📚
Xavfsizlik

OJS jurnal saytini himoyalash: yangilash, fayllar va botlardan himoya

21.11.2026
← Barcha maqolalar

Open Journal Systems, qisqacha OJS, universitetlar va ilmiy markazlar o'z jurnallarini yuritishi uchun eng ko'p ishlatiladigan bepul tizimlardan biri. Uning yordamida maqola qabul qilish, taqrizchilarga yuborish, tahrir va nashr qilish jarayoni bitta saytda boshqariladi. Aynan shu ommaboplik OJS'ni hujumchilar uchun ham qiziqarli nishonga aylantiradi: bir xil tuzilishdagi minglab saytlar bor, ularning ko'pchiligi yillab yangilanmaydi va administratorlari jurnal ishiga band bo'lib, server tomoniga kam e'tibor beradi. Natijada jurnal sahifalari begona saytga yo'naltirilishi, qidiruv tizimida shubhali reklama matnlari paydo bo'lishi yoki server botlar yukidan sekinlashishi mumkin.

Nega OJS saytlari tez-tez buziladi

OJS saytlarida uchraydigan muammolarning katta qismi bitta sababga borib taqaladi: tizim bir marta o'rnatiladi va keyin unutiladi. Masalan, Samarqanddagi bir oliy ta'lim muassasasining iqtisodiyot jurnali 2019 yilda o'rnatilgan versiyada ishlayotgan bo'lishi mumkin, chunki uni o'rnatgan xodim boshqa ishga o'tib ketgan va yangilashni hech kim o'z zimmasiga olmagan. Eski versiyalarda vaqt o'tishi bilan zaifliklar e'lon qilinadi, ular haqidagi ma'lumot ochiq bo'ladi va avtomatik skanerlar aynan shunday saytlarni qidiradi.

Ikkinchi sabab foydalanuvchilar tomonidan yuklanadigan fayllar. Jurnalda mualliflar maqola, rasm va qo'shimcha materiallarni yuklaydi, administratorlar esa logotip va shablon fayllarini qo'yadi. Agar yuklangan fayllar saqlanadigan papka to'g'ri sozlanmagan bo'lsa, hujumchi rasm niqobidagi PHP skriptni yuklab, uni brauzer orqali ishga tushirishi mumkin. Uchinchi sabab esa zaif parollar va hech kim kuzatmaydigan eski administrator akkauntlari.

Versiyani aniqlash va yangilash

Birinchi qadam saytingiz qaysi versiyada ishlayotganini bilish. Buni administrator panelidagi tizim ma'lumotlari bo'limidan yoki serverdagi dbscripts/xml/version.xml faylidan ko'rish mumkin. Keyin PKP loyihasining rasmiy saytida qaysi tarmoq hozir qo'llab-quvvatlanayotganini tekshiring. Odatda bitta uzoq muddatli qo'llab-quvvatlanadigan tarmoq va bitta yangi tarmoq bo'ladi; qo'llab-quvvatlash tugagan versiyalarga xavfsizlik tuzatishlari chiqarilmaydi.

Yangilashdan oldin albatta to'liq zaxira nusxa oling: ma'lumotlar bazasi, sayt fayllari va yuklangan fayllar papkasi. Yangilash buyruq qatoridan bajariladi, bu brauzer orqali yangilashga qaraganda ishonchliroq, chunki katta jurnallarda vaqt chekloviga tushib qolmaydi.

mysqldump -u jurnal_user -p jurnal_db > jurnal_db_backup.sql
tar -czf ojs_files_backup.tar.gz /home/jurnal/ojs_files

php tools/upgrade.php check
php tools/upgrade.php upgrade

Yangi versiya fayllarini eskilari ustiga ko'chirishda config.inc.php, public papkasi va o'zingiz o'rnatgan plaginlarni saqlab qoling. Katta versiyalar orasida o'tishda, masalan bir tarmoqdan ikkinchisiga, avval sinov nusxasida yangilab ko'rish tavsiya etiladi, chunki eski shablon va plaginlar yangi versiyaga mos kelmasligi mumkin.

Yuklangan fayllar papkasini to'g'ri joylashtirish

OJS o'rnatilganda files_dir nomli papka so'raladi. Bu papkada mualliflar yuborgan qo'lyozmalar, taqrizlar va ichki hujjatlar saqlanadi, shuning uchun u veb orqali ochilmaydigan joyda turishi shart. Agar u sayt ildiz papkasi ichida bo'lsa, nashr qilinmagan maqolalar havola orqali ochilib qolishi mumkin. To'g'ri joylashuv taxminan quyidagicha bo'ladi:

/home/jurnal/public_html/      # OJS dastur fayllari
/home/jurnal/ojs_files/        # files_dir, veb orqali ochilmaydi

; config.inc.php ichida
files_dir = /home/jurnal/ojs_files

public papkasi esa aksincha ochiq bo'lishi kerak, chunki u yerda jurnal logotiplari va ommaviy fayllar turadi. Lekin bu papkada PHP fayllari hech qachon ishga tushmasligi lozim. Apache serverda buni public/.htaccess fayli orqali qilish mumkin:

<FilesMatch "\.(php|phtml|phar|php[0-9])$">
    Require all denied
</FilesMatch>

Agar sayt Nginx orqali to'g'ridan-to'g'ri xizmat qilsa, xuddi shunday qoidani server konfiguratsiyasiga yozish kerak. Shu bilan birga config.inc.php fayliga faqat sayt egasi o'qiy oladigan ruxsat bering, masalan chmod 640 config.inc.php, chunki unda ma'lumotlar bazasi paroli va maxfiy kalitlar saqlanadi.

Shubhali fayllarni topish

Sayt allaqachon buzilgan bo'lishi mumkinligini tekshirish uchun eng oddiy usul joy bo'lmasligi kerak bo'lgan PHP fayllarini qidirish. public va cache papkalarida PHP skript bo'lmasligi kerak, so'nggi kunlarda o'zgargan dastur fayllari esa sinchiklab ko'rib chiqilishi lozim.

find public/ cache/ -type f -name "*.php"
find . -type f -name "*.php" -mtime -7 -not -path "./cache/*"
grep -rl "eval(base64_decode" --include="*.php" .

Shuningdek, sayt ildizidagi .htaccess faylini oching. OJS saytlarida tez-tez uchraydigan hujum turi shuki, bu faylga qidiruv botlari yoki mobil foydalanuvchilarni begona saytga yo'naltiruvchi qoidalar yoziladi. Administrator o'z kompyuteridan saytni ochganda hammasi joyida ko'rinadi, ammo qidiruv natijalaridan kelgan tashrifchilar boshqa sahifaga tushadi. Topilgan zararli fayllarni o'chirgandan keyin barcha administrator parollarini va ma'lumotlar bazasi parolini almashtiring.

Akkauntlar, soxta ro'yxatdan o'tish va rollar

OJS'da har bir jurnal uchun alohida rollar bor: menejer, muharrir, taqrizchi, muallif. Vaqt o'tishi bilan ishdan ketgan xodimlarning akkauntlari menejer huquqi bilan qolib ketadi. Yiliga kamida bir marta foydalanuvchilar ro'yxatini ko'rib chiqing, kerak bo'lmagan yuqori huquqlarni olib tashlang va sayt administratori rolini faqat bir-ikki kishiga qoldiring.

Ochiq ro'yxatdan o'tish botlar uchun qulay eshik. Minglab soxta akkauntlar bazani to'ldiradi va ba'zan ularning profillari orqali spam havolalar tarqatiladi. config.inc.php faylining [captcha] bo'limida reCAPTCHA yoqish imkoniyati bor; kalitlarni olib, uni ro'yxatdan o'tish formasi uchun faollashtiring. Aniq parametr nomlari versiyaga qarab farq qilishi mumkin, shuning uchun o'z versiyangizdagi namuna konfiguratsiya faylidagi izohlarga tayaning.

Botlar yuki va server barqarorligi

Ilmiy jurnallar maqola arxivi, PDF fayllar va ko'plab sahifalarga ega bo'lgani uchun qidiruv va ma'lumot yig'uvchi botlar ularni juda faol aylanib chiqadi. Ba'zi botlar soniyasiga o'nlab so'rov yuboradi va har bir so'rov OJS'da ma'lumotlar bazasiga murojaat qiladi. Shared hosting tarifida bu jurnalning o'zini ham, qo'shni saytlarni ham sekinlashtiradi. robots.txt orqali keraksiz bo'limlarni yopish, keraksiz botlarni foydalanuvchi agenti bo'yicha cheklash va OJS ichidagi keshlashni yoqish yukni sezilarli kamaytiradi.

User-agent: *
Disallow: /index.php/*/search
Disallow: /index.php/*/user/register
Disallow: /cache/

Agar jurnal katta bo'lsa va trafik doimiy yuqori bo'lsa, sayt.uz kabinetidan yanada kuchliroq hosting tarifiga yoki VPS'ga o'tishni ko'rib chiqing. Bu holatda server darajasida so'rovlar tezligini cheklash ham mumkin bo'ladi.

Plaginlar va doimiy kuzatuv

OJS'ga plaginlarni faqat rasmiy plaginlar galereyasi yoki ishonchli ishlab chiquvchilardan o'rnating. Forumlardan yoki noma'lum arxivlardan olingan shablon va plaginlar ichida yashirin kod bo'lishi mumkin. Ishlatilmayotgan plaginlarni shunchaki o'chirib qo'ymasdan, fayllarini ham olib tashlang. Har oy kamida bir marta xato jurnallarini ko'rib chiqing, zaxira nusxalar haqiqatan tiklanishini sinab ko'ring va yangi versiya chiqqanini kuzatib boring. Ko'pchilik saytlar murakkab hujum tufayli emas, balki shunday oddiy ishlar o'z vaqtida qilinmagani uchun buziladi.

O'xshash maqolalar

🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponcha sahifalar chiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilashni nega kechiktirmaslik kerak 🧪 Ochiq phpinfo() va unutilgan test fayllari: saytga qanday xavf tug'diradi 🚨 Hosting akkaunti o'g'irlanganini qanday bilish mumkin: belgilar va choralar
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek ✓ 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English