🔒
blog.cat.ssl

SSL sertifikat muddati 47 kunga qisqaradi: nima özgaradi

04.11.2026
← Barça maqolalar

Agar saytingiz uçun SSL sertifikatni yiliga bir marta sotib olib, uni qölda örnatib yurgan bölsangiz, bu odat yaqin yillarda butunlay özgaradi. Brauzer işlab çiquvçilari va sertifikat markazlarini birlaştirgan CA/Browser Forum 2025-yil aprelida SC-081 raqamli qarorni qabul qildi. Unga köra TLS sertifikatlarining maksimal amal qiliş muddati bosqiçma-bosqiç qisqartiriladi va 2029-yilga kelib atigi 47 kunni taşkil etadi. Bu qoida bepul sertifikatlarga ham, pullik sertifikatlarga ham birdek taalluqli.

Muddat qanday bosqiçlarda qisqaradi

Qaror birdaniga kuçga kirmaydi, sertifikat egalariga moslaşiş uçun bir neça yil vaqt berilgan. 2026-yil 15-martgaça sertifikat köpi bilan 398 kun, ya'ni taxminan 13 oy amal qilişi mumkin edi. Şu sanadan boşlab çiqarilgan sertifikatlar uçun çegara 200 kunga tuşdi, 2027-yil martidan 100 kunga, 2029-yil martidan esa 47 kunga tuşadi. Şu bilan birga domen egaligini tasdiqlaş natijasini qayta işlatiş muddati ham qisqaradi va 2029-yilga kelib 10 kunni taşkil etadi.

SanaSertifikatning maksimal muddatiDomen tasdiğini qayta işlatiş
15-mart 2026-yilgaça398 kun398 kun
15-mart 2026-yildan200 kun200 kun
15-mart 2027-yildan100 kun100 kun
15-mart 2029-yildan47 kun10 kun

Jadvaldan körinib turibdiki, birinçi bosqiç allaqaçon kuçga kirgan. Bugun yangi sertifikat buyurtma qilsangiz, u bir yil emas, eng köpi bilan olti yarim oy işlaydi. Ba'zi sotuvçilar hali ham "bir yillik" paket taklif qiladi, lekin amalda bunday paket içida sertifikat yil davomida kamida ikki marta qayta çiqariladi.

Nega muddat qisqartirilmoqda

Birinçi sabab xavfsizlik bilan boğliq. Sertifikatning maxfiy kaliti öğirlansa yoki serverdan sizib çiqsa, hujumçi şu sertifikat amal qilgan butun davr mobaynida sizning saytingiz nomidan özini körsatişi mumkin. Sertifikatni bekor qiliş mexanizmi nazariy jihatdan bu muammoni hal qilişi kerak edi, ammo amalda brauzerlar bekor qilingan sertifikatlar röyxatini har doim ham işonçli tekşirmaydi. Muddat qançalik qisqa bölsa, öğirlangan kalitdan foydalaniş oynasi ham şunçalik tor böladi.

Ikkinçi sabab eskirgan ma'lumotlardir. Domen boşqa egaga ötişi, kompaniya nomi özgarişi yoki sayt boşqa serverga köçişi mumkin, ammo eski sertifikat bir yil davomida işlaşda davom etadi. Domenni tez-tez qayta tasdiqlaş sertifikat haqiqiy vaziyatni aks ettirişini ta'minlaydi. Uçinçi va ehtimol eng muhim sabab esa sanoatni avtomatlaştirişga undaşdir: yiliga bir marta qilinadigan qölda iş unutiladi, xato bilan bajariladi va kutilmagan uzilişlarga olib keladi.

Let's Encrypt foydalanuvçilari uçun nima özgaradi

Bepul Let's Encrypt sertifikatlari uzoq vaqtdan beri 90 kunlik qilib çiqariladi, şuning uçun ular yangi qoidalarga allaqaçon mos keladi. Let's Encrypt bundan ham qisqa, 45 kunlik sertifikatlarga ötişini e'lon qilgan. Sertifikatni ACME protokoli orqali avtomatik yangilaydigan saytlar uçun bu deyarli sezilmaydi, çunki yangilaş dasturi muddat tugaşidan ança oldin özi işga tuşadi. Masalan, sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikati bepul örnatiladi va panel uni özi yangilab turadi, mijoz bu jarayonga aralaşişi şart emas.

Misol: qölda yangilanadigan pullik sertifikat

Toşkentdagi bir savdo kompaniyasini tasavvur qiling. U har yili noyabrda sertifikat markazidan bir yillik OV sertifikat sotib oladi, IT xodimi CSR yaratadi, tasdiqlaş xatini kutadi, fayllarni serverga yuklaydi va veb-serverni qayta işga tuşiradi. Bu iş yarim kun oladi va yiliga bir marta bölgani uçun heç kimga oğir tuyulmaydi. Ammo 2026-yil martidan keyin xuddi şu jarayonni yiliga ikki marta, 2027-yildan tört marta, 2029-yildan esa taxminan sakkiz marta takrorlaş kerak böladi.

Yiliga sakkiz marta qölda yangilaş nafaqat vaqt yöqotiş, balki muqarrar xato demakdir. Bir safar mas'ul xodim ta'tilda böladi, boşqa safar eslatma xati spam papkasiga tuşadi va sayt duşanba kuni ertalab brauzerda xavfsizlik ogohlantirişi bilan oçiladi. Şuning uçun bunday kompaniya uçun töğri yöl jarayonni avtomatlaştirişdir. Buning ikki varianti bor: ACME'ni qöllab-quvvatlaydigan tijorat sertifikat markazini tanlaş yoki, agar OV yoki EV talab qilinmasa, bepul avtomatik sertifikatga ötiş.

Avtomatlaştiriş qanday işlaydi

ACME protokoli sertifikat buyurtma qiliş, domenni tasdiqlaş va örnatişni töliq dasturiy jarayonga aylantiradi. Linux serverda eng maşhur vositalar certbot va acme.sh, hosting panellarida esa bu funksiya odatda avtomatik yangilaş sozlamasi körinişida böladi. Yirik tijorat sertifikat markazlari ham ACME orqali sertifikat berişni boşladi, şuning uçun pullik sertifikatdan voz keçmasdan ham avtomatlaştiriş mumkin. Certbot örnatilgan serverda yangilaş töğri işlaşini certbot renew --dry-run buyruği bilan sinab körsa böladi.

Serverdagi sertifikat haqiqatan qaçon tugaşini biliş uçun esa openssl yordam beradi: openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz </dev/null | openssl x509 -noout -enddate. Bu buyruq joriy sertifikatning tugaş sanasini körsatadi va uni oddiy monitoring skriptiga qöşiş oson.

Biz tez-tez köradigan xatolar

Avtomatik yangilaş yoqilgan bölsa ham, u jimgina işdan çiqişi mumkin. Eng köp uçraydigan holat şuki, domen DNS yozuvi boşqa serverga yönaltirilgan böladi. HTTP-01 tasdiqlaşda sertifikat markazi domen orqali maxsus faylni söraydi va agar domen A yozuvi sertifikat yangilanayotgan serverga emas, boşqa joyga qarasa, tekşiruv muvaffaqiyatsiz tugaydi. Eski sertifikat esa heç qanday ogohlantirişsiz muddatini ötaydi, 47 kunlik davrda esa xatoni tuzatiş uçun vaqt zaxirasi juda kam qoladi.

Ikkinçi keng tarqalgan muammo poçta serveri sertifikatining unutilişidir. Sayt sertifikati panel tomonidan yangilanadi, lekin poçta, boşqaruv paneli yoki API uçun alohida qölda örnatilgan sertifikat bor va u haqida heç kim eslamaydi. Natijada bir kuni xodimlarning Outlook yoki telefondagi poçta ilovasi sertifikat xatosini körsata boşlaydi.

Sayt egasi hozir nima qilişi kerak

Avvalo barça sertifikatlaringiz röyxatini tuzing. Unga asosiy saytdan taşqari subdomenlar, poçta serveri, hosting yoki server boşqaruv paneli, API va içki xizmatlar kirişi kerak. Har biri qanday yangilanişini yozib qöying: avtomatikmi yoki kimdir qölda qiladimi. Qölda yangilanadigan har bir sertifikat 2027-yilgaça avtomatlaştirilişi kerak bölgan nomzoddir.

  1. Avtomatik yangilaşni yoqing. Hosting panelida bu bitta sozlama, öz serveringizda esa certbot yoki acme.sh va ularning taymeri.
  2. DNS'ni tekşiring. Domenning A va AAAA yozuvlari sertifikat çiqarilayotgan serverga qaraşi kerak, aks holda HTTP-01 tasdiqlaş işlamaydi.
  3. Wildcard uçun DNS-01 dan foydalaning. *.example.uz kabi sertifikat faqat DNS orqali tasdiqlanadi, şuning uçun DNS xizmatingiz API'sini ACME vositasiga ulang.
  4. Monitoring örnating. Tugaşiga 14 kun qolgan sertifikat haqida ogohlantiruvçi oddiy tekşiruv ham katta uzilişning oldini oladi.

Bu işlarning köpçiligi bir martalik: töğri sozlangan avtomatlaştiriş keyin yillar davomida e'tiborsiz işlaydi. Agar saytingiz sayt.uz hostingida joylaşgan bölsa, asosiy domen va subdomenlar uçun bepul SSL allaqaçon avtomatik yangilanadi, sizdan faqat domen DNS'i hostingga töğri yönaltirilganini kuzatib boriş talab qilinadi. Qisqa muddatli sertifikatlar davri qörqinçli emas, u şunçaki qölda bajariladigan işni tarixga aylantiradi.

Öxşaş maqolalar

📧 mail.domen.uz uçun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirişini qanday yöqotiş ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qiliş 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning oçiq jurnali qanday işlaydi 🏢 Içki (intranet) saytlar uçun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalaş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English