Hisob-faktura yubordingiz, mijoz esa "heç narsa kelmadi" deydi: xat uning Gmail qutisida spamda yotgan yoki rad etilgan. Sababi — Gmail, Yahoo va Outlook jönatuvçilarga qöygan qat'iy talablar. Endi autentifikatsiyasiz xatlar töğridan-töğri rad etiladi. Quyida bu talablar nimadan iboratligini, muammoni qanday aniqlaşni va korporativ poçtangizni qanday tartibga keltirişni tuşuntiramiz.
Muammo qanday namoyon böladi
Eng köp uçraydigan belgi şuki, xatlar faqat ayrim qabul qiluvçilarga yetib bormaydi: korporativ manzillarga normal boradi, lekin Gmail yoki Hotmail foydalanuvçilari ularni spamda topadi. Ba'zan 550 bilan boşlanadigan kodli qaytgan xat keladi yoki Gmail xat ustida "yuboruvçi tasdiqlanmagan" degan ogohlantiriş körsatadi. Agar bunday holatlar birdaniga köpaygan bölsa, sababi katta ehtimol bilan domeningizning autentifikatsiya sozlamalarida.
Gmail, Yahoo va Outlook nimani talab qiladi
2024-yil fevralidan boşlab Gmail va Yahoo barça jönatuvçilardan bir neçta asosiy şartni talab qiladi. Domeningizda SPF yoki DKIM sozlangan bölişi, server IP manzilining töğri va teskari DNS yozuvi (PTR) mos kelişi, xatlar TLS şifrlaş orqali uzatilişi kerak. Qabul qiluvçilar spam deb belgilagan xatlar uluşi 0,3% dan oşmasligi lozim, amalda esa 0,1% dan past uşlab turiş tavsiya etiladi. Xat RFC 5322 standartiga mos tuzilgan bölişi ham şart.
Kuniga Gmail'ga 5000 dan ortiq xat yuboradigan ommaviy jönatuvçilarga talab yanada qattiq. Ularda SPF ham, DKIM ham bölişi, DMARC yozuvi kamida p=none siyosati bilan e'lon qilinişi va "From" maydonidagi domen SPF yoki DKIM domeni bilan mos kelişi (alignment) kerak. Marketing xatlarida RFC 8058 böyiça bir bosişda obunadan çiqiş (List-Unsubscribe-Post sarlavhasi) bölişi va obunadan çiqiş sörovi ikki kun içida bajarilişi lozim. 2025-yil noyabridan Gmail bu talablarga javob bermaydigan trafikni faqat spamga tuşiriş bilan çeklanmay, uni rad eta boşladi.
Microsoft ham şu yöldan bordi: 2025-yil 5-maydan Outlook.com, Hotmail va Live manzillariga kuniga 5000 dan ortiq xat yuboruvçilar SPF, DKIM va mos keluvçi DMARC (kamida p=none) yozuviga ega bölişi kerak. Talabga javob bermagan xatlar 550 5.7.515 kodi bilan qaytariladi.
| Talab | Barça jönatuvçilar | Kuniga 5000+ xat |
|---|---|---|
| SPF yoki DKIM | Ikkalasidan biri | Ikkalasi ham |
| DMARC | Tavsiya etiladi | Majburiy, kamida p=none |
| PTR va TLS | Majburiy | Majburiy |
| Spam darajasi | 0,3% dan past | 0,3% dan past |
| Bir bosişda obunadan çiqiş | Yöq | Marketing xatlarida majburiy |
Xat sarlavhalarini qanday tekşiriş mumkin
Eng işonçli diagnostika — öz xatingizni Gmail qutisiga yuborib, uning texnik sarlavhalarini köriş. Xatni oçib, uç nuqta menyusidan "Show original" bandini tanlang: sahifa yuqorisida SPF, DKIM va DMARC natijalari körsatiladi. Uçalasi ham pass bölişi kerak, biri fail, softfail yoki none bölsa, muammo aynan şu yerda.
Authentication-Results: mx.google.com;
dkim=pass header.d=kompaniya.uz header.s=dkim;
spf=pass smtp.mailfrom=info@kompaniya.uz;
dmarc=pass (p=NONE) header.from=kompaniya.uz
DNS yozuvlari qanday körinadi
Uçala mexanizm ham domeningizning DNS zonasidagi TXT yozuvlar orqali işlaydi. SPF qaysi serverlar sizning nomingizdan xat yuborişi mumkinligini sanab beradi, DKIM har bir xatga kriptografik imzo qöyadi va oçiq kalit DNS'da selektor nomi ostida saqlanadi. DMARC esa qabul qiluvçi serverga tekşiruv muvaffaqiyatsiz bölsa nima qiliş kerakligini aytadi va rua manzili orqali sizga kunlik hisobotlar yuboradi.
kompaniya.uz. TXT "v=spf1 a mx ip4:203.0.113.10 ~all"
dkim._domainkey.kompaniya.uz. TXT "v=DKIM1; k=rsa; p=MIIBIjANBgkqh..."
_dmarc.kompaniya.uz. TXT "v=DMARC1; p=none; rua=mailto:dmarc@kompaniya.uz; adkim=r; aspf=r"
Domen uçun faqat bitta SPF yozuvi bölişi kerak, CRM yoki tarqatma xizmatlari mavjud yozuvga include orqali qöşiladi. sayt.uz serverlarida joylaşgan poçta domenlari uçun SPF va DKIM avtomatik sozlanadi, lekin domeningiz DNS'i boşqa joyda boşqarilsa, bu yozuvlarni öşa yerga qölda köçiriş kerak böladi.
DMARC'ni bosqiçma-bosqiç kuçaytiriş
DMARC'ni darhol qattiq rejimga qöysangiz, siz bilmagan qonuniy manbalar (buxgalteriya dasturi, sayt formasi) ham tösilişi mumkin, şuning uçun uni bosqiçma-bosqiç joriy eting.
- p=none — heç narsa tösilmaydi, faqat hisobotlar yiğiladi. Bir neça hafta hisobotlarni öqib, domeningizdan kim xat yuborayotganini aniqlang.
- p=quarantine — tekşiruvdan ötmagan xatlar spamga tuşadi. Avval pct=25 bilan qisman yoqib, keyin 100% ga yetkaziş mumkin.
- p=reject — soxta xatlar butunlay rad etiladi. Domen firibgarlardan töliq himoyalanadi.
Real misol: hisob-fakturalar nega spamga tuşdi
Toşkentdagi bir ulgurji savdo kompaniyasi mijozlarga hisob-fakturalarni öz saytidagi forma orqali yuborardi. Tizim xatni "From: mijoz@gmail.com" manzilidan, ya'ni mijozning öz nomidan jönatardi, domenda esa DKIM yöq edi. Gmail bu xatni gmail.com nomidan yuborilgan soxta xat deb qabul qildi, çunki Google'ning DMARC siyosati begona serverlarga öz nomidan xat yuborişni taqiqlaydi. Kompaniya formani "From: noreply@kompaniya.uz" va "Reply-To: mijoz manzili" körinişiga ötkazdi, DKIM'ni yoqdi va bir hafta içida xatlar yana qutiga tuşa boşladi.
Klassik xato: kontakt forma taşrif buyuruvçi nomidan yuboradi
Yuqoridagi misol juda keng tarqalgan. Köplab CMS plaginlari "From" maydoniga formani töldirgan odamning manzilini qöyadi, çunki şunda javob beriş qulay. Lekin bu aslida özgalar domeni nomidan xat yuboriş demakdir va Gmail, Yahoo yoki Outlook kabi qat'iy DMARC siyosatiga ega domenlar uçun bunday xat albatta rad etiladi. Töğri yöl doim bir xil: "From" maydonida öz domeningizdagi manzil, taşrif buyuruvçining manzili esa "Reply-To" sarlavhasida bölişi kerak. Forma xatlarini autentifikatsiyali SMTP orqali yuborgan ma'qul.
Marketing xatlarini alohida uşlang
Agar kompaniyangiz hisob-faktura va şartnomalar bilan bir qatorda reklama tarqatmalari ham yuborsa, ularni bitta domendan yubormang. Tarqatmalarda şikoyatlar köproq böladi va bu asosiy domen obrösini tuşirib, iş xatlarini ham spamga tuşira boşlaydi. Marketing uçun news.kompaniya.uz kabi alohida subdomen yoki ixtisoslaşgan tarqatma xizmatidan foydalaning.
Qora röyxatlar, yönaltirilgan xatlar va Microsoft bloki
Ba'zan domen sozlamalari töğri bölsa ham, server IP manzili Spamhaus kabi qora röyxatlarga tuşib qolgan böladi. Odatda sababi serverdagi buzilgan sayt orqali yuborilgan spam, şuning uçun IP manzilni vaqti-vaqti bilan tekşirib turing. Yönaltirilgan (forward) xatlarda SPF buziladi, buni server tomonida SRS tuzatadi. Microsoft esa ba'zan butun server IP manzilini bloklaydi, xatlar S3140 kodi bilan qaytadi va bu server darajasida hal qilinadi.
Xato xabarini qanday öqiş kerak
Qaytgan xatda deyarli har doim aniq sabab yozilgan böladi. Birinçi qator Outlook'dan, ikkinçisi Gmail'dan.
550 5.7.515 Access denied, sending domain kompaniya.uz does not meet the required authentication level.
550-5.7.26 This mail has been blocked because the sender is unauthenticated.
550 kodi xat butunlay rad etilganini bildiradi, 5.7.x esa xavfsizlik siyosati bilan boğliq sababni körsatadi. Birinçi xabar domeningiz Microsoft talab qilgan autentifikatsiya darajasiga yetmaganini, ikkinçisi esa Gmail xatni SPF yoki DKIM bilan tasdiqlay olmaganini aytadi. Yeçim DNS yozuvlaridan boşlanadi.
Test qiliş va yangi domenni "isitiş"
Sozlamalarni özgartirgaç, mail-tester kabi xizmatlarda xatingizni sinab köring: ular SPF, DKIM, DMARC, PTR va qora röyxatlarni bitta hisobotda körsatadi. Yangi domendan birdaniga minglab xat yubormang, hajmni bir neça hafta davomida asta-sekin oşiring. Agar xatlaringiz nega spamga tuşayotganini aniqlay olmasangiz, sayt.uz texnik yordamiga murojaat qiling: mutaxassislar domen yozuvlari va qaytgan xat kodlarini tekşirib berişadi.