📱
blog.cat.ssl

Eski Android qurilmalarda SSL xatosi: sabablari va nima qiliş mumkin

19.11.2026
← Barça maqolalar

Sayt egalari köpinça şunday şikoyatni eşitadi: "Mening telefonimda sayt oçilmayapti, xavfsizlik xatosi çiqyapti". Siz kompyuterda, yangi iPhone'da va bir neça zamonaviy Android telefonda tekşirasiz, hammasi joyida. Muammo esa faqat bir neça yillik eski Android qurilmalarda, ayniqsa yangilaniş olmay qöygan arzon telefon va planşetlarda takrorlanadi. Bu tasodif emas: eski qurilmalarda HTTPS işonçini ta'minlaydigan bir neçta qism eskirgan böladi va ular zamonaviy sertifikat bilan töqnaşganda xato yuzaga çiqadi.

Ildiz sertifikat: qurilma kimga işonadi

Har bir operatsion tizim içida işonçli ildiz sertifikatlar röyxati böladi. Brauzer sayt sertifikatini tekşirganda zanjir böylab yuqoriga kötariladi: sayt sertifikati oraliq sertifikat tomonidan, oraliq sertifikat esa ildiz tomonidan imzolangan. Agar zanjir oxiridagi ildiz qurilmaning röyxatida bölmasa, sertifikat qançalik töğri çiqarilgan bölmasin, qurilma unga işonmaydi.

Android'da bu röyxat asosan tizim yangilanişlari bilan yangilanadi. Işlab çiqaruvçi qurilmani qöllab-quvvatlaşni töxtatgaç, röyxat ham muzlab qoladi. Let's Encrypt hozir özining ISRG Root X1 ildiziga tayanadi va Let's Encrypt hujjatlariga köra Android 7.1.1 dan oldingi versiyalar bu ildizni öz röyxatida saqlamaydi. Ilgari eski qurilmalar uçun boşqa ildiz bilan özaro imzolangan zanjir işlatilgan, lekin u bosqiçma-bosqiç töxtatildi. Natijada juda eski Android qurilmalari Let's Encrypt sertifikatli saytlarda xato körsatişi mumkin. Aniq versiyalar va sanalarni Let's Encrypt'ning rasmiy hujjatlaridan tekşiriş tavsiya etiladi, çunki ular vaqt ötişi bilan yangilanib boradi.

Boşqa sabablar: TLS, SNI va soat

Ildiz sertifikat yagona sabab emas. Bugungi serverlar xavfsizlik nuqtai nazaridan eski TLS 1.0 va TLS 1.1 protokollarini öçirib qöyadi va faqat TLS 1.2 va TLS 1.3 bilan işlaydi. Juda eski Android versiyalaridagi ba'zi ilovalar va örnatilgan brauzerlar TLS 1.2 ni standart holatda yoqmaydi, şuning uçun ular server bilan umumiy til topa olmaydi. Bunday holatda xato matni odatda sertifikat haqida emas, balki "ulaniş örnatib bölmadi" yoki "protokol xatosi" kabi körinadi.

Yana bir eski muammo SNI qöllab-quvvatlanmasligi. Bitta IP'da köp sayt işlaydigan umumiy hostingda server qaysi saytning sertifikatini berişni SNI orqali biladi. Juda qadimgi brauzerlar bu ma'lumotni yubormaydi va boşqa saytning sertifikatini oladi, natijada nom mos kelmasligi haqida xato çiqadi. Hozir bunday qurilmalar kam uçraydi, lekin butunlay yöq emas.

Va nihoyat, eski telefonlarda soat ham köp adaşadi. Batareyasi töliq tugab qolgan qurilma yoqilganda sana notöğri bölişi va barça HTTPS saytlarda sana xatosi çiqişi mumkin. Şuning uçun foydalanuvçidan birinçi navbatda telefon sanasini tekşirişni söraş foydali.

Misol: kuryerlarning eski telefonlari

Toşkentdagi yetkazib beriş xizmati kuryerlar uçun kuryer.misol.uz veb-ilovasini yaratdi: buyurtmalar röyxati, manzil va yetkazilganini belgilaş tugmasi. Ofisdagi sinovlar muammosiz ötdi, lekin işga tuşirilgan kuni bir neçta kuryer ilovaga kira olmadi. Ularning hammasida bir neça yil oldin çiqqan, yangilaniş olmaydigan Android telefonlar bor edi. Tekşiruv şuni körsatdiki, telefonlardagi örnatilgan brauzer sertifikat zanjiriga işonmayapti.

Kompaniya ikki tomonlama yöl tutdi. Kuryerlarga Firefox brauzeri örnatildi, çunki Firefox Android'da tizim röyxatiga emas, özining ildiz sertifikatlar röyxatiga tayanadi va u brauzer bilan birga yangilanadi. Uzoq muddatli rejada esa iş telefonlarini bosqiçma-bosqiç yangilaş qaror qilindi. Server tomonida heç narsani "eski" qilib buziş şart bölmadi.

Serverdan nimani tekşiriş kerak

Muammo faqat eski qurilmalarda ekanini tasdiqlaşdan oldin server töliq zanjir berayotganiga işonç hosil qiling. Agar server faqat sayt sertifikatini berib, oraliq sertifikatni bermasa, zamonaviy brauzerlar buni köpinça özi töldiradi, eski qurilmalar esa yöq. Zanjirni quyidagi buyruq bilan köriş mumkin:

openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -showcerts </dev/null

Çiqişda bir neçta BEGIN CERTIFICATE bloki va har biri uçun s: (kimga berilgan) va i: (kim bergan) qatorlari böladi. Faqat bitta sertifikat körinsa, zanjir töliq emas. Server qaysi TLS versiyalarini qabul qilişini esa alohida tekşiriş mumkin:

openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_2 </dev/null
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_3 </dev/null

Ikkalasi ham muvaffaqiyatli ulansa, server zamonaviy protokollarni töğri qöllab-quvvatlaydi. TLS 1.0 ni xavfsizlikni pasaytirib qayta yoqiş tavsiya etilmaydi: bu bir neçta eski qurilma uçun barça foydalanuvçilarni xavf ostiga qöyadi.

Foydalanuvçiga nima deyiş kerak

Auditoriyangizni biliş muhim

Köpçilik saytlar uçun eski Android foydalanuvçilari juda kiçik uluşni taşkil qiladi va ularning qurilmasini yangilaş töğri yeçim hisoblanadi. Lekin agar sizning mijozlaringiz yoki xodimlaringiz asosan eski qurilmalardan foydalansa, masalan, viloyatdagi tarqatuvçilar yoki omborda işlatiladigan planşetlar, buni oldindan hisobga oliş kerak. Google Analytics yoki server loglaridagi User-Agent ma'lumotlari qaysi Android versiyalari qança uçraşini körsatadi. sayt.uz hostingidagi bepul Let's Encrypt sertifikati zamonaviy qurilmalarning barçasida işlaydi. Agar eski qurilmalar bilan boğliq aniq muammoga duç kelsangiz, sayt.uz kabinetidan texnik yordamga tiket yuborib, qurilma modeli va Android versiyasini körsating.

Öxşaş maqolalar

📧 mail.domen.uz uçun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirişini qanday yöqotiş ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qiliş 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning oçiq jurnali qanday işlaydi 🏢 Içki (intranet) saytlar uçun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalaş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English