🛡️
Хостинг

Хостинг ичидаги backup етарлими: 3-2-1 қоидаси амалда

16.11.2026
← Барча мақолалар

Кўп сайт эгалари "хостингда захира бор" деган гапни эшитиб хотиржам бўлишади. Хостинг томонидан юритиладиган захира, албатта, фойдали: тасодифан ўчирилган файл ёки муваффақиятсиз янгиланишдан кейин сайтни тез қайтаришга ёрдам беради. Аммо барча нусхалар битта жойда, битта провайдерда ва кўпинча битта ҳисоб остида сақланса, баъзи хавфлардан улар ҳимоя қилмайди. Шу сабабли захира бўйича мутахассислар узоқ йиллардан бери оддий қоидага амал қилишни тавсия қилишади — 3-2-1 қоидаси. Ушбу мақолада унинг маъносини ва кичик сайт учун қандай амалга оширишни кўриб чиқамиз.

3-2-1 қоидаси нимани англатади

Қоида уч қисмдан иборат: маълумотнинг камида учта нусхаси бўлсин, улар камида икки хил сақлаш воситасида турсин ва улардан камида биттаси бошқа жойда, яъни асосий тизимдан ташқарида сақлансин. Бу қоида бирор дастур ёки хизматга боғлиқ эмас, у шунчаки битта ҳодиса барча нусхаларни бир вақтда йўқ қилмаслиги учун тузилган мантиқий тамойил.

Қоида қисмиНимани англатадиКичик сайт учун мисол
3 нусхаАсл маълумот ва яна иккита захираИшлаётган сайт, хостингдаги кунлик архив, ташқи нусха
2 хил сақлашНусхалар бир хил қурилма ёки тизимда турмасинХостинг диски ва булутли омбор ёки офис компьютери
1 ташқи нусхаКамида битта нусха бошқа жойдаХостингдан ташқаридаги булут ёки ташқи диск

Кўриниб турибдики, фақат хостинг ичидаги захира бу схеманинг биринчи икки қаторини қисман ёпади, лекин "ташқи нусха" шарти бажарилмайди. Айнан шу охирги нусха энг оғир вазиятларда сайтни сақлаб қолади.

Фақат хостинг захираси қачон ёрдам бермайди

Биринчи ҳолат — ҳисобнинг бузилиши. Агар ҳужумчи хостинг панели ёки FTP паролига эга бўлса, у нафақат сайтни, балки шу ҳисоб ичида сақланаётган захира архивларини ҳам ўчириши ёки шифрлаши мумкин. Сайт ичидаги плагин захиралари бу ҳолатда биринчи бўлиб йўқолади.

Иккинчи ҳолат — муаммони кеч сезиш. Сайт кодига зарарли скрипт қўшилган ёки базадаги маълумот бузилган бўлса-ю, бу бир неча ҳафта сезилмаса, қисқа сақлаш муддатли захираларнинг барчасида аллақачон бузилган нусха бўлади. Узоқроқ тарихни сақлайдиган ташқи нусха бу ҳолатда тоза ҳолатга қайтиш имконини беради.

Учинчи ҳолат — ҳисобга кириш имкониятининг йўқолиши. Тўлов кечиктирилиб ҳисоб тўхтатилган бўлса, парол унутилган бўлса ёки сайтни бошқа дастурчи бошқарган бўлса, захира техник жиҳатдан мавжуд бўлса ҳам, уни тез олиш қийинлашади. Ўз қўлингиздаги нусха эса ҳар доим тайёр туради.

Кичик сайт учун оддий амалий схема

3-2-1 қоидасини амалга ошириш учун мураккаб тизим шарт эмас. Биринчи нусха — ишлаётган сайтнинг ўзи. Иккинчи нусха — хостингдаги кунлик архив, уни плагин ёки оддий скрипт яратади. Учинчи нусха — шу архивларнинг хостингдан ташқаридаги нусхаси: офис компьютери, ташқи диск ёки булутли омбор.

Агар хостингингизда SSH ва cron мавжуд бўлса, иккинчи нусхани оддий скрипт билан яратиш мумкин. Аввал база паролини скрипт ичига ёзмаслик учун уй папкасида .my.cnf файлини яратинг:

[client]
user=baza_user
password=BAZA_PAROLI

Кейин база ва сайт файлларини архивлайдиган, етти кундан эски архивларни эса ўчирадиган скрипт ёзинг:

#!/bin/bash
# ~/bin/backup.sh
D=$(date +%F)
mkdir -p ~/backups
mysqldump --single-transaction baza_nomi | gzip > ~/backups/db-$D.sql.gz
tar -czf ~/backups/files-$D.tar.gz -C ~/www example.uz
find ~/backups -type f -name '*.gz' -mtime +7 -delete

--single-transaction параметри InnoDB жадвалларини сайтни тўхтатмасдан изчил ҳолатда экспорт қилиш имконини беради. Файлларга рухсатларни чекланг ва скриптни cron орқали ҳар куни ишга туширинг:

chmod 600 ~/.my.cnf
chmod 700 ~/bin/backup.sh
# cron: har kuni soat 03:30 da
30 3 * * * $HOME/bin/backup.sh

Архивлар сайт папкасидан ташқарида, ~/backups ичида сақланади, шунинг учун уларни браузер орқали юклаб олиб бўлмайди ва улар сайтнинг ўзи захираланаётганда архив ичига тушмайди.

Учинчи нусхани хостингдан ташқарига олиб чиқиш

Энг оддий усул — офисдаги ёки уйдаги компьютердан архивларни мунтазам тортиб олиш. Linux ёки macOS'да, шунингдек Windows'даги WSL муҳитида rsync бу ишни қулай бажаради, у фақат янги файлларни кўчиради:

rsync -avz foydalanuvchi@example.uz:backups/ ~/sayt-backup/

Бу ерда нусха хостинг томонидан "итарилмайди", балки ташқи компьютер томонидан "тортилади". Бу муҳим фарқ: хостинг ҳисоби бузилган тақдирда ҳам ҳужумчи сизнинг компьютерингиздаги нусхаларга ета олмайди. Компьютерда эски нусхаларни хостингдагидан узоқроқ, масалан бир неча ой сақлаб туриш ҳам осон. SSH бўлмаган ҳолатда худди шу вазифани захира плагинининг булутли омборга юбориш функцияси бажаради.

Мисол: Намангандаги бухгалтерия фирмаси

Намангандаги бухгалтерия хизматлари кўрсатадиган фирма example.uz сайтида мижозлар учун шахсий кабинет юритади. Фирма хостинг захирасига таяниб, алоҳида нусха сақламаган эди. Бир куни ходимнинг компьютеридаги зарарли дастур FTP паролини ўғирлаган ва сайт файллари ўзгартирилган. Бу ҳолат икки ҳафта ўтиб сезилди, сайт ичидаги плагин захираларида ҳам зарарланган файллар бор эди.

Шундан кейин фирма 3-2-1 схемасини жорий қилди: хостингда юқоридаги каби кунлик скрипт, офисдаги компьютерда эса ҳар куни эрталаб rsync билан архивларни тортиб олиб, уларни уч ой сақлаш. Энди кеч сезилган муаммода ҳам тоза нусхага қайтиш имкони бор. sayt.uz мижозлари ўз хостингида қандай захира юритилишини ва SSH имкониятини кабинет ёки техник ёрдам орқали аниқлаштиришлари мумкин.

Захира тикланмагунча захира эмас

Энг кўп эътибордан четда қоладиган қадам — тиклашни синаш. Архив яратилаётгани унинг ишлашини кафолатламайди: база dump'и бўш бўлиши, архив чала қолиши ёки муҳим папка истисно қилинган бўлиши мумкин. Камида ҳар чоракда бир марта энг охирги нусхани алоҳида жойга, масалан компьютердаги локал серверга ёки синов субдоменига тиклаб кўринг. Шунда ҳақиқий авария пайтида тиклаш тартибини аллақачон биласиз ва нусхангизнинг яроқли эканига ишончингиз комил бўлади.

Ўхшаш мақолалар

📦 Хостинг тарифларидаги атамалар: диск, inode, CPU, RAM ва жараёнлар сони 🔑 Хостингда SSH киришни ёқиш ва калит билан хавфсиз уланиш 🛠️ MySQL жадвал бузилди: текшириш ва тиклаш 🧩 Сайтда "кракозябра" (бузилган ҳарфлар): сабаб ва тузатиш
🌐 Тил
🇺🇿 O'zbek 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English