🛡️
Hosting

Hosting ichidagi backup yetarlimi: 3-2-1 qoidasi amalda

16.11.2026
← Barcha maqolalar

Ko'p sayt egalari "hostingda zaxira bor" degan gapni eshitib xotirjam bo'lishadi. Hosting tomonidan yuritiladigan zaxira, albatta, foydali: tasodifan o'chirilgan fayl yoki muvaffaqiyatsiz yangilanishdan keyin saytni tez qaytarishga yordam beradi. Ammo barcha nusxalar bitta joyda, bitta provayderda va ko'pincha bitta hisob ostida saqlansa, ba'zi xavflardan ular himoya qilmaydi. Shu sababli zaxira bo'yicha mutaxassislar uzoq yillardan beri oddiy qoidaga amal qilishni tavsiya qilishadi — 3-2-1 qoidasi. Ushbu maqolada uning ma'nosini va kichik sayt uchun qanday amalga oshirishni ko'rib chiqamiz.

3-2-1 qoidasi nimani anglatadi

Qoida uch qismdan iborat: ma'lumotning kamida uchta nusxasi bo'lsin, ular kamida ikki xil saqlash vositasida tursin va ulardan kamida bittasi boshqa joyda, ya'ni asosiy tizimdan tashqarida saqlansin. Bu qoida biror dastur yoki xizmatga bog'liq emas, u shunchaki bitta hodisa barcha nusxalarni bir vaqtda yo'q qilmasligi uchun tuzilgan mantiqiy tamoyil.

Qoida qismiNimani anglatadiKichik sayt uchun misol
3 nusxaAsl ma'lumot va yana ikkita zaxiraIshlayotgan sayt, hostingdagi kunlik arxiv, tashqi nusxa
2 xil saqlashNusxalar bir xil qurilma yoki tizimda turmasinHosting diski va bulutli ombor yoki ofis kompyuteri
1 tashqi nusxaKamida bitta nusxa boshqa joydaHostingdan tashqaridagi bulut yoki tashqi disk

Ko'rinib turibdiki, faqat hosting ichidagi zaxira bu sxemaning birinchi ikki qatorini qisman yopadi, lekin "tashqi nusxa" sharti bajarilmaydi. Aynan shu oxirgi nusxa eng og'ir vaziyatlarda saytni saqlab qoladi.

Faqat hosting zaxirasi qachon yordam bermaydi

Birinchi holat — hisobning buzilishi. Agar hujumchi hosting paneli yoki FTP paroliga ega bo'lsa, u nafaqat saytni, balki shu hisob ichida saqlanayotgan zaxira arxivlarini ham o'chirishi yoki shifrlashi mumkin. Sayt ichidagi plagin zaxiralari bu holatda birinchi bo'lib yo'qoladi.

Ikkinchi holat — muammoni kech sezish. Sayt kodiga zararli skript qo'shilgan yoki bazadagi ma'lumot buzilgan bo'lsa-yu, bu bir necha hafta sezilmasa, qisqa saqlash muddatli zaxiralarning barchasida allaqachon buzilgan nusxa bo'ladi. Uzoqroq tarixni saqlaydigan tashqi nusxa bu holatda toza holatga qaytish imkonini beradi.

Uchinchi holat — hisobga kirish imkoniyatining yo'qolishi. To'lov kechiktirilib hisob to'xtatilgan bo'lsa, parol unutilgan bo'lsa yoki saytni boshqa dasturchi boshqargan bo'lsa, zaxira texnik jihatdan mavjud bo'lsa ham, uni tez olish qiyinlashadi. O'z qo'lingizdagi nusxa esa har doim tayyor turadi.

Kichik sayt uchun oddiy amaliy sxema

3-2-1 qoidasini amalga oshirish uchun murakkab tizim shart emas. Birinchi nusxa — ishlayotgan saytning o'zi. Ikkinchi nusxa — hostingdagi kunlik arxiv, uni plagin yoki oddiy skript yaratadi. Uchinchi nusxa — shu arxivlarning hostingdan tashqaridagi nusxasi: ofis kompyuteri, tashqi disk yoki bulutli ombor.

Agar hostingingizda SSH va cron mavjud bo'lsa, ikkinchi nusxani oddiy skript bilan yaratish mumkin. Avval baza parolini skript ichiga yozmaslik uchun uy papkasida .my.cnf faylini yarating:

[client]
user=baza_user
password=BAZA_PAROLI

Keyin baza va sayt fayllarini arxivlaydigan, yetti kundan eski arxivlarni esa o'chiradigan skript yozing:

#!/bin/bash
# ~/bin/backup.sh
D=$(date +%F)
mkdir -p ~/backups
mysqldump --single-transaction baza_nomi | gzip > ~/backups/db-$D.sql.gz
tar -czf ~/backups/files-$D.tar.gz -C ~/www example.uz
find ~/backups -type f -name '*.gz' -mtime +7 -delete

--single-transaction parametri InnoDB jadvallarini saytni to'xtatmasdan izchil holatda eksport qilish imkonini beradi. Fayllarga ruxsatlarni cheklang va skriptni cron orqali har kuni ishga tushiring:

chmod 600 ~/.my.cnf
chmod 700 ~/bin/backup.sh
# cron: har kuni soat 03:30 da
30 3 * * * $HOME/bin/backup.sh

Arxivlar sayt papkasidan tashqarida, ~/backups ichida saqlanadi, shuning uchun ularni brauzer orqali yuklab olib bo'lmaydi va ular saytning o'zi zaxiralanayotganda arxiv ichiga tushmaydi.

Uchinchi nusxani hostingdan tashqariga olib chiqish

Eng oddiy usul — ofisdagi yoki uydagi kompyuterdan arxivlarni muntazam tortib olish. Linux yoki macOS'da, shuningdek Windows'dagi WSL muhitida rsync bu ishni qulay bajaradi, u faqat yangi fayllarni ko'chiradi:

rsync -avz foydalanuvchi@example.uz:backups/ ~/sayt-backup/

Bu yerda nusxa hosting tomonidan "itarilmaydi", balki tashqi kompyuter tomonidan "tortiladi". Bu muhim farq: hosting hisobi buzilgan taqdirda ham hujumchi sizning kompyuteringizdagi nusxalarga yeta olmaydi. Kompyuterda eski nusxalarni hostingdagidan uzoqroq, masalan bir necha oy saqlab turish ham oson. SSH bo'lmagan holatda xuddi shu vazifani zaxira plaginining bulutli omborga yuborish funksiyasi bajaradi.

Misol: Namangandagi buxgalteriya firmasi

Namangandagi buxgalteriya xizmatlari ko'rsatadigan firma example.uz saytida mijozlar uchun shaxsiy kabinet yuritadi. Firma hosting zaxirasiga tayanib, alohida nusxa saqlamagan edi. Bir kuni xodimning kompyuteridagi zararli dastur FTP parolini o'g'irlagan va sayt fayllari o'zgartirilgan. Bu holat ikki hafta o'tib sezildi, sayt ichidagi plagin zaxiralarida ham zararlangan fayllar bor edi.

Shundan keyin firma 3-2-1 sxemasini joriy qildi: hostingda yuqoridagi kabi kunlik skript, ofisdagi kompyuterda esa har kuni ertalab rsync bilan arxivlarni tortib olib, ularni uch oy saqlash. Endi kech sezilgan muammoda ham toza nusxaga qaytish imkoni bor. sayt.uz mijozlari o'z hostingida qanday zaxira yuritilishini va SSH imkoniyatini kabinet yoki texnik yordam orqali aniqlashtirishlari mumkin.

Zaxira tiklanmaguncha zaxira emas

Eng ko'p e'tibordan chetda qoladigan qadam — tiklashni sinash. Arxiv yaratilayotgani uning ishlashini kafolatlamaydi: baza dump'i bo'sh bo'lishi, arxiv chala qolishi yoki muhim papka istisno qilingan bo'lishi mumkin. Kamida har chorakda bir marta eng oxirgi nusxani alohida joyga, masalan kompyuterdagi lokal serverga yoki sinov subdomeniga tiklab ko'ring. Shunda haqiqiy avariya paytida tiklash tartibini allaqachon bilasiz va nusxangizning yaroqli ekaniga ishonchingiz komil bo'ladi.

O'xshash maqolalar

📦 Hosting tariflaridagi atamalar: disk, inode, CPU, RAM va jarayonlar soni 🔑 Hostingda SSH kirishni yoqish va kalit bilan xavfsiz ulanish 🛠️ MySQL jadval buzildi: tekshirish va tiklash 🧩 Saytda "krakozyabra" (buzilgan harflar): sabab va tuzatish
🌐 Til
🇺🇿 O'zbek ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English