Foydalanuvçi brauzerda HTTPS sayt manzilini kiritganda, server bilan birinçi muloqot bir neça millisekund içida sodir böladi. Bu muloqot SSL yoki TLS handşake deb ataladi va bu jarayonda taraflar bir-birini taniydi, işonçni örnatadi va keyingi şifrlangan aloqa uçun kalit yaratadi. Körinişidan oddiy bölgan bu jarayon aslida bir neçta xavfsizlik mexanizmlarini birlaştiradi va Internetdagi mahfiylikning asosini taşkil qiladi.
Client hello bosqiçi
Handşake foydalanuvçining brauzeri tomonidan boşlanadi. Brauzer serverga "client hello" xabarini jönatadi va u öz imkoniyatlarini bildiradi: qaysi TLS versiyalarini qöllab-quvvatlaydi, qanday şifrlaş töplamlarini işlatişi mumkin, qanday kompressiya usullarini biladi. Şuningdek mijoz tasodifiy raqam (client random) ham jönatadi, bu raqam keyinroq kalit yaratiş uçun foydalaniladi. SNI maydonida esa qaysi domenga murojaat qilinayotgani körsatiladi, bu bitta IP da bir neçta sayt işlayotgan paytda muhim.
Server hello va sertifikat
Server javob qaytaradi va özining tanlovini bildiradi: qaysi TLS versiyasi va şifrlaş töplami işlatiladi. Server ham öz tasodifiy raqamini (server random) yuboradi va sertifikatini taqdim etadi. Sertifikat orqali server özining haqiqiyligini isbotlaydi — u Certificate Authority tomonidan imzolangan böladi va brauzerda allaqaçon işonilgan ildiz sertifikatlar bilan boğlanadi. Brauzer sertifikatni tekşiradi: muddati, domen mosligi, işonçli imzolovçi va bekor qilinmaganligi nazorat qilinadi.
Kalit almaşiş
Keyingi bosqiçda taraflar simmetrik şifrlaş uçun umumiy maxfiy kalitni yaratişlari kerak. Zamonaviy TLS versiyalarida bu jarayon Diffie-Hellman algoritmi orqali amalga oşiriladi. Mijoz va server bir-biriga oçiq kalit ma'lumotlarini jönatadi va ulardan har biri mustaqil ravişda bir xil maxfiy kalitni hisoblab oladi. Bu yondaşuvning ajoyib jihati şundaki, agar kimdir aloqani tinglab tursa ham, bu kalitni qayta tiklay olmaydi. Bu xususiyat forward secrecy deb ataladi va ayniqsa muhim, çunki kelajakda server kaliti öğirlansa ham eski yozuvlarni oçiş imkonsiz bölib qoladi.
Finişed xabari va simmetrik aloqaga ötiş
Kalit yaratilgandan keyin taraflar bir-biriga "finişed" xabarini jönatadi, bu xabar handşake davomida körilgan barça xabarlarning xeşini öz içiga oladi. Bu qadam handşake jarayonining buzilmaganligini va örtada uçinçi tomon mavjud emasligini tasdiqlaydi. Şundan söng barça keyingi ma'lumotlar simmetrik şifr — AES yoki ÇaÇa20 — bilan şifrlanib uzatiladi. TLS 1.3 da bu jarayon optimallaştirilgan va atigi bitta tomonlama uzatiş (1-RTT) içida tugaydi, eski TLS 1.2 da esa ikkita uzatiş kerak edi.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz infrastrukturasi 2036-yilning bahorida TLS 1.3 ni majburiy talab sifatida joriy etdi. Statistikaga köra, yangilanişdan keyin örtaça handşake vaqti 187 millisekunddan 94 millisekundgaça — ya'ni qariyb 50 foizga qisqardi. Bu sayt yuklaniş tezligini 12 foizga oşirdi va foydalanuvçi tajribasiga töğridan-töğri ta'sir qildi. Sayt.uz mijozlari uçun TLS 1.3 va forward secrecy barça tariflarda standart sifatida yoqilgan. Wildcard SSL sertifikat 645 000 söm, DV sertifikat 312 000 söm, EV sertifikat esa 1 870 000 sömdan boşlanadi. Texnik yordam jamoasi handşake bilan boğliq muammolarni örtaça 38 daqiqada hal qiladi.