🌐
Domen

Saytni IPv6'ga tayyorlaş: AAAA yozuv, server va tekşiruv

14.11.2026
← Barça maqolalar

Internetdagi qurilmalar soni IPv4 manzillari siğimidan allaqaçon oşib ketgan, şuning uçun mobil operatorlar va provayderlar asta-sekin IPv6'ga ötmoqda. Köp foydalanuvçilar hozirça ikkala protokoldan ham foydalanadi va saytingiz faqat IPv4'da bölsa ham oçiladi. Lekin IPv6'ni töğri yoqiş kelajakka tayyorgarlik bölib, ayrim tarmoqlarda ulanişni soddalaştiradi. Notöğri yoqilgan IPv6 esa saytni bir qism foydalanuvçilar uçun sekin yoki umuman oçilmaydigan qilib qöyişi mumkin, şuning uçun bu işni bosqiçma-bosqiç bajariş muhim.

IPv6 manzil qanday körinadi va DNS'da qanday yoziladi

IPv6 manzili 128 bitli bölib, ikki nuqta bilan ajratilgan sakkizta ön oltilik guruhdan iborat. Ketma-ket nollar qisqartiriladi, masalan 2001:db8:10::25. Bu maqolada 2001:db8::/32 diapazoni işlatilgan, u faqat hujjatlar va misollar uçun ajratilgan va real tarmoqda uçramaydi. IPv4 uçun DNS'da A yozuvi işlatilsa, IPv6 uçun AAAA yozuvi qöşiladi. Ikkala yozuv bir vaqtda mavjud bölişi mumkin va bu "dual-stack" deb ataladi: mijoz özi qaysi protokol orqali ulanişni tanlaydi.

example.uz.      3600  IN  A     203.0.113.10
example.uz.      3600  IN  AAAA  2001:db8:10::25
www.example.uz.  3600  IN  CNAME example.uz.

Birinçi qadam: server haqiqatan IPv6'ga egami

AAAA yozuvi qöşişdan oldin serverda işlaydigan, taşqaridan kiriş mumkin bölgan IPv6 manzil borligiga işonç hosil qiling. Faqat fe80:: bilan boşlanadigan lokal manzil yetarli emas, u faqat bir segment içida işlaydi. Global manzil odatda 2 yoki 3 bilan boşlanadi. Quyidagi buyruqlar manzilni va taşqi ulanişni tekşiradi:

ip -6 addr show scope global
ping -6 -c 3 2001:4860:4860::8888
curl -6 -I https://example.uz

Agar server umumiy xostingda bölsa, IPv6 mavjudligi xosting provayderiga boğliq. sayt.uz xostingi yoki VPS uçun bu imkoniyatni kabinetdan yoki texnik yordam orqali aniqlaş mumkin. Manzil bölmasa, AAAA yozuvini umuman qöşmang: notöğri yoki işlamaydigan AAAA yozuvi uning yöqligidan ança yomonroq.

Veb-serverni IPv6'da tinglaşga sozlaş

Köp veb-serverlar standart holatda faqat IPv4 portlarini tinglaydi. Nginx'da har bir server blokiga IPv6 uçun alohida listen qatori qöşiladi. Bu qatorlarsiz AAAA yozuvi işlasa ham, server IPv6 ulanişlarini qabul qilmaydi va brauzer kutib qoladi.

server {
    listen 80;
    listen [::]:80;
    listen 443 ssl;
    listen [::]:443 ssl;
    http2 on;
    server_name example.uz www.example.uz;
    # ...
}

Özgarişdan keyin nginx -t bilan sintaksisni tekşirib, söng systemctl reload nginx bajaring. ss -tlnp | grep ':443' buyruği natijasida [::]:443 qatori körinsa, server IPv6'da tinglayapti. Apaçe'da esa Listen 443 körsatmasi odatda ikkala protokolni ham qamrab oladi, lekin virtual xostlar aniq IPv4 manzilga boğlangan bölsa, ularga IPv6 manzilni ham qöşiş kerak böladi.

Xavfsizlik devori va boşqa unutiladigan joylar

Eng köp uçraydigan xato şuki, IPv4 uçun sozlangan firewall qoidalari IPv6'ga avtomatik ötmaydi. iptables va ip6tables alohida qoidalar töplamiga ega, şuning uçun 80 va 443 portlarni IPv6 uçun ham oçiş kerak. UFW işlatilsa, /etc/default/ufw faylida IPV6=yes turganini tekşiring. Teskari holat ham xavfli: IPv4'da yopilgan ma'lumotlar bazasi yoki SSH porti IPv6'da oçiq qolib ketişi mumkin.

sudo ufw allow 80/tcp
sudo ufw allow 443/tcp
sudo ip6tables -L -n

Ilova darajasida ham tekşiradigan narsalar bor. IP manzil böyiça ruxsat beriş röyxatlari, masalan admin panelga faqat ofis IP'sidan kiriş, IPv6 manzillarni hisobga olmasa, ofis xodimlari IPv6 orqali kelganda bloklanadi. Ma'lumotlar bazasida IP saqlanadigan ustun VARCHAR(15) bölsa, IPv6 manzil siğmaydi, kamida 45 belgi kerak. Log tahlil qiluvçi skriptlar va fail2ban kabi vositalar ham IPv6 manzillarni töğri ajrata olişi kerak.

Poçta: SPF, PTR va ehtiyotkorlik

Agar poçta serveri ham IPv6'dan xat yuborsa, SPF yozuviga ip6: mexanizmi qöşiladi, aks holda qabul qiluvçi server xatni şubhali deb belgilaydi. Bundan taşqari, IPv6 manzil uçun teskari DNS, ya'ni PTR yozuvi sozlangan bölişi kerak: yirik poçta xizmatlari IPv6 orqali kelgan xatlarga PTR va autentifikatsiya böyiça ança qattiq talab qöyadi. PTR sozlaş imkoni bölmasa, poçtani hozirça faqat IPv4 orqali yuborgan ma'qul.

example.uz.  3600  IN  TXT  "v=spf1 ip4:203.0.113.10 ip6:2001:db8:10::25 -all"

Tekşiriş tartibi va real misol

Toşkentdagi bir xususiy klinika sayti VPS'ga köçirilganda administrator IPv6'ni quyidagi tartibda yoqdi. Avval serverda global manzil borligini va taşqi tarmoqqa ping ötişini tekşirdi. Keyin Nginx'ga listen [::] qatorlarini qöşdi va firewall'da portlarni oçdi. Şundan söng AAAA yozuvini qisqa TTL bilan, masalan 300 soniya, qöşdi va IPv6 ulanişi bor tarmoqdan tekşirdi. Bir neça kun muammo bölmagaç, TTL odatiy qiymatga qaytarildi.

dig AAAA example.uz +short
curl -6 -sS -o /dev/null -w '%{http_code}\n' https://example.uz
curl -4 -sS -o /dev/null -w '%{http_code}\n' https://example.uz

Ikkala curl buyruği ham bir xil javob kodini qaytarişi kerak. SSL sertifikati domen nomiga beriladi, IP manzilga emas, şuning uçun IPv6 qöşilişi bilan sertifikatni qayta çiqariş şart emas. Lekin Let's Encrypt HTTP tekşiruvi AAAA yozuvi bor domenga IPv6 orqali ham murojaat qilişi mumkin, şuning uçun sertifikat yangilanişi işlaşi uçun 80-port IPv6'da ham oçiq bölişi kerak. Domen DNS yozuvlarini sayt.uz kabinetidagi DNS bölimida boşqariş mumkin.

Qaçon IPv6'ni vaqtinça öçirib qöyiş kerak

Agar AAAA yozuvi qöşilgandan keyin ba'zi foydalanuvçilar sayt "uzoq öylab qoladi" deb şikoyat qilsa, IPv6 yönalişida muammo bölişi mumkin. Zamonaviy brauzerlar ikkala protokolni parallel sinab, tezroğini tanlaydi, lekin eski ilovalar va ayrim API mijozlari bunday qilmaydi. Muammoning sababi aniqlangunça AAAA yozuvini olib taşlaş eng xavfsiz yöldir, çunki IPv4 orqali sayt baribir işlaşda davom etadi.

Öxşaş maqolalar

🔑 Transfer (EPP/Auth) kodi: nima u, qayerdan olinadi va qanday saqlanadi ⏳ Domen transferidagi 60 kunlik çeklov: qaçon qöllanadi va qanday rejalaştiriladi 🪪 .uz domen uçun kontakt va pasport tekşiruvi: nima uçun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yeçimi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English