🧭
Domen

NS (nameserver) özgartiriş: qadam-baqadam qöllanma

07.11.2026
← Barça maqolalar

Nameserver (NS) — bu domeningiz uçun DNS yozuvlarini saqlaydigan va internetga «bu domen qaysi IP manzilda, poçtasi qayerda» degan savolga javob beradigan serverlar. Domen röyxatdan ötkazilganda reyestrda u uçun qaysi nameserverlar mas'ul ekani yozib qöyiladi. NS ni özgartiriş domen boşqaruvini bir DNS provayderidan boşqasiga ötkaziş demakdir: şu paytdan boşlab barça yozuvlar yangi serverlardan öqiladi. Şuning uçun bu oddiy bir maydonni tahrirlaş emas, balki oldindan tayyorgarlik talab qiladigan jarayon.

NS va DNS yozuvlari: farqni aniq tuşunib oling

Köpçilik NS özgartiriş bilan A yozuvini özgartirişni adaştiradi. A yozuvi faqat bitta nomni bitta IP manzilga boğlaydi va u DNS zonaning içida turadi. NS esa zonaning özi qayerda joylaşganini körsatadi. Agar siz NS ni yangi provayderga özgartirsangiz, eski provayderdagi barça yozuvlar — sayt manzili, poçta (MX), SPF va DKIM kabi TXT yozuvlar, subdomenlar — bir zumda ahamiyatini yöqotadi. Yangi serverlarda bu yozuvlar bölmasa, sayt ham, poçta ham töxtaydi.

Şuning uçun asosiy qoida oddiy: avval yangi joyda zonani töliq tayyorlang, keyin NS ni almaştiring. Aksinça qilinsa, bir neça soatdan bir neça kungaça uziliş bölişi mumkin.

1-qadam: mavjud yozuvlarni röyxatga oling

Köpçilik DNS serverlari zonani töliq köçirib olişga (AXFR) ruxsat bermaydi, şuning uçun muhim yozuvlarni qölda tekşiriş kerak. Eski provayder panelida zona röyxatini köriş imkoni bölsa, uni saqlab qöying. Qöşimça ravişda terminalda asosiy yozuvlarni tekşiring:

for t in A AAAA MX TXT CAA; do
  echo "== $t"; dig +short klinika-misol.uz $t
done
dig +short www.klinika-misol.uz
dig +short mail.klinika-misol.uz
dig +short _dmarc.klinika-misol.uz TXT

DKIM yozuvi selektor nomi bilan saqlanadi (masalan default._domainkey yoki mail._domainkey), uning aniq nomini poçta xizmati sozlamalaridan bilib oling. Qidiruv tizimlari va boşqa xizmatlar uçun qöşilgan tasdiqlaş TXT yozuvlarini ham unutmang, aks holda Google Search Console kabi xizmatlarda domen tasdiği yöqolişi mumkin.

2-qadam: yangi DNS serverlarda zonani tayyorlang

Yangi provayder sizga ikki yoki undan ortiq nameserver manzilini beradi va ular odatda ns1.provayder.uz körinişida böladi. Domenni öşa xizmatga qöşing va birinçi qadamda yiğilgan barça yozuvlarni kiriting. Agar sayt ham yangi hostingga köçayotgan bölsa, A yozuvi yangi server IP manziliga körsatilişi kerak, poçta joyida qolsa, MX va unga tegişli yozuvlar eski holiça saqlanadi.

NS ni almaştirişdan oldin yangi zonaning işlayotganini töğridan-töğri yangi serverdan sörab tekşiring. Bu hali heç kim yangi serverlarga yönaltirilmagan paytda ham işlaydi:

dig @ns1.provayder.uz klinika-misol.uz SOA +short
dig @ns1.provayder.uz klinika-misol.uz A +short
dig @ns1.provayder.uz klinika-misol.uz MX +short

Agar javob böş kelsa yoki REFUSED qaytsa, demak zona hali yaratilmagan yoki domen notöğri yozilgan. Bu holatda NS ni özgartirmang.

3-qadam: TTL ni oldindan pasaytiring

TTL — yozuv rezolverlar keşida qança vaqt saqlanişini belgilaydi. Agar eski zonada TTL bir neça soat yoki bir kun bölsa, özgarişdan bir kun oldin uni 300 soniya atrofiga tuşiriş foydali. Bu NS yozuvining özini tezlaştirmaydi, çunki u reyestr tomonidan boşqariladi, lekin ötiş davrida foydalanuvçilar eski va yangi yozuvlar orasida uzoq qolib ketmasligiga yordam beradi. Köçiş tugagaç, TTL ni yana odatiy qiymatga qaytariş mumkin.

4-qadam: NS ni registratorda özgartiring

NS faqat domen röyxatdan ötgan joyda — registrator panelida özgartiriladi. sayt.uz mijozlari buni kabinetdagi «Domenlar» bölimidan bajaradi: kerakli domenni tanlab, nameserverlar maydoniga yangi manzillarni kiritadi va saqlaydi. Bunda bir neçta oddiy qoidaga amal qiling:

Agar nameserverlar domenning özi ostida bölsa (masalan ns1.klinika-misol.uz), registratorda ular uçun IP manzil ham körsatilişi kerak. Bunday yozuvlar glue deb ataladi va ularsiz rezolver nameserverni topa olmaydi. Domenda DNSSEC yoqilgan bölsa, reyestrdagi DS yozuvini avval olib taşlang yoki yangi provayderda imzolaşni sozlang, aks holda domen köp rezolverlarda umuman oçilmaydi.

5-qadam: tarqalişni kuting va tekşiring

Özgariş reyestrga tuşgaç, rezolverlar eski NS ma'lumotini keşdan öçirmagunça ba'zi foydalanuvçilar eski serverlarga murojaat qilişda davom etadi. Odatda bu bir neça soat içida böladi, lekin ba'zi provayderlarda bir-ikki kungaça çözilişi mumkin. Holatni quyidagi buyruqlar bilan kuzating:

dig NS klinika-misol.uz +short
dig @8.8.8.8 klinika-misol.uz A +short
dig +trace klinika-misol.uz
whois klinika-misol.uz | grep -i "name server"

Windows foydalanuvçilari uçun xuddi şu tekşiruv nslookup bilan bajariladi:

nslookup -type=NS klinika-misol.uz 8.8.8.8
ipconfig /flushdns

dig +trace natijasi ayniqsa foydali: u sörovni ildiz serverlardan boşlab bosqiçma-bosqiç körsatadi va reyestr qaysi nameserverlarni berayotganini aniq körasiz. Agar trace yangi serverlarni körsatsa, lekin brauzeringizda hali eski sayt oçilsa, bu şunçaki mahalliy yoki internet provayderingiz keşining ta'siri.

Misol: Samarqanddagi klinikaning köçişi

Samarqanddagi xususiy klinika saytini yangi hostingga köçirişga qaror qildi. Birinçi urinişda administrator faqat sayt fayllarini köçirib, darhol NS ni yangi provayderga özgartirdi. Sayt ertasiga oçildi, ammo klinikaning korporativ poçtasiga xatlar kelmay qoldi: yangi zonada MX va SPF yozuvlari yöq edi, bemorlarning qabulga yoziliş sörovlari esa aynan şu poçtaga kelardi. Muammo eski panelni oçib, yozuvlarni qayta kiritiş bilan hal qilindi, lekin bir kunlik xatlar yöqoldi.

Ikkinçi domen uçun jarayon töğri tartibda bajarildi: avval yozuvlar röyxati olindi, yangi zonaga kiritildi va dig @ns1 bilan tekşirildi, TTL bir kun oldin pasaytirildi, şundan keyingina NS özgartirildi. Bu safar na sayt, na poçta uzilmadi.

Köçişdan keyin nimalarni qoldirmaslik kerak

NS özgarganidan keyin ham eski provayderdagi zonani bir neça kun öçirmang: keşida eski ma'lumot bölgan rezolverlar şu vaqt mobaynida eski serverlarga murojaat qiladi. Sayt yangi serverda bölsa, SSL sertifikati DNS yangi serverga körsatgandan keyingina beriladi, şuning uçun HTTPS ni tarqaliş tugagaç tekşiring. Oxirida poçta yuboriş va qabul qilişni, subdomenlarni va taşqi xizmatlar tasdiqlarini birma-bir sinab köring. Şu tartibga amal qilinsa, NS özgartiriş xavfsiz va deyarli sezilmaydigan amalga aylanadi.

Öxşaş maqolalar

🔑 Transfer (EPP/Auth) kodi: nima u, qayerdan olinadi va qanday saqlanadi ⏳ Domen transferidagi 60 kunlik çeklov: qaçon qöllanadi va qanday rejalaştiriladi 🪪 .uz domen uçun kontakt va pasport tekşiruvi: nima uçun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yeçimi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English