📜
Domen

SOA record — DNS zonasining pasporti

29.07.2026
← Barça maqolalar

SOA record DNS zonasidagi har bir domende majburiy mavjud bölgan eng birinçi va eng muhim yozuv hisoblanadi. U zonaning administrativ pasporti vazifasini bajaradi va bir neçta serverlar örtasida ma'lumotlar qanday sinxronlanişi, yangilanişlar qaçon tekşirilişi va xatolik yuz berganda nima qiliş kerakligini belgilaydi. Köpçilik foydalanuvçilar SOA recordni heç qaçon körmaydi, çunki uni hosting paneli avtomatik boşqaradi, lekin bu yozuv qanday işlaşini tuşuniş DNS bilan murakkab muammolarni hal qilişda juda asqotadi.

SOA recordning töliq nomi Start of Authority — "vakolat boşlanişi" deb tarjima qilinadi. Bu nom şu joyda zonaga doir vakolatlar boşlanişini, ya'ni şu nuqtadan boşlab keyingi recordlar belgilangan DNS serveri tomonidan boşqarilişini bildiradi. SOA record har bir DNS zonasida faqat bitta nusxada bölişi şart va u doimo zona ildizida joylaşadi.

SOA recordning asosiy maydonlari

SOA record bir neçta maydonni öz içiga oladi va ularning har biri öz vazifasiga ega. Birinçi maydon — primary name server, ya'ni zonaga doir asosiy ma'lumotni saqlovçi DNS serveri nomi. Ikkinçisi — mas'ul administrator email manzili, lekin u oddiy email şaklida emas, balki "@" belgisi nuqta bilan almaştirilgan körinişda yoziladi: "admin@sayt.uz" örniga "admin.sayt.uz".

Keyingi maydonlar texnik parametrlardir: serial — zona versiyasi raqami, refresh — ikkilamçi NS larning sinxronizatsiya qança vaqtda tekşirib turişini belgilaydi, retry — xatolik yuz berganda qayta uriniş oraliq vaqti, expire — primary serverga ulaniş bölmasa ikkilamçi serverlar ma'lumotni qança vaqtgaça amal qilişini hisoblaydi, va minimum TTL — keş uçun standart muddat.

Serial raqami va zonalarni sinxronlaş

SOA dagi eng faol özgarib turadigan parametr — bu serial raqami. Har safar siz zonadagi biror recordni tahrir qilganingizda serial qiymati köpaytiriladi. Ikkilamçi (secondary) DNS serverlari primary ga muntazam murojaat qilib serial raqamini tekşiradi: agar u oxirgi sinxronizatsiyadan keyin oşgan bölsa, ular zonani qaytadan yuklab oladi.

Serial raqamini yoziş uçun köpçilik administratorlar YYYYMMDDNN formatidan foydalanadi, masalan "2033021201" — 2033-yil 12-fevral, kunlik özgariş raqami 01. Bu format heç bölmaganda körinişida tuşunarli va nima qaçon özgartirilganini biliş oson. Lekin format majburiy emas — serial oddiy raqam bölişi ham mumkin, asosiysi har özgarişda u faqat ösib boradi.

Refresh, retry va expire amaliyoti

Refresh qiymati odatda 3600 dan 86400 soniyagaça böladi va ikkilamçi serverlar primary dan özgariş bor-yöqligini neça vaqtda suriştirib turişini belgilaydi. Agar siz zona özgarişini tezroq tarqatişni xohlasangiz, refresh ni kiçikroq qilişingiz mumkin, lekin bu primary serverga qöşimça yuk tuşiradi.

Retry primary server javob bermay qolgan paytda ikkilamçi serverlar neça vaqtda qayta urinişni bildiradi va odatda 600-1800 soniya oraliğida böladi. Expire esa eng muhim qiymatlardan biri: agar primary butunlay tuşib qolgan bölsa, ikkilamçi serverlar bu vaqtgaça eski ma'lumot bilan işlaşda davom etadi, undan keyin esa zonadan voz keçişadi. Expire qiymati odatda bir hafta atrofida böladi.

Negative caching va minimum TTL

SOA dagi minimum TTL qiymati zamonaviy DNS amaliyotida asosan negative caching uçun işlatiladi. Negative caching şuni anglatadiki, agar resolver biror nomning yöqligini aniqlasa, u bu "yöq" javobini ham keşlab qöyadi, şunda har safar yangidan sörov yuborib ötirmaydi. Minimum TTL aynan şu "yöqlik" keşining muddatini belgilaydi.

Köpçilik zonalar uçun minimum TTL 300-3600 soniya oraliğida örnatiladi. Juda kiçik qiymat resolverlarni köp marotaba sörov yuborişga majbur qiladi va sizning DNS serveringizga yuk tuşiradi, juda katta qiymat esa yangi qöşilgan subdomenlar darhol topilmaslikga olib kelişi mumkin.

Sayt.uz amaliyot

Sayt.uz DNS serverlarida har bir zona uçun SOA record avtomatik yaratiladi va standart sozlamalar bilan işga tuşiriladi: refresh 3600, retry 600, expire 1209600 (14 kun), minimum TTL 300. Uşbu qiymatlar bizning tajribamizga köra optimal natija beradi va mijozlarning 99.7 foizi uçun ularni özgartiriş kerak bölmaydi.

SOA recordni köriş va qölda tahrirlaş imkoniyati hozirça faqat tarmoq administratorlari uçun maxsus murojaat asosida oçiladi, çunki notöğri qiymatlar butun zonaga ta'sir qilişi mumkin. Mutaxassis maslahati 100 000 sömdan, töliq DNS audit esa 250 000 sömdan boşlanadi. Domen yillik 119 000 söm bölib, standart SOA bilan barça DNS xizmati şu narxga kiritilgan.

Öxşaş maqolalar

🔑 Transfer (EPP/Auth) kodi: nima u, qayerdan olinadi va qanday saqlanadi ⏳ Domen transferidagi 60 kunlik çeklov: qaçon qöllanadi va qanday rejalaştiriladi 🪪 .uz domen uçun kontakt va pasport tekşiruvi: nima uçun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yeçimi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English