Köp saytlarda ba'zi işlar foydalanuvçi bosgan tugmaga emas, vaqtga boğliq böladi: har keça hisobot yuboriş, har soatda valyuta kursini yangilaş, eskirgan savatlarni tozalaş yoki obunaçilarga xat jönatiş. Bunday takroriy vazifalarni server özi bajarişi uçun cron işlatiladi. ISPmanager'da cron vazifalari "Rejalaştiruvçi" bölimida yaratiladi va ular hosting akkauntingiz foydalanuvçisi nomidan işga tuşadi. Töğri sozlangan cron közga körinmay işlaydi, notöğri sozlangani esa yo umuman işlamaydi, yo serverni keraksiz yuklaydi.
Cron jadvali qanday öqiladi
Har bir cron vazifasi beş maydondan iborat vaqt jadvali va buyruqdan taşkil topadi. Maydonlar tartibi: daqiqa, soat, oy kuni, oy va hafta kuni. Yulduzça "har biri" degani, */5 esa "har beşinçisi" degani. Bir neçta odatiy misol:
| Jadval | Ma'nosi |
|---|---|
*/5 * * * * | har 5 daqiqada |
0 * * * * | har soat boşida |
30 3 * * * | har kuni soat 03:30 da |
0 9 * * 1 | har duşanba soat 09:00 da |
0 2 1 * * | har oyning 1-kuni soat 02:00 da |
Vaqt server vaqt mintaqasi böyiça hisoblanadi. Agar vazifa aniq soatda işlaşi muhim bölsa, birinçi işga tuşişdan keyin log orqali u kutgan vaqtda işlaganini tekşiring.
ISPmanager'da vazifa yaratiş
sayt.uz kabinetidan ISPmanager paneliga kirib, çap menyudan "Rejalaştiruvçi (cron)" bölimini oçing (rus interfeysida Планировщик (cron), ingliz tilida Cron jobs). Yangi yaratiş tugmasini bosganingizda quyidagi maydonlar çiqadi:
- Buyruq — bajariladigan buyruq, fayllarga töliq yöl bilan yoziladi.
- Jadval — oddiy rejimda röyxatlardan tanlanadi, ekspert rejimida esa beş maydon töğridan-töğri yoziladi.
- Natijani poçtaga yuboriş — yoqilsa, buyruq nima çiqarsa, öşa xat bölib keladi. Sinov paytida foydali, doimiy işlaşda esa poçtangizni töldirib yuboradi.
- Izoh — vazifa nima uçunligini yozib qöying, bir neça oydan keyin bu juda asqotadi.
Buyruqda nisbiy yöl işlatmang: cron sizning sayt papkangizda emas, foydalanuvçining uy katalogida işga tuşadi. ISPmanager'da sayt fayllari odatda /var/www/FOYDALANUVCHI/data/www/misol.uz körinişidagi papkada joylaşadi, aniq yölni panelning fayl menejeridan körişingiz mumkin.
PHP skriptni cron orqali işga tuşiriş
PHP faylni işga tuşirişning ikki yöli bor. Birinçisi PHP interpretatorini töğridan-töğri çaqiriş. Bunda saytingiz qaysi PHP versiyasida işlasa, öşa versiyaning yölini körsatiş muhim, çunki php buyruği boşqa, eskiroq versiyani çaqirib qolişi mumkin. Serverda qöşimça versiyalar odatda /opt/php82/bin/php kabi yöllarda turadi, aniq yölni texnik yordamdan bilib oliş mumkin:
/opt/php82/bin/php /var/www/u1234/data/www/misol.uz/cron/rates.php >/dev/null 2>&1
Ikkinçi yöl skriptni veb orqali çaqiriş. Bu usul skript faqat brauzer orqali töğri işlaydigan bölsa qulay, lekin bunday manzilni begonalar ham oça olmasligi uçun maxfiy kalit bilan himoyalang:
wget -q -O /dev/null "https://misol.uz/cron/rates.php?key=uzun-tasodifiy-kalit"
Buyruq oxiridagi >/dev/null 2>&1 natijani taşlab yuboradi. Agar natijani saqlab qolmoqçi bölsangiz, uni log faylga yönaltiring, masalan >> $HOME/cron-rates.log 2>&1. Şunda vazifa işlaganmi yoki xato berganmi, bilib oliş oson böladi.
Misol: sayyohlik agentligi va valyuta kursi
Buxorodagi sayyohlik agentligi misol.uz saytida tur narxlarini dollar va sömda körsatadi. Kurs har soatda yangilanişi kerak, şuning uçun dasturçi kursni olib, bazaga yozadigan rates.php skriptini yozgan. Rejalaştiruvçida jadval 0 * * * * qilib qöyiladi va buyruq yuqoridagi birinçi misoldagidek yoziladi. Birinçi kun log fayliga natija yozib boriladi, hammasi töğri işlayotganiga işonç hosil qilgaç, log faqat xatolarni saqlaydigan qilib qisqartiriladi.
Agar skript ba'zan bir soatdan köproq işlab qolsa, keyingi işga tuşiş oldingisi bilan ustma-ust tuşadi va bazada çalkaşlik paydo böladi. Buning oldini oliş uçun flock işlatiladi, u oldingi nusxa tugamagunça yangisini işga tuşirmaydi:
flock -n $HOME/rates.lock /opt/php82/bin/php /var/www/u1234/data/www/misol.uz/cron/rates.php
WordPress va Laravel uçun cron
WordPress özining rejalaştirilgan vazifalarini wp-cron.php orqali bajaradi va odatiy holatda uni har bir sahifa oçilganda tekşiradi. Kam taşrifçili saytda vazifalar keçikadi, köp taşrifçili saytda esa ortiqça yuk paydo böladi. Yaxşiroq yöl wp-config.php ga define( 'DISABLE_WP_CRON', true ); qatorini qöşib, haqiqiy cron'ni har 5 yoki 15 daqiqada işga tuşiriş:
*/15 * * * * wget -q -O /dev/null "https://misol.uz/wp-cron.php?doing_wp_cron"
Laravel loyihalarida barça rejalaştirilgan vazifalar kodda tasvirlanadi, cron esa faqat har daqiqada bitta buyruqni işga tuşiradi:
* * * * * cd /var/www/u1234/data/www/misol.uz && /opt/php82/bin/php artisan schedule:run >> /dev/null 2>&1
Vazifa işlamasa nimani tekşiriş kerak
Avval buyruqni SSH orqali qölda işga tuşirib köring: agar u terminalda ham xato bersa, muammo cron'da emas, skriptning özida. Terminalda işlab, cron'da işlamasa, sabab köpinça nisbiy yöllar, boşqa PHP versiyasi yoki muhit özgaruvçilarining yöqligi böladi. Vaqtinça natijani poçtaga yuborişni yoqib qöysangiz, xato matni sizga xat bölib keladi. Har daqiqada işlaydigan oğir vazifalardan qoçing, ular hosting resurslarini behuda sarflaydi va tarif çegarasiga urilişi mumkin. Savol tuğilsa, vazifa buyruği va jadvalini yozib, sayt.uz texnik yordamiga tiket yuboring.