tortib oliş. Linux yoki macOS'da, şuningdek Windows'dagi WSL muhitida rsync bu işni qulay bajaradi, u faqat yangi fayllarni köçiradi:

rsync -avz foydalanuvchi@example.uz:backups/ ~/sayt-backup/

Bu yerda nusxa hosting tomonidan "itarilmaydi", balki taşqi kompyuter tomonidan "tortiladi". Bu muhim farq: hosting hisobi buzilgan taqdirda ham hujumçi sizning kompyuteringizdagi nusxalarga yeta olmaydi. Kompyuterda eski nusxalarni hostingdagidan uzoqroq, masalan bir neça oy saqlab turiş ham oson. SSH bölmagan holatda xuddi şu vazifani zaxira plaginining bulutli omborga yuboriş funksiyasi bajaradi.

Misol: Namangandagi buxgalteriya firmasi

Namangandagi buxgalteriya xizmatlari körsatadigan firma example.uz saytida mijozlar uçun şaxsiy kabinet yuritadi. Firma hosting zaxirasiga tayanib, alohida nusxa saqlamagan edi. Bir kuni xodimning kompyuteridagi zararli dastur FTP parolini öğirlagan va sayt fayllari özgartirilgan. Bu holat ikki hafta ötib sezildi, sayt içidagi plagin zaxiralarida ham zararlangan fayllar bor edi.

Şundan keyin firma 3-2-1 sxemasini joriy qildi: hostingda yuqoridagi kabi kunlik skript, ofisdagi kompyuterda esa har kuni ertalab rsync bilan arxivlarni tortib olib, ularni uç oy saqlaş. Endi keç sezilgan muammoda ham toza nusxaga qaytiş imkoni bor. sayt.uz mijozlari öz hostingida qanday zaxira yuritilişini va SSH imkoniyatini kabinet yoki texnik yordam orqali aniqlaştirişlari mumkin.

Zaxira tiklanmagunça zaxira emas

Eng köp e'tibordan çetda qoladigan qadam — tiklaşni sinaş. Arxiv yaratilayotgani uning işlaşini kafolatlamaydi: baza dump'i böş bölişi, arxiv çala qolişi yoki muhim papka istisno qilingan bölişi mumkin. Kamida har çorakda bir marta eng oxirgi nusxani alohida joyga, masalan kompyuterdagi lokal serverga yoki sinov subdomeniga tiklab köring. Şunda haqiqiy avariya paytida tiklaş tartibini allaqaçon bilasiz va nusxangizning yaroqli ekaniga işonçingiz komil böladi.

Öxşaş maqolalar

🛡️ OJS jurnal saytini botlardan himoyalaş: qidiruv, yuklama va loglar 🛠️ Texnik yordamga töğri murojaat: muammo tez hal bölişi uçun nima yoziş kerak 🧭 Vektor bazani öz serveringizda işlatiş: Qdrant va pgvector 🧭 Portainer: Docker konteynerlarini brauzer orqali boşqariş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English