SSL (Secure Sockets Layer) sertifikat — bu sizning saytingiz va foydalanuvçilar örtasidagi ulanişni şifrlaş uçun zarur. SSL bölmasa, sayt http:// orqali işlaydi va Chrome, Firefox brauzerlari "Bu sayt işonçsiz" deb ogohlantiradi. SSL bilan https:// orqali işlaydi va yaşil qulf belgi körinadi.
SSL turlari
Domain Validated (DV) SSL — eng arzon va oddiy. Faqat domain egasi ekanligingiz tasdiqlanadi. Let's Encrypt (bepul), Sectigo Positive ($10/yil), Comodo PositiveSSL ($15/yil).
Organization Validated (OV) SSL — kompaniya ham tekşiriladi. Browser ma'lumotida taşkilot nomi körinadi. $50-200/yil.
Extended Validation (EV) SSL — eng qattiq tekşiriş. URL bar yaşil rangda kompaniya nomi bilan körinadi. $100-500/yil.
Wildcard SSL — barça subdomenlarni qoplaydi (*.kompaniyam.uz). $50-200/yil.
Let's Encrypt bepul SSL
Let's Encrypt — 2016 yildan boşlab bepul SSL sertifikat beradi. cPanel'da avtomatik örnatiladi (AutoSSL): cPanel → SSL/TLS Status → "Run AutoSSL". 1-2 daqiqada SSL faollaştiriladi.
Sertifikat 90 kun amal qiladi, keyin avtomatik yangilanadi. Bu Let's Encrypt'ning xavfsizlik siyosati — qisqa amal qiliş muddati hujum xavfini kamaytiradi.
Kommercial SSL örnatiş
Sectigo, DigiCert, GlobalSign kabi companiyalardan SSL sotib olganingizda: 1. CSR (Certificate Signing Request) yaratiş — cPanel → SSL/TLS → CSR Generator. 2. CSR ni provider'ga jönatiş. 3. Provider sertifikat fayllarini (sertifikat.crt, intermediate.crt) yuboradi. 4. cPanel → SSL/TLS → Install SSL Certificate'da sertifikatlarni joylaş. 5. Domain ostida "SSL Status" yaşilga aylanadi.
SSL test va monitoring
SSL Labs (ssllabs.com/ssltest) — SSL konfiguratsiyasi tahlili. A+ reyting yaxşi. Browser orqali tekşiriş — yaşil qulf, sertifikat ma'lumoti, expiry date.
SSL muddati tugaşidan oldin uptime monitoring (UptimeRobot, Pingdom) bildirişi yaxşi — Let's Encrypt avtomatik yangilanmasa, sayt SSL'siz qoladi.
HTTPS migration
HTTP'dan HTTPS'ga köçiş kerak qadamlari: 1. SSL örnatiş. 2. WordPress URL'ni HTTPS'ga özgartiriş (Settings → General → Site URL). 3. .htaccess'da HTTP → HTTPS redirect: RewriteCond %{HTTPS} !=on. 4. Mixed content topiş va töğrilaş (http:// resurslar https:// ga).
RewriteRule ^(.*)$ https://%{HTTP_HOST}/$1 [R=301,L]
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz hosting tariflarida Let's Encrypt SSL avtomatik örnatiladi va yangilanadi — barça mijozlar bepul SSL oladi. Kommercial SSL kerak bölganlar uçun Sectigo va DigiCert sotuvçimiz orqali (yiliga 80,000 - 1.5 mln söm). Mijozlarning 99% Let's Encrypt'dan foydalanadi, faqat 1% kommercial SSL (asosan banklar va yirik korporatsiyalar). Maslahat: oddiy biznes uçun Let's Encrypt yetadi va işonçli. EV SSL uçun pul tölaşga sabab yöq — brauzerlar EV körsatuvini olib taşladilar 2019 yilda.