Köpçilik sayt egalari hostingni tanlayotganda narx, tezlik va boşqaruv paneli qulayligiga qaraydi, ammo serverning jismonan qaysi davlatda turgani haqida kamdan-kam öylaydi. Agar saytingiz mijozlarning ismi, telefon raqami, manzili yoki pasport ma'lumotlarini qabul qilsa, bu savol texnik emas, balki huquqiy masalaga aylanadi. Özbekistonda fuqarolarning şaxsga doir ma'lumotlarini mamlakat hududidagi serverlarda saqlaş talabi bir neça yildan beri amal qilmoqda. Uşbu maqolada talabning mazmuni, u kimlarga taalluqli ekani va saytingizni qanday tekşiriş mumkinligini tuşuntirib beramiz.
Qonun aynan nimani talab qiladi
Asosiy hujjat 2019-yil 2-iyulda qabul qilingan Özbekiston Respublikasining "Şaxsga doir ma'lumotlar töğrisida"gi ÖRQ-547-son Qonunidir. 2021-yil yanvarida qabul qilingan ÖRQ-666-son qonun bilan unga muhim qöşimça kiritildi. Unga köra, Özbekiston fuqarolarining şaxsga doir ma'lumotlarini axborot texnologiyalari, jumladan internet orqali qayta işlaydigan egalar va operatorlar bu ma'lumotlarni yiğiş, tizimlaştiriş va saqlaşni Özbekiston hududida jismonan joylaşgan texnik vositalarda amalga oşirişi şart. Bundan taşqari, bunday ma'lumotlar bazalari şaxsga doir ma'lumotlar bazalarining davlat reyestrida röyxatdan ötgan bölişi kerak. Uşbu norma 2021-yil aprelidan kuçga kirgan.
Talabning bajarilişini nazorat qiliş vakolati Davlat personallaştiriş markaziga yuklangan. Şuni yodda tutiş kerakki, qonun faqat yirik kompaniyalar yoki davlat idoralari uçun emas. Fuqarolarning ma'lumotlarini internet orqali yiğadigan har qanday taşkilot, kiçik onlayn dökon ham, xususiy klinika ham şu toifaga kiradi.
Qaysi saytlar şaxsiy ma'lumot saqlaydi
Köpinça egalar öz saytida şaxsiy ma'lumot yöq deb hisoblaydi, çunki u yerda pasport skanerlari yoki tibbiy kartalar saqlanmaydi. Aslida odamni aniqlaşga imkon beradigan har qanday ma'lumot, masalan ism-familiya bilan birga telefon raqami, şaxsga doir ma'lumot hisoblanadi. Buyurtma formasi, qayta qönğiroq sörovi, röyxatdan ötiş sahifasi yoki yangiliklarga obuna formasi ham şunday ma'lumotlarni töplaydi.
Onlayn dökonlar xaridorlarning ismi, telefoni va yetkazib beriş manzilini saqlaydi. Klinikalar bemorlarning qabulga yozilişi va ba'zan taşxis ma'lumotlarini, öquv markazlari va maktablar öquvçilar hamda ota-onalar röyxatini yuritadi. CRM tizimlari esa bularning barçasini bir joyga yiğadi va köpinça qönğiroqlar tarixi hamda yozişmalarni ham saqlaydi. Agar formada pasport seriyasi yoki JŞŞIR söralsa, ma'lumotlarning sezgirligi yanada oşadi va himoyaga jiddiyroq yondaşiş talab qilinadi.
Toşkentdagi onlayn dökon misolida
Tasavvur qiling, Toşkentda maişiy texnika sotadigan kiçik onlayn dökon bor. Sayt WordPress va WooCommerce asosida işlaydi, xaridor buyurtma berganda ismi, telefon raqami va manzilini kiritadi. Dökon egasi bir neça yil oldin arzonligi uçun xorijdagi hostingni tanlagan, ma'lumotlar bazasi ham öşa serverda turadi. Bundan taşqari, buyurtmalar avtomatik ravişda çet eldagi bulutli CRM xizmatiga yuboriladi, zaxira nusxalar esa xorijiy bulutli omborga saqlanadi.
Bu holatda Özbekiston fuqarolarining ma'lumotlari kamida uç joyda, ya'ni xorijiy serverda, xorijiy CRM'da va xorijiy zaxira omborida yotibdi. Saytni mahalliy hostingga köçirişning özi muammoni töliq hal qilmaydi, çunki CRM va zaxira nusxalar ham ma'lumot oqimining bir qismi hisoblanadi. Töğri yondaşuv butun zanjirni körib çiqişdan boşlanadi: ma'lumot qayerda yiğiladi, qayerga uzatiladi va qayerda saqlanadi. Şundan keyingina qaysi qismni köçiriş kerakligi aniq böladi.
Saytingizni tekşiriş uçun savollar
Quyidagi röyxat sizga öz holatingizni baholaşda yordam beradi. Har bir bandga javob topiş uçun hosting provayderingiz va dasturçingiz bilan gaplaşiş kerak bölişi mumkin.
- Sayt va ma'lumotlar bazasi jismonan qayerda joylaşgan? Hosting kompaniyasining röyxatdan ötgan joyi emas, aynan server turgan ma'lumotlar markazining manzili muhim.
- Zaxira nusxalar qayerda saqlanadi? Köp panellar zaxirani avtomatik ravişda taşqi bulutga yuboradi, bu esa ma'lumotlar nusxasini çet elga olib çiqadi.
- Qaysi uçinçi tomon xizmatlari işlatiladi? Forma konstruktorlari, CRM, analitika va çat vidjetlari foydalanuvçi ma'lumotlarini öz serverlariga yuborişi mumkin.
- Maxfiylik siyosati sahifasi bormi? Unda qanday ma'lumot, qaysi maqsadda va qança muddat saqlanişi tuşunarli tilda yozilişi kerak.
- Formada rozilik belgisi bormi? Foydalanuvçi ma'lumotlarini qayta işlaşga ongli ravişda rozilik berişi lozim.
- Kimlar ma'lumotlarga kira oladi? Administrator hisoblari, kuçli parollar va xodimlar huquqlarining çeklanişi tekşirilişi kerak.
- Baza davlat reyestrida röyxatdan ötganmi? Bu qonundagi alohida talab bölib, uni e'tibordan çetda qoldirmaslik kerak.
Mahalliy hostingning amaliy afzalliklari
Serverning Özbekistonda joylaşişi faqat qonun talabini bajariş uçun emas, balki texnik jihatdan ham foydali. Mahalliy ma'lumotlar markazidagi saytlar odatda Tas-IX tarmoğiga ulangan böladi, şuning uçun Özbekistondagi foydalanuvçilar uçun sahifalar ança tez oçiladi. Bu ayniqsa mobil internetdan foydalanadigan xaridorlar uçun sezilarli, çunki har bir soniya kutiş buyurtmadan voz keçiş ehtimolini oşiradi.
sayt.uz hosting serverlari Özbekistonda joylaşgan, şuning uçun sayt fayllari va ma'lumotlar bazasi mamlakat hududida saqlanadi. Har bir saytga bepul va avtomatik yangilanadigan SSL sertifikat beriladi, bu esa forma orqali yuborilayotgan ma'lumotlarni şifrlaş uçun zarur. Katta loyihalar uçun VPS ham mavjud, unda ma'lumotlar bazasi va zaxira nusxalarni özingiz töliq nazorat qilasiz.
Qonunga muvofiqlik faqat server bilan tugamaydi
Mahalliy hosting talabning muhim qismini qoplaydi, lekin töliq muvofiqlik uçun hujjatlar, rozilik tartibi, ma'lumotlarga kiriş nazorati va reyestrdagi röyxat ham kerak. Har bir biznesning holati turliça bölgani uçun aniq majburiyatlaringizni şaxsiy ma'lumotlar sohasini biladigan yurist bilan aniqlaştiriş tavsiya etiladi. Ammo serverni Özbekistonda saqlaş va ma'lumotlar oqimini tartibga soliş bugunoq boşlaş mumkin bölgan amaliy qadamdir.