SSL sertifikat abadiy emas: 90 kundan 2 yilgaça amal qiladi va keyin yangilaş kerak. Muddati tugagan kuni brauzer "NET::ERR_CERT_DATE_INVALID" xatosini çiqaradi va sayt amalda işlamaydi. Mijozlar darrov ketib qoladi, qidiruvda reyting tuşadi, pul yöqoladi. Töğri yangilaş strategiyasi — bu xavotirsiz biznesning asosi.
Qaçon yangilaş kerak
Sertifikat muddati tugaşidan kamida 30 kun oldin yangilaş boşlanadi. Bu vaqt validatsiya, sertifikatni örnatiş, sinaş, kerak bölsa muammolarni hal qiliş uçun yetadi. 7 kun qolganda allaqaçon işlatib turiş kerak, oxirgi kuniga qöymaslik kerak. Let's Encrypt 30 kun qolganda yangilaşni tavsiya qiladi, tölovli sertifikatlar — 30-60 kun.
Avtomatik yangilaş qanday işlaydi
Let's Encrypt va boşqa zamonaviy provayderlar ACME protokoli orqali avtomatik yangilaşni qöllab-quvvatlaydi. Certbot yoki acme.sh dasturlari serverda fonda işlaydi, sertifikat 30 kun qolganda yangi nusxasini oladi va web-serverga örnatadi. Aralaşiş kerak emas. Avtomatik tizim işlay olmasa (DNS muammosi, validatsiya nuqsoni), email yoki Telegramga ogohlantiriş keladi.
Qölda yangilaş jarayoni
Ba'zi yirik sertifikatlar (EV, OV, köp domenli) qölda yangilanadi. Birinçi navbatda CSR (Certificate Signing Request) yangidan yaratiladi serverda. Söng sertifikat provayderiga yuboriladi, validatsiya ötkaziladi (kompaniya hujjatlari yoki domen tasdiği), yangi sertifikat olinadi. Server konfiguratsiyasiga eski sertifikat örniga yangisi qöyiladi, web-server qayta işga tuşiriladi.
Eski va yangi kalit
Yangilaşda ikki yöl bor: eski private kalitni saqlab qoliş yoki yangi kalit yaratiş. Xavfsizlik nuqtai nazaridan har yangilaşda yangi kalit yaratiş töğriroq — agar eski kalit qaerdadir tuşib qolgan bölsa, yangi sertifikat unga işlamaydi. Lekin pinning işlatadigan ilovalar uçun bu muammo bölişi mumkin. Odatda yiliga bir marta kalitni yangilaş tavsiya qilinadi.
Eslatma tizimi
Heç kim 365 kunni esda saqlay olmaydi. Sertifikat muddati eslatma tizimi şart: 30, 14, 7, 3, 1 kun oldindan email va SMS. Korporativ muhitda monitoring tizimi (Uptime Robot, Nagios, Datadog) sertifikat muddatini doimiy tekşiradi. Sayt.uz panelida har bir sertifikat uçun avtomatik eslatma tizimi işlaydi.
Yangilaş ötkazib yuborilganda
Agar sertifikat allaqaçon tugagan bölsa: birinçi navbatda yangi sertifikat oliş (yangi yoki yangilaş), söng tezroq örnatiş. Brauzer keşlangan sertifikatni biroz vaqt körsatişi mumkin, lekin yangi mijozlar darrov xato köradi. Muammoni tezroq hal qiliş uçun avtomatik tizimni qayta yoqiş, DNS yozuvlarni tekşiriş, server konfiguratsiyasini yangilaş zarur.
Sayt.uz amaliyot
Sayt.uz panelida SSL yangilaş töliq avtomatlaştirilgan. Bepul sertifikatlar har 60 kunda yangilanadi, fonda işlaydi. Tölovli sertifikatlar uçun 30, 14 va 7 kun oldindan eslatma yuboriladi — email, Telegram bot, SMS. Yangilaş narxi: bepul Let's Encrypt — 0 söm, DV tölovli — 350 000 sömdan, OV — 800 000 sömdan, EV — 2 500 000 sömdan yiliga. Hosting bilan birga olganda çegirma bor.