Ko'pchilik sayt egalari subdomen nomini hech kimga aytmasa, u yashirin qoladi deb o'ylaydi. Dasturchi test.misol.uz yoki yangi-admin.misol.uz degan manzil ochadi, unga SSL sertifikat o'rnatadi va bu manzilni faqat jamoa biladi deb hisoblaydi. Aslida sertifikat olingan zahoti subdomen nomi Certificate Transparency jurnallariga yoziladi va butun dunyoga ochiq bo'ladi. Bu tizimning xatosi emas, balki uning dizayni: jurnallar ochiqlik uchun yaratilgan. Lekin bu ochiqlikning oqibatlarini bilish va ularni hisobga olib ishlash kerak.
Subdomenlar CT orqali qanday topiladi
Ochiq sertifikat markazi bergan har bir sertifikat CT jurnaliga tushadi va unda sertifikat qaysi nomlar uchun berilgani yoziladi. crt.sh kabi xizmatlar bu jurnallarni qidirish imkonini beradi. Quyidagi bitta buyruq domen uchun sertifikat olingan barcha subdomenlarning ro'yxatini chiqaradi:
curl -s "https://crt.sh/?q=%25.misol.uz&output=json" \
| jq -r '.[].name_value' | tr 'A-Z' 'a-z' | sort -u
Bu yerda %25 belgisi URL ichida foiz belgisini bildiradi va "istalgan subdomen" degan ma'noni beradi. Natijada www, mail kabi odatiy nomlar bilan birga dev, staging, crm, 1c, backup singari ichki xizmatlar nomlari ham chiqishi mumkin. Hujumchilar aynan shu usuldan razvedka bosqichida keng foydalanadi, chunki u tez, bepul va nishonga hech qanday so'rov yubormasdan ishlaydi.
Nega bu xavfli bo'lishi mumkin
Subdomen nomining o'zi zararsiz. Muammo shundaki, ko'pincha test va ichki tizimlar asosiy saytga qaraganda ancha zaif himoyalangan bo'ladi. Ularda eski CMS versiyasi turadi, sinov uchun oddiy parol qo'yilgan yoki xatolarni ko'rsatish rejimi yoqilgan bo'ladi. Ba'zan staging serverida haqiqiy mijozlar bazasining nusxasi saqlanadi. Hujumchi bunday manzilni CT orqali topsa, asosiy saytni emas, aynan shu zaif nuqtani nishonga oladi.
Real hayotdagi oddiy misolni ko'raylik. Toshkentdagi xususiy maktab misol.uz saytida ishlaydi. Dasturchi yangi dizaynni sinash uchun beta.misol.uz ochib, unga asosiy sayt bazasining to'liq nusxasini yuklaydi va Let's Encrypt sertifikatini o'rnatadi. Sinov saytida administrator paneliga kirish oddiy parol bilan himoyalangan. Bir necha kun ichida bu manzilga avtomatik skanerlar kela boshlaydi, chunki subdomen nomi CT jurnalida paydo bo'lgan. Agar panel paroli tanlab topilsa, o'quvchilar va ota-onalarning shaxsiy ma'lumotlari xavf ostida qoladi.
Wildcard sertifikat nomlarni yashirishga yordam beradi
CT jurnaliga sertifikatda yozilgan nomlar tushadi. Agar har bir subdomen uchun alohida sertifikat olsangiz, har bir nom jurnalda ko'rinadi. Wildcard sertifikat, ya'ni *.misol.uz ko'rinishidagi sertifikat olinganda esa jurnalga faqat yulduzchali nom yoziladi va aniq subdomenlar ro'yxati oshkor bo'lmaydi. Let's Encrypt wildcard sertifikatni faqat DNS-01 tekshiruvi orqali beradi, ya'ni domen egasi DNS'ga maxsus TXT yozuv qo'shishi kerak:
certbot certonly --manual --preferred-challenges dns \
-d "misol.uz" -d "*.misol.uz"
Bu buyruq _acme-challenge.misol.uz nomli TXT yozuvni qo'shishni so'raydi. Qo'lda rejim sertifikatni avtomatik yangilamaydi, shuning uchun doimiy foydalanishda DNS provayderingiz API'si bilan ishlaydigan plagin yoki boshqa avtomatlashtirish vositasini tanlash kerak. Yodda tuting: wildcard faqat CT jurnalidagi ro'yxatni yashiradi. Subdomen DNS'da mavjud bo'lsa, uni boshqa usullar bilan ham topish mumkin, shuning uchun bu to'liq himoya emas.
Asosiy himoya: yashirinlikka emas, kirish nazoratiga tayaning
Subdomen nomini sir saqlash xavfsizlik chorasi emas, u faqat qo'shimcha qatlam. Haqiqiy himoya test va ichki tizimlarga kirishni cheklashdan iborat. Eng oddiy usul bu IP manzil bo'yicha cheklash: masalan, staging saytini faqat ofis IP manzilidan ochiladigan qilish. Nginx'da bu quyidagicha yoziladi:
server {
listen 443 ssl;
server_name beta.misol.uz;
allow 203.0.113.10; # ofis IP manzili
deny all;
auth_basic "Test muhiti";
auth_basic_user_file /etc/nginx/.htpasswd-beta;
}
Bu yerda IP cheklovi va parol bilan himoya birga ishlatilgan. Parol faylini htpasswd -c /etc/nginx/.htpasswd-beta jamoa buyrug'i bilan yaratish mumkin, buning uchun tizimda apache2-utils yoki httpd-tools paketi o'rnatilgan bo'lishi kerak. Oddiy hostingda shunga o'xshash himoyani .htaccess fayli orqali yoki hosting panelidagi katalogni parol bilan himoyalash funksiyasi yordamida qo'yish mumkin.
Test muhitida haqiqiy ma'lumot saqlamang
Kirish cheklovi qo'yilgan bo'lsa ham, xatolar bo'lib turadi: kimdir vaqtincha himoyani o'chiradi va qaytarishni unutadi. Shuning uchun test va staging serverlarida haqiqiy mijozlar ma'lumotlari bo'lmasligi kerak. Bazaning nusxasini olishda telefon raqamlari, elektron pochta manzillari va ismlarni soxta qiymatlarga almashtirish, to'lov ma'lumotlarini butunlay olib tashlash yaxshi amaliyot hisoblanadi. Shunda sinov sayti buzilsa ham, zarar ancha kam bo'ladi.
Shuningdek, test sayti qidiruv tizimlariga tushib qolmasligi uchun javob sarlavhalariga X-Robots-Tag: noindex qo'shish foydali. Bu xavfsizlik chorasi emas, lekin asosiy sayt bilan dublikat kontent paydo bo'lishining oldini oladi va sinov manzili qidiruv natijalarida ko'rinmaydi.
Ichki tizimlar uchun ochiq sertifikat shart emas
Agar xizmat faqat korxona ichida, lokal tarmoqda ishlasa, unga ochiq sertifikat markazidan sertifikat olishning hojati bo'lmasligi mumkin. Ichki sertifikat markazi yaratib, uning ildiz sertifikatini xodimlar kompyuterlariga o'rnatish orqali ichki nomlarni CT jurnallariga umuman chiqarmaslik mumkin. Bu yondashuv ko'proq boshqaruv talab qiladi, shuning uchun u odatda ko'plab ichki xizmatlarga ega tashkilotlar uchun ma'qul. Kichik biznes uchun esa wildcard sertifikat va qat'iy kirish cheklovi yetarli bo'ladi.
O'z domeningizni hujumchi ko'zi bilan tekshiring
Eng foydali qadam bu yuqoridagi crt.sh so'rovini o'z domeningiz uchun hoziroq bajarib ko'rishdir. Ro'yxatdagi har bir subdomen uchun uchta savolga javob bering: bu xizmat hali kerakmi, u ochiq internetdan kirish mumkin bo'lishi shartmi va undagi dastur yangilanganmi? Keraksiz subdomenlar uchun DNS yozuvlarini o'chiring, ishlatilayotganlarini esa himoyalang. Domeningiz sayt.uz kabinetida bo'lsa, eski va keraksiz DNS yozuvlarini DNS boshqaruv sahifasidan ko'rib chiqib, tozalashingiz mumkin. Bunday tekshiruvni har bir yangi loyiha ishga tushganda takrorlash odatga aylansa, CT jurnallari sizga zarar emas, aksincha foyda keltiradigan vositaga aylanadi.